Sel riski yönetiminde mekansal plan kararlarının geliştirilmesi: Bayrampaşa deresi örneği
Developing spatial planning decisions in flood risk management: The case of Bayrampaşa creek
- Tez No: 1009381
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ADEM SAKARYA
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bölge Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Afetler, doğal ya da insan kaynaklı tehlikelerin kırılgan toplumsal ve mekânsal yapılarla etkileşimi sonucunda ortaya çıkan; can kayıplarına, ekonomik zararlara ve toplumsal yaşamda uzun süreli bozulmalara yol açan çok boyutlu olgulardır. Günümüzde afetlerin etkileri yalnızca fiziksel yıkımla sınırlı kalmamakta, kentlerin işleyişini ve yönetsel kapasitesini doğrudan etkileyen karmaşık bir sorun alanı oluşturmaktadır. Bu durum, afetlerin yalnızca olay sonrası müdahale süreçleriyle değil, afet öncesi risklerin azaltılmasına yönelik bütüncül yaklaşımlarla ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Uluslararası düzeyde 1990'lı yıllardan itibaren benimsenen afet risk azaltma yaklaşımı, Hyogo ve Sendai Çerçeveleri aracılığıyla mekânsal planlama, yönetişim ve sürdürülebilirlik ilkelerinin afet yönetimindeki belirleyici rolünü vurgulamaktadır. İklim değişikliğinin etkilerinin giderek belirginleşmesiyle birlikte sel ve taşkınlar, özellikle yoğun yapılaşmış kentsel alanlarda en yaygın ve yıkıcı afet türlerinden biri hâline gelmiştir. Aşırı yağışlar, hidrometeorolojik dengesizlikler ve plansız kentleşme, sel riskinin yalnızca doğal süreçlerle açıklanamayacağını ortaya koymaktadır. Türkiye'de de hızlı kentleşme, dere havzalarının yapılaşmaya açılması ve doğal eşiklerin aşılması, kentsel sel riskini artıran temel etkenler arasında yer almaktadır. İstanbul'un tarihsel su sistemlerinden biri olan Bayrampaşa (Lykos) Deresi, yoğun yapılaşma baskısı altında mekânsal sürekliliğini yitirmiş ve kentsel sel riski açısından kırılgan bir alan hâline gelmiştir. Bu tez çalışması, Bayrampaşa (Lykos) Deresi'nde kentsel sel riskini ele alarak, riskin oluşumuna etki eden mekânsal ve yönetsel dinamikleri bütüncül biçimde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, ulusal ve uluslararası literatür ile dünya ve Türkiye genelindeki iyi uygulama örnekleri sistematik olarak incelenmiş; elde edilen bulgular, akademisyenler ve ilgili kamu kurumlarında görev yapan uzmanlardan alınan görüşlerle desteklenmiştir. Çok kaynaklı bu yaklaşım sayesinde, yerel mekânsal dinamikler ile uluslararası deneyimler bir araya getirilmiş ve kentsel sel riskinin azaltılmasına yönelik politika önerileri geliştirilmiştir. Çalışma, mekânsal planlamanın afet risk yönetimindeki kritik rolünü vurgulayarak, benzer kentsel alanlar için uygulanabilir bir referans çerçevesi sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Disasters are multidimensional phenomena that arise from the interaction of natural or human-induced hazards with fragile social and spatial structures, resulting in loss of life, economic damage, and long-term disruption to social life. Today, the effects of disasters are not limited to physical destruction; they constitute a complex problem area that directly affects the functioning and administrative capacity of cities. This situation necessitates addressing disasters not only through post-event response processes but also through comprehensive approaches aimed at reducing risks before disasters occur. The disaster risk reduction approach adopted internationally since the 1990s emphasizes the decisive role of spatial planning, governance, and sustainability principles in disaster management through the Hyogo and Sendai Frameworks. As the effects of climate change become increasingly apparent, floods and flash floods have become one of the most common and destructive types of disasters, especially in densely built-up urban areas. Extreme rainfall, hydrometeorological imbalances, and unplanned urbanization reveal that flood risk cannot be explained solely by natural processes. In Türkiye, rapid urbanization, the opening up of river basins to construction, and the removal of natural barriers are among the key factors increasing urban flood risk. The Bayrampaşa (Lykos) Creek, one of Istanbul'shistorical water systems, has lost its spatial continuity under intense development pressure and has become a vulnerable area in terms of urban flood risk. This thesis study aims to comprehensively evaluate the spatial and administrative dynamics that influence the formation of urban flood risk by addressing the urban flood risk in the Bayrampaşa (Lykos) Creek. The study systematically reviews national and international literature and best practice examples from around the world and Türkiye; the findings are supported by opinions from academics and experts working in relevant public institutions. Thanks to this multi-source approach, local spatial dynamics and international experiences have been brought together, and policy recommendations for reducing urban flood risk have been developed. The study emphasizes the critical role of spatial planning in disaster risk management and provides an applicable reference framework for similar urban areas.
Benzer Tezler
- Assessing the impacts of urban land use/land cover change on soil ecosystem services
Kentsel arazi kullanımı/arazi örtüsü değişiminin toprak ekosistem servisleri üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi
MELTEM DELİBAŞ
Doktora
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZİME TEZER
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Sakınım planlamasının bir bileşeni olarak acil toplanma alanlarının incelenmesi: Konyaaltı (Antalya) örneği
As a component of avoidance planning inspection of emergency assembly areas: Konyaalti (Antalya)example
DİLRUBA TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaSüleyman Demirel ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DUYGU GÖKCE
- Kentsel kültür mirasına yönelik risk azaltımı için bir yönetim modeli önerisi: İstanbul-Büyükada örneği
A management model for risk mitigation for urban cultural heritage: Istanbul-Büyükada case study
EVREN UZER VON BUSCH
Doktora
Türkçe
2010
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURAN ZEREN GÜLERSOY