Çankırı Sancağı Merkez kazası vakıfları (19. yüzyıl)
Waqfs in the Central district (kaza) of the Sanjak of Çankırı (19th century)
- Tez No: 1010057
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET ÖZCAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: 19. yüzyıl, Osmanlı tarihi, Vakıflar, Çankırı, 19. century, Ottoman history, Foundations, Çankırı
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı döneminde bir taşra kenti olarak öne çıkan Çankırı'da kurulan vakıfların tarihî varlığını, arşiv kayıtları, vakfiyeler ve şeriyye sicilleri gibi kaynaklar ışığında inceleyen bu çalışma, vakıf kurumlarının yüzyıllar içindeki değişimini, yönetim ve denetim mekanizmalarını, şehir yaşamına sağladıkları katkıları ve sürekliliği ile günümüze ulaşan miraslarını ele almaktadır. Çankırı vakıflarının 17. ve 18. yüzyıllarda dini, sosyal altyapı ve eğitim ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulmuş; bunların başında cami, mescit, medrese, zaviye gibi vakıflar gelmiştir. Vakıflar, eğitime erişim ve ihtiyaç sahiplerinin desteklenmesi gibi alanlarda şehir refahına doğrudan katkı sağlayarak, Çankırı'nın sosyal dokusunu güçlendirmiştir. Araştırmada en sık rastlanan vakıf türü cami vakıfları olmakla birlikte çalışmanın sınırları kapsamında incelenen dönem 19. yüzyıl olduğundan bu dönemde Çankırı merkezinde ilk defa kurulan vakıflar para vakıflarıdır. Aynı döneme ait vakfiyelerde vakıf kurucularının dükkanlarının kira karşılığını mevcut vakıflara kaynak olarak tahsis etmiştir. Bununla birlikte önceki yüzyıllarda kurulup 19. yüzyılda da faal olan vakıfların varlığı, işlevlerinin ve toplum destek mekanizmalarının sürekliliğini simgelemektedir. Bu bağlamda çalışma, Çankırı vakıflarının Osmanlı taşra hayatındaki önemine ve miras değerine ışık tutmakta, bu konu ile ilgili literatürde bulunan açığı kısmen doldurmaya çalışmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study, which examines the historical existence of the waqfs established in Çankırı—a city that stood out as a provincial center during the Ottoman period—in light of sources such as archival records, waqf deeds, and shari'a court registers, addresses the evolution of waqf institutions over the centuries, their management and oversight mechanisms, their contributions to urban life, and the legacy that has survived to the present day. The endowments of Çankırı were established in the 17th and 18th centuries to meet religious, social infrastructure, and educational needs; foremost among these were endowments such as mosques, prayer halls, madrasas, and zawiyas. By directly contributing to the city's well-being in areas such as access to education and support for those in need, these endowments strengthened Çankırı's social fabric. While mosque endowments are the most common type of endowment in the study, since the period examined within the scope of this research is the 19th century, the first endowments established in the center of Çankırı during this period were monetary endowments. In the endowment deeds from the same period, the founders allocated the rent from their shops as a source of funding for existing endowments. Furthermore, the existence of endowments established in previous centuries and still active in the 19th century symbolizes the continuity of their functions and social support mechanisms. In this context, the study sheds light on the importance and heritage value of Çankırı endowments in Ottoman provincial life and seeks to partially fill the gap in the existing literature on this subject.
Benzer Tezler
- Sicill-i ahval defterlerinde kayıtlı Kengırı (Çankırı) doğumlu devlet memurları (1879-1909)
Civil servants born in Kengırı (Çankırı) recorded in the sicill-i ahval registers (1879-1909)
UĞUR BÖYÜKDİKMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE GÜMÜŞSOY
- 5 numaralı şer`iyye siciline göre XVII. yüzyıl sonlarında (H. 1109-1110 / M. 1697-1698) Çankırı Sancağı
Judicial reports of the canonical legality of the 5 th subdivision of Cankiri between H. 1109-1110 - M. 1697-1698
KEZBAN KAYA
- 1833 numaralı Çankırı Nüfus Defteri'nin transkripsiyon ve değerlendirmesi [H. 1252 (1836-1837)]
The transcription and evaluation of the population registration book 1833 of Çankırı [H. 1252 (1836-1837)]
ÖZLEM CENGİZ