Anthropomorphic figurines in prehistoric cyprus during the 4th and 3rd millennia BC: A diachronic and relational analysis in comparison with Anatolia
Tarihöncesı kıbrıs'ta MÖ 4. ve 3. binyıllarda antropomorfik figürinler: Anadolu ile karşılaştırmalı diyakronik ve ilişkisel bir analiz
- Tez No: 1009839
- Danışmanlar: PROF. DR. ÇİĞDEM ATAKUMAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Yerleşim Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarihöncesi Kıbrıs'taki antropomorfik figürinler, MÖ 4000/3900 ile 2200 yılları arasında değişen toplumsal örgütlenme biçimleri, maddi değer anlayışları ve bölgeler arası bağlantılar hakkında önemli veriler sunmaktadır. Bu tez, Kıbrıs'taki figürin geleneklerinin zaman içinde nasıl değiştiğini incelemekte ve Anadolu malzemesiyle karşılaştırma yoluyla bu değişimlerin Doğu Akdeniz'deki daha geniş benzerlik, farklılaşma ve etkileşim örüntüleri hakkında ne ortaya koyduğunu değerlendirmektedir. Çalışma, 19 yerleşimden 626 antropomorfik figürinden oluşan birincil Kıbrıs veri setine dayanmakta ve bu veri setini 50 yerleşimden 730 figürin içeren karşılaştırmalı Anadolu buluntu grubu üzerinden bağlamsallaştırmaktadır. Figürinleri yalnızca tipolojik biçimler olarak ele almak yerine, bu çalışma onları hammaddesi, beden biçimi, depolama bağlamı ve kullanım geçmişi arasındaki değişken ilişkiler içinde anlam kazanan ilişkisel nesneler olarak değerlendirmektedir. Sonuçlar, Kıbrıs ile Anadolu'nun tek ve kesintisiz bir figürin geleneğini paylaşmadığını göstermektedir. Erken evrede, her iki bölge hâlâ sınırlı ölçüde kile dayalı ve genel olarak şematik bir antropomorfik repertuar içinde örtüşmektedir; ancak Kıbrıs buluntu grubu, malzeme, beden biçimi ve depozisyon bağlamının daha seçici birleşimleri aracılığıyla kendi içinde farklılaşmaya başlamıştır. Orta Kalkolitik'e gelindiğinde bu süreç Kıbrıs'ta en gelişkin hâline ulaşmış; figürinler picrolite, toplumsal olarak farklılaşmış depozisyon bağlamları ve değer ile kimliğin örgütlenmesiyle daha güçlü biçimde ilişkilenmiştir. Anadolu ise farklı bir maddi gelişim çizgisi izlemesine rağmen, yerel hammadde ve bağlamsal rejimler içinde benzer biçimde giderek farklılaşan antropomorfik gelenekler ortaya koymaktadır. Ancak daha geç evrelerde iki bölge arasındaki ayrışma belirginleşmiştir. Kıbrıs daralma ve seçici süreklilik evresine girerken, Anadolu daha geniş ve maddi açıdan daha çeşitli bir figürin alanını sürdürmüştür. Bu nedenle figürinler, tek bir ortak gelenekten ya da doğrudan taklit modelinden ziyade, değişen ve asimetrik bölgesel dolanıklık biçimlerini görünür kılmaktadır.
Özet (Çeviri)
Anthropomorphic figurines from prehistoric Cyprus provide important evidence for changing forms of social organization, material value, and interregional connection between 4000/3900 and 2200 BC. This thesis examines how figurine traditions on Cyprus changed through time and assesses, through comparison with Anatolian material, what these changes reveal about broader patterns of similarity, divergence, and interaction in the eastern Mediterranean. The analysis is based on a primary Cypriot dataset of 626 anthropomorphic figurines from 19 sites and a comparative Anatolian corpus of 730 figurines from 50 sites. Rather than treating figurines as isolated typological forms, the study approaches them as relational artifacts whose significance emerged through shifting alignments among raw material, bodily form, depositional context, and use-history. The results suggest that Cyprus and Anatolia did not share a single continuous figurine tradition. In the earlier horizon, both regions still overlapped in a limited clay-based and broadly schematic anthropomorphic repertoire, but the Cypriot corpus was already beginning to differentiate internally through more selective combinations of material, bodily form, and depositional setting. By the Middle Chalcolithic, this process reached its fullest development on Cyprus, where figurines became more strongly tied to picrolite, to socially differentiated depositional contexts, and to the organization of value and identity. Anatolia, although following a different material trajectory, likewise shows increasingly differentiated anthropomorphic traditions structured through distinct local material and contextual regimes. In the later horizons, however, the two regions diverged more sharply. While Cyprus entered a phase of contraction and selective survival, Anatolia sustained a broader and more materially varied figurine field. Figurines therefore illuminate changing and asymmetrical forms of regional entanglement rather than a single shared tradition or a straightforward model of imitation.
Benzer Tezler
- Anthropomorphic and zoomorphic figurines of Paleolithic era
Paleolitik dönem insan ve hayvan figürinleri
CEREN DEMİRÖZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
ArkeolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiYerleşim Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇİĞDEM ATAKUMAN
- M.Ö.I. Binyıl Kuzey Suriye ve Güneydoğu Anadolu pişmiş toprak figürleri
North Syria and Southeastern Anatolia tera cotta figürines in the first millennium B.C.
FİGEN SERİM
- İnsan biçimli seramik kaplar
Anthropomorphic ceramic containers
GÜLER OĞUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
ArkeolojiDokuz Eylül ÜniversitesiSeramik ve Cam Tasarımı Ana Sanat Dalı
PROF. HALİL YOLERİ
- Gendered lifeways in Central Anatolia in the Neolithic and the Early Chalcolithic Periods (8500 – 5000 BC)
İç Anadolu'da Neolitik ve Erken Kalkolitik Dönemlerde toplumsal cinsiyet (MÖ 8500 – 5000)
AYSEL ARSLAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
ArkeolojiKoç ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RANA ÖZBAL
- Hitit İmparatorluk Çağı sonuna kadar Anadolu'da figür kullanımı ve günümüzdeki yorumları
The Use of the figure in Anatolia to the end of the Hitite Empire and todays ceramic interpretations
M.FATİH KARAGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSeramik Ana Sanat Dalı
DOÇ. GÜL ÖZTURANLI