Geri Dön

Urban fantasies of mid-century Istanbul: Literature, space, and the psychosocial production of the city (1945–1960)

Yüzyıl ortası İstanbulu'nda kent fantazileri: Edebiyat, mekan ve kentin psikososyal üretimi (1945–1960)

  1. Tez No: 1009401
  2. Yazar: YAĞMUR YILDIRIM
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. DİDEM KILIÇKIRAN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Mimarlık, Architecture
  6. Anahtar Kelimeler: Fantezi, Kentsel mekan, Modernleşme, Psikanaliz, Roman, Toplumsal cinsiyet, Türk edebiyatı, İstanbul, Fantasy, Urban space, Modernization, Psychoanalysis, Novel, Gender, Turkish literature, Istanbul
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: İngilizce
  9. Üniversite: Kadir Has Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Sosyal ve Beşeri Bilimler Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu tez, yüzyıl ortası İstanbulu'nun fantazi, duygulanımsal deneyim ve mekânsal tahayyül aracılığıyla Türkçe romanlarda nasıl yeniden kurulduğunu inceler. Savaş sonrası modernleşmenin ve muazzam kentsel-toplumsal dönüşümlerin yaşandığı 1945–1960 yılları arasında yayımlanmış ve İstanbul'da geçen on romana odaklanır; edebî anlatıların hızla dönüşen kentteki görünürlük, mobilite, evsellik, maruz kalma ve direnç deneyimlerini nasıl örgütlediğini araştırır. Çalışma, mekânın yalnız betimsel bir arka plan olmadığı görüşüyle romanları kentsel yaşamın psikososyal üretimini sahneleyen mekânsal kayıtlar olarak ele alır. Romanları incelerken feminist anlatıbilimden, mekân kuramlarından ve psikanalitik fantazi yaklaşımlarından yararlanır. Fantaziyi kaçışçı bir yanılsama değil, mekânsal olarak örgütlenmiş bir toplumsal yapı olarak kavramsallaştırır ve bu yapılarda arzu, bağlanma, hınç ve aidiyetin nasıl kurulduğunu araştırır. Yürüme, barınma, bekleme, izleme gibi gündelik pratiklerin, anlatı formunun ve odaklamanın yakın okumalarını yaparak kentsel modernliğin iç mekânlarda, sokaklarda, eğlence mekânlarında, ev içi alanlarda nasıl yaşandığını ve duygusal yatırımlarını inceler. Yedi tematik bölüm boyunca tez, değişken fantazi oluşumlarını haritalar: seyir ve teşhir rejimleri, cinsiyetlendirilmiş görünürlük biçimleri ve evsel düzenlemeler, gençlik ve ahlaki panik, sayfiye imgeleri, röntgenci kentsel bakışlar, ev içi otoritenin çöküşü ve feminist dirençlilik. Bu anlatılar bir araya geldiğinde İstanbul'un dönüşümünün yalnız mimari veya ekonomik değil, duygulanımsal ve libidinal olduğunu gösterirler; bu dönüşümlerin bedenlerin arzulama, hareket etme, bağ kurma, korkma, güvencesizliğe direnç gösterme biçimlerini nasıl yeniden kurduğunu açığa çıkarırlar. Toplumsal cinsiyet ve sosyal fark bu bağlamda mekânsal koşullar olarak ortaya çıkar. Erkeklik ve kadınlık kentsel mobiliteye, görünürlüğe, bakım emeğine, gözetime, aidiyete eşit olmayan erişimler ve maruz kalışlar üzerinden üretilir; bu süreçler sınıfsal hareketlilik ve göçle kesişimsel olarak işler. Fantaziyi mekânsal ve anlatısal bir yapı olarak merkezine alan bu tez, kentsel yaşamın duygulanımsal ve imgesel veçhelerini görünür kılar; böylece edebî coğrafya ve kentsel kültürel çalışmalar literatürüne katkı sunmayı amaçlar. Nihayetinde bu çalışma, kentlerin yalnız planlama ya da maddi gelişim yoluyla değil, arzu, kırılganlık ve ihtimam etrafındaki gündelik müzakerelerle, anlatılarla, fantazilerle biçimlendiğini savunur.

Özet (Çeviri)

This dissertation explores how mid-century Istanbul is reimagined in Turkish novels through fantasy, affective experience, and spatial imagination. Focusing on ten Istanbul-centered novels published between 1945 and 1960—a period of accelerated urban transformation and postwar modernization—it examines how literary narratives organize experiences of visibility, mobility, domesticity, exposure, and endurance in a changing city. Rather than treating space as a descriptive backdrop, the dissertation approaches novels as spatial registers that stage the psychosocial production of urban life. Drawing on feminist narratology, spatial theory, and psychoanalytic approaches to fantasy, it conceptualizes fantasy not as escapist illusion but as a spatially organized social formation through which desire, attachment, resentment, and belonging are structured. Through close readings of narrative form, focalization, and everyday practices such as walking, dwelling, waiting, and watching, the study traces how urban modernity is lived and emotionally inhabited across interiors, leisure venues, streets, and domestic spaces. Across seven thematic chapters, the dissertation maps shifting fantasy formations: regimes of spectacle and display, gendered visibility and domestic regulation, youth and moral panic, suburban retreat, voyeuristic urban gazes, the collapse of domestic authority, and feminist endurance. Together, these narratives reveal that Istanbul's transformation was not only architectural or economic, but also affective and libidinal, reshaping how bodies desired, moved, attached, feared, and learned to endure insecurity. Gender and social difference emerge as spatial conditions. Masculinity and femininity are produced through uneven access to visibility, mobility, care labor, surveillance, and belonging, intersecting with class mobility and migration. By foregrounding fantasy as a spatial and narrative configuration, this project contributes to literary geography and urban cultural studies by illuminating the affective and imaginative infrastructures of urban life. It ultimately argues that cities are shaped not only through planning and material development, but through narratives, fantasies, and everyday negotiations of vulnerability, aspiration, and care.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    397762

    Ütopya–radikal mimarlık bağlamında 1960-70 dönemi mimarlığına analitik bir yaklaşım

    Analytical approach to 1960-70s era's architecture in the context of utopia and radical architecture relation

    ŞEBNEM ÇAKALOĞULLARI

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYŞE IŞIL HACIHASANOĞLU

  2. Tez No

    346498

    Alışveriş merkezlerinin tarihsel süreç içinde gösterdiği değişimler ve mekansal kurgularının sosyal yaşam üzerindeki etkilerinin örnekler üzerinde analizi

    The innovation of shopping malls within the historical process and the analogous analysis of its effects, of social life of the spatial fantasies

    İLDEM AYTAR

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

    İç Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ONUR ALTAN

  3. Tez No

    336215

    Tayfun Pirselimoğlu üçlemesinde mekan ve kimlik: Rıza (2007), Pus (2009) ve Saç (2010)

    Space and identity in Tayfun Pirselimoğlu triology: Riza (2007), Haze (2009) and Hair (2010)

    ÖZDEN ÖNCÜL DURGUT

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Sahne ve Görüntü SanatlarıMarmara Üniversitesi

    Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SERPİL KIREL

  4. Tez No

    353330

    Literary analysis of Tennessee Williams play called The Streetcar Named Desire

    Tennessee Wıilliams'ın Arzu Tramvayı adlı eserinin edebi tahlili

    SEVDA ZELAL GÜNDÜZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    Sahne ve Görüntü SanatlarıBahçeşehir Üniversitesi

    İleri Oyunculuk Ana Bilim Dalı

    ÖĞR. GÖR. ZURAB SIKHARULIDZE

  5. Tez No

    197241

    Geleceğin yaşamsal çevreleri adına yapılan tasarımların analizi

    The analysis of designs made for environments in future

    SEVEN GÖZÜBÜYÜK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2005

    MimarlıkErciyes Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF.DR. HÜSEYİN YURTSEVER

Geri Dön