Pedagojik bir imkân olarak sinema: İmge, anlatı, deneyim ve beden
Cinema as a pedagogical potential: Image, narrative, experience, and the body
- Tez No: 1009676
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN AKBULUT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Dokunsal sinema, Eleştirel pedagoji, Sinema seyircileri, Yorumlayıcı fenomenolojik analiz, Tactile cinema, Critical pedagogy, Cinema audiences, Interpretative phenomenological analysis
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Her çocuğun film seyretme deneyimi biriciktir. Bu deneyim, çocuğun yaş ve gelişimsel evresinden bağımsız olarak bireysel özelliklerine, kendine has çocukluğuna ve içinde bulunduğu bağlama göre değişen, tekil, süreç odaklı, gözenekli ve çok duyulu bir yapıya sahiptir. Çocuk seyirci, filmi pasif biçimde tüketen bir alıcı değil, bedeni, hayal gücü ve önceki yaşantısıyla filme dâhil olan aktif bir öznedir. Bu tez, bir dizi soruyla başlamıştır: Film seyrederken bedenimiz ne yapar? Çok duyulu bir deneyim nasıl inşa edilir? Dahası, bir çocuk ile bir filmin karşılaşmasında neler yaşanır? Tez, Türkiyeli çocukların filmler aracılığıyla dünyayı nasıl anlamlandırıp yorumladıklarını fenomenolojik olarak ortaya koymayı, çocukların film seyretme deneyimlerinin haptik boyutlarının neler olduğunu anlamayı amaçlamıştır. Ardından bu haptik deneyimden yola çıkarak uygulanabilir bir sinema pedagojisi kavramsallaştırması ve pratiği geliştirilmiştir. Çalışmada film ile çocuk seyirci arasındaki etkin ve bedensel karşılaşmanın çok duyulu bir yapıya sahip olduğu,“haptik görsellik”kavramıyla tartışılmıştır. Nitel araştırma yaklaşımlarından durum çalışması olarak tasarlanan araştırmada, çocukların film seyretme deneyiminin özünü keşfetmek için fenomenolojik araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Veri toplama tekniği hem çocuklarla birebir görüşmelere, hem onlarla birlikte etkileşimli film seyrederek katılımlı gözlem yapmaya hem de çocuklara seyretme esnasında ve sonrasında yöneltilen yarı yapılandırılmış açık uçlu sorularla söyleşilere dayandırılmıştır. Bu çerçevede 4, 5, 8, 9 ve 6,5 yaşlarındaki beş katılımcıyla, tez izleme kurulunun onayıyla çocuk seyircilerin yaşlarına uygun olduğu gerekçesiyle seçilen Elemental (2023), The Red Balloon (1956), The Wizard of Oz (1939), The Kid (1921) ve My Neighbor Totoro (1988) filmleri seyredilmiştir. Görüşme gözlemleri ve saha notlarıyla birleştirilerek zenginleştirilen veri seti, yorumlayıcı fenomenolojik analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Çocukların film seyretme deneyiminin haptik boyutlarına ilişkin ulaşılan örüntüler şöyledir: Çocuklar film oyun kurarak, hareket hâlinde seyretmektedir. 6-11 yaş grubu film seyrederken neden-sonuç ilişkisi kurma, film-dünya ile gerçek yaşam arasında karşılaştırmalar yapma, filmi düşünme, yorumlama ve oyun yoluyla dönüştürerek açık, dokunsal, işitsel, mekânsal ve duygusal bileşenleri olan çok duyulu bir deneyim inşa etme eğilimindedir. 4-5 yaş grubundaki çocuklarda ise film seyretme süreci kaçınılmaz biçimde oyun, hikâyeleştirme ve bedensel hareket ile iç içe geçmekte, film, seyir sonrası yapılan yaratıcı oyun ve çok duyulu etkinliklerle desteklendiğinde derinlik kazanmaktadır. Sinema bu noktada, çocukların duygularını, gündelik yaşantılarındaki güçlükleri ve arzularını ifade edebildikleri terapötik bir üçüncü alan, aynı zamanda güven ilişkisi içinde oyun oynayabildikleri, gerçek ile kurmaca arasında gidip gelebildikleri korunaklı bir geçiş alanı işlevi görmektedir. Bu alan, özellikle yetişkin eşliğiyle birlikte düşünüldüğünde, öğretici olmaktan ziyade çocuğun deneyimini destekleyen, esnek ve geçirgen bir ilişki biçimini gerektirmektedir. Çocukla film seyreden çocuk sineması eşlikçisinin rolü ise bilgi aktarmak değil; çocuğun deneyimine eşlik etmek, gerektiğinde ipuçları sunmak ve haptik/çok duyulu seyir deneyimini zenginleştiren bir kolaylaştırıcı olmaktır. Bu örüntüden yola çıkarak geliştirilen uygulanabilir sinema pedagojisi önerisi, çocuklarla film seyretme sürecinin katı ve didaktik olmayan, yarı yapılandırılmış, oyun temelli, çok duyulu, haptik deneyime duyarlı, çocuğu merkeze alarak bireysel farklılıkları gözeten, esnek ve çok gözenekli bir yapıda olması gerektiğinin altını çizmektedir.
Özet (Çeviri)
Every child's experience of watching a film is unique. This experience possesses a singular, process-oriented, porous, and multisensory structure that varies according to the child's individual characteristics, their distinctive childhood, and the context in which they are situated—independent of age or developmental stage. The child spectator is not a passive recipient who merely consumes the film; rather, they are an active subject who engages with the film through their body, imagination, and prior experiences. This dissertation began with a series of questions: What does our body do while watching a film? How is a multisensory experience constructed? Furthermore, what occurs in the encounter between a child and a film? The study aims to phenomenologically reveal how children in Turkey make sense of and interpret the world through films, and to understand the haptic dimensions of their film-viewing experiences. Building upon this haptic experience, an applicable conceptualization and practice of cinema pedagogy has been developed. The multisensory nature of the active and embodied encounter between film and the child spectator is discussed through the concept of“haptic visuality.”Designed as a qualitative case study, the research employs a phenomenological approach to explore the essence of children's film-viewing experiences. Data collection was based on one-on-one interviews with children, participant observation conducted through interactive co-viewing sessions, and semi-structured, open-ended conversations during and after the screenings. Within this framework, five participants aged 4, 5, 8, 9 and 6,5 watched Elemental (2023), The Red Balloon (1956), The Wizard of Oz (1939), The Kid (1921), and My Neighbor Totoro (1988). These films were selected with the approval of the dissertation monitoring committee on the grounds that they were age-appropriate for child spectators. The dataset, enriched through interview observations and field notes, was analyzed using Interpretative Phenomenological Analysis. The patterns identified regarding the haptic dimensions of children's film-viewing experiences are as follows: Children watch films through play and in movement. The 6-11 age group tends to construct cause-effect relationships while watching, compare the film-world with real life, reflect upon and interpret the film, and transform it through play—thus constructing a multisensory experience that includes visual, tactile, auditory, spatial, and emotional components. For children aged 4-5, the process of watching a film is inevitably intertwined with play, storytelling, and bodily movement; the film acquires meaning when supported by creative play and multisensory activities after the viewing. At this point, cinema functions as a therapeutic third space where children can express their emotions, everyday difficulties, and desires, as well as a protected transitional space in which they can play within a relationship of trust and move between reality and fiction. Especially when considered alongside adult accompaniment, this space requires a flexible and permeable relational form that supports the child's experience rather than instructing them didactically. The role of the adult co-viewer in children's cinema is not to transmit knowledge, but to accompany the child's experience, offer cues when necessary, and act as a facilitator who enriches the haptic/multisensory viewing experience. Based on these patterns, the proposed applicable cinema pedagogy emphasizes that the process of watching films with children should be non-rigid and non-didactic, semi-structured, play-based, multisensory, sensitive to haptic experience, child-centered, attentive to individual differences, flexible, and highly porous in structure.
Benzer Tezler
- Sinemada gerçeklik ve imge: Jean-Luc Godard'ın filmleri üzerinden göstergebilimsel bir çözümleme
Кинодогу чындык жана көрүнүш: жан-люк годардын тасмаларына семиотикалык анализ
KADİR YOĞURTÇU
Doktora
Kırgızca
2014
İletişim BilimleriKırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENK DEMİRKIRAN
- Çocuklara yönelik eğitici programlarda karakter ve çevre tasarımının anlatıbilim perspektifinden incelenmesi: Keloğlan çizgi filmi örneği
Analysis of character and environmental design in educational programs for children from a narratology perspective: The example of the Keloğlan cartoon
HASİBE ÇİFTÇİ TURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Radyo-Televizyonİstanbul Nişantaşı ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZİYAD GULİYEV
- Билим, илим жана маданият тармагындагы Кыргызстан менен Түркиянын кызматташтыгы (1992-2012 жж.)
Kırgız Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti arasında eğitim, bilim ve kültürel ilişkiler (1992-2012)
KADRİ AĞGÜN
Doktora
Kırgızca
2016
TarihKyrgyz State Unıversıty Named After I ArabaevTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÖLÖBEK ABDRAHMANOV
- Approaches to teaching creative writing in L2 at the tertiary level: A critical interpretive synthesis
Yüksek öğretim düzeyinde yabancı dil olarak İngilizce öğretiminde yaratıcı yazma öğretimine yaklaşımlar: Eleştirel yorumlayıcı bir sentez
KİBELE BAŞAK ÖZDEN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Eğitim ve Öğretimİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiYabancı Dil Olarak İngilizce Öğretimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HALİS NECMİ AKŞİT
- Çok kültürlü bir toplumda (kanada) orta öğretim kurumlarında din eğitimi: Quebec örneği
Religious education in secondary schools in a multicultural society (canada): The example of quebec
SELMA BAŞ