'Dehre sövmeyiniz' hadisi tahrîc ve tahlili: Zaman ve varlık tasavvuru bağlamında bir inceleme
Do not curse time: A study of the authentication and analysis of the hadith in the context of the conception of time and existence
- Tez No: 1010063
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUT GURBET
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hadis, Dehr Hadisi, Zaman, Câhiliye, Metin Tahlili, Hadith, Hadith of Dahr, Time, Jahiliyyah, Textual Analysis
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET YÜKSEK LİSANS TEZİ 'DEHRE SÖVMEYİNİZ' HADİSİ TAHRÎC VE TAHLİLİ: ZAMAN VE VARLIK TASAVVURU BAĞLAMINDA BİR İNCELEME GÖKLER, Rabia Saliha Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Mahmut GURBET Nisan, 2026, 92 Sayfa Bu çalışmada, literatürde yaygın olarak“dehre sövmeyi yasaklayan hadis”şeklinde adlandırılan rivayetler merkeze alınarak, zamanın mahiyeti ve sövme yasağına dair diğer nakiller bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiş, böylece İslâm düşüncesindeki zaman tasavvurunun hadis ilminin temel yöntemleri çerçevesinde sahîh bir zeminde tahlil edilmesi amaçlanmıştır. Zaman kavramı, İslam düşüncesinde insan fiilleri, kader anlayışı ve ilâhî irade ile doğrudan ilişkilidir. Özellikle Câhiliye döneminde zamanın bağımsız bir güç olarak algılanması ve yaşanan olumsuzlukların zamana nispet edilmesi, problemli bir anlayışın ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Hz. Peygamber'e nispet edilen ve zamana sövmeyi yasaklayan hadisler, bu anlayışı tashih etmeye yönelik itikadî ve ahlâkî bir uyarı niteliği taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmada, söz konusu hadisin Kütüb-i Sitte başta olmak üzere Ahmed b. Hanbel, Abdürrezzâk, İbn Huzeyme, İbn Hibbân, Hâkim, Ebû Ya'lâ, Humeydî ve Abd b. Humeyd gibi muhaddislerin eserlerinde yer alan bütün rivayetleri tespit edilerek tahrîc edilmiştir. Rivayetler sened ve metin yönünden incelenmiş, râvilerin cerh ve ta'dîl durumları dikkate alınarak isnadların sıhhat dereceleri değerlendirilmiştir. Metin tahlilinde ise rivayetlerde yer alan lafız farklılıkları esas alınmış, hadis metni ana unsurlarına ayrılarak“Birinci, İkinci, Üçüncü ve Dördüncü Kısım”şeklinde tasnif edilmiştir. Bu unsurlar, tablolar aracılığıyla karşılaştırmalı biçimde sunulmuş ve hangi lafızların hangi râviler ve kaynaklar tarafından aktarıldığı sistematik olarak ortaya konulmuştur. Çalışmanın son aşamasında ise, zamanın mahiyeti ve sövme yasağıyla ilgili diğer hadisler de incelemeye tabi tutulmuştur. Böylece elde edilen tüm veriler ışığında, İslâm'ın zaman tasavvuru ve bu konudaki temel bakış açısı bütüncül bir yaklaşımla açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca çalışmada“dehr”kavramının lugavî ve ıstılahî çerçevesi çizilmiş, hadisin vürûd ortamı, Kur'ân ayetleriyle ilişkisi ve İslâm düşüncesindeki yeri klasik şerh literatürü ve çağdaş akademik çalışmalar ışığında değerlendirilmiştir. Hadisin metninde yer alan ifadelerin teşbih, hulûl veya itikadî yanlış anlamalara yol açabilecek yönleri ele alınmış, bu tür yorumların hadis ilmi ve kelâm açısından geçerliliği tartışılmıştır. Bu tahlillere ek olarak, zamanın mahiyetine ve farklı varlıklara yönelik sövme yasağına dair diğer rivayetler de incelenerek, İslâm'ın zaman tasavvuru sahîh bir zemine oturtulmaya çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT MASTER'S THESIS DO NOT CURSE TIME: A STUDY OF THE AUTHENTICATION AND ANALYSIS OF THE HADITH IN THE CONTEXT OF THE CONCEPTION OF TİME AND EXISTENCE GÖKLER, Rabia Saliha Department of Basic Islamic Sciences Advisor: Dr. Instructor Mahmut GURBET April 2026, 92 Pages This study focuses on the narrations commonly referred to in the literature as the“hadith prohibiting cursing time,”and evaluates the nature of time and other narrations regarding the prohibition of cursing time with a holistic approach. Thus, the aim is to analyze the conception of time in Islamic thought on an authentic basis within the framework of the fundamental methods of hadith scholarship. The concept of time is directly related to human actions, the understanding of destiny, and divine will in Islamic thought. Especially during the pre-Islamic era, the perception of time as an independent force and the attribution of negative events to time led to a problematic understanding. The hadiths attributed to the Prophet Muhammad, which prohibit cursing time, serve as a doctrinal and moral warning aimed at correcting this understanding. In this context, the study examines the hadith in question, primarily from the Kutub al-Sittah, as well as from the hadith of Ahmed b. All narrations found in the works of hadith scholars such as Hanbal, Abdurrazzaq, Ibn Khuzayma, Ibn Hibban, Hâkim, Abu Ya'la, Humaydi, and Abd b. Humayd were identified and compiled. The narrations were examined in terms of their chain of narrators (sanad) and text (matn), and the authenticity of the isnads was evaluated considering the narrators' qualifications (jarh and ta'dil). In the textual analysis, the differences in wording within the narrations were taken into account, and the hadith text was divided into its main elements and classified as“First, Second, Third, and Fourth Parts.”These elements were presented comparatively through tables, and it was systematically shown which wording was transmitted by which narrators and sources. In the final stage of the study, other hadiths related to the nature of the time and the prohibition of cursing were also examined. Thus, in light of all the data obtained, the Islamic conception of time and its fundamental perspective on this issue have been explained through a holistic approach. Furthermore, the study outlines the linguistic and terminological framework of the concept of“dehr”(time), and evaluates the context of the hadith's occurrence, its relationship with Quranic verses, and its place in Islamic thought in light of classical commentary literature and contemporary academic studies. The aspects of the expressions in the hadith text that could lead to interpretations of anthropomorphism, immanence, or doctrinal misunderstandings have been examined, and the validity of such interpretations from the perspective of hadith scholarship and theology has been discussed. In addition to these analyses, other narrations concerning the nature of time and the prohibition of cursing different entities have also been examined, attempting to establish the Islamic conception of time on a sound foundation.
Benzer Tezler
- İslâm hukukuna göre şevval orucunun hükmü
The ruling on the shawwal fast according to Islamic law
SERKAN DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜBEYİR ASLAN
- Devre optimizasyonu
Başlık çevirisi yok
NECMİ ERFİDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiMarmara ÜniversitesiDOÇ. DR. EDİP BÜYÜKKOCA
- Devre bağlaşmalı telefon şebekesi için yönlendirme yazılımı tasarımı
Software design of routing for circuit switched telephone network
TAHİR GÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
1992
Elektrik ve Elektronik Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. ÜMİT AYGÖLÜ