Gazzali'nin tasavvufi yorumlarının işari tefsir yorumlarıyla kıyası ve tahlili (Sülemi'nin Hakaiku't-Tefsiri özelinde)
Comparison and analysis of al-Ghazali's sufi interpretations with the interpretations of the commentary (In the specific case of Sulemi's Hakaiku't-Tafsir)
- Tez No: 1010064
- Danışmanlar: PROF. DR. BAYRAM AYHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, işârî tefsir geleneğini Gazâlî ve Ebû Abdurrahman es-Sülemî'nin yaklaşımları üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Kur'an'ın zâhir ve bâtın anlam katmanları arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğu metodolojik bir çerçevede ele alınmıştır. İşârî tefsirin, sûfî tecrübe ile ilmî disiplin arasında yer alan çift yönlü yapısı, çalışmanın temel problematiğini oluşturmaktadır. Elde edilen bulgular, Sülemî'nin yaklaşımının erken dönem sûfî yorumlarını derleyerek müşterek bir aktarım ve muhafaza işlevi gördüğünü; Gazâlî'nin ise daha sistematik, ahlâkî ve pedagojik bir yorum modeli geliştirdiğini göstermektedir. Bu bağlamda, Gazâlî'de işârî yorumun belirli ilmî ilkeler çerçevesinde ölçülü bir tefekkür süreci olarak ele alındığı, Sülemî'de ise sûfî sözlerinin bir araya getirildiği tarihsel bir birikim alanı olarak ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Çalışmada ayrıca, işârî tefsirin geçerliliğinin belirli kriterlere bağlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna göre, işârî yorumların zâhir anlamla çelişmemesi, dilsel ve bağlamsal sınırları aşmaması ve şer'î ilkelerle uyumlu olması gerekmektedir. Aksi durumda yorumlar, ilmî değerini kaybederek keyfî bir nitelik kazanabilmektedir. Sonuç olarak, Gazâlî ve Sülemî'nin yaklaşımlarının birbirini tamamlayıcı özellikler taşıdığı; işârî tefsirin ise uygun yöntem ve sınırlar gözetildiğinde hem klasik hem de modern dönemde anlam üretimine katkı sağlayan çok katmanlı bir yorum geleneği olduğu değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study aims to compare the approaches of Gazzali and Abu Abdurrahman al-Sulami to the tradition of esoteric interpretation. The research examines the relationship between the apparent and hidden meanings of the Qur'an within a methodological framework. The dual nature of the ishārī interpretation, which lies between the spiritual experience of the Sufi and the scientific discipline, forms the basis of the study's main problem. The findings show that Sülemî's approach involved compiling early Sufi interpretations for transmission and preservation, while Ghazali developed a more systematic, ethical and pedagogical model of interpretation. In this context, it has been determined that in Gazzali, the esoteric interpretation is considered as a measured process of reflection within specific scientific principles, whereas in Sulami, it emerges as a historical accumulation of Sufi utterances. The study also concludes that the validity of the esoteric interpretation depends on certain criteria. Accordingly, the validity of the esoteric interpretation depends on it not contradicting the apparent meaning, not exceeding the limits of language and context, and being in line with the principles of Islamic law. Otherwise, the interpretations may lose their scientific value and become arbitrary. In conclusion, it is suggested that the approaches of Gazzali and Sulami are complementary; and that, when appropriate methods and limits are observed, the esoteric interpretation is a multi-layered commentary tradition that contributes to the production of meaning in both the classical and modern periods.
Benzer Tezler
- Gazâlî'nin işârî tefsir anlayışı
Al-Ghazali's understanding ishari tafsir
MEHMET DAĞ
Doktora
Türkçe
2023
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHAMMED FATİH KESLER
- Kuşeyri (465 / 1072) ve Gazali (505 / 1111)'de işari yorumun mukayesesi
A compari̇son between al-Qushayri̇ (465 / 1072) and al-Ghazali̇ (505 / 1111)'s mysti̇cal i̇nterpretati̇ons
MURAT KAYALIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinAnkara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET NEDİM SERİNSU
- Gazzâlî'nin işârî tefsir metodu
Ghazali's method of the sufi interpretation of Qur'an
TAKYETTİN KARAKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
DinUludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SALİH ÇİFT
- Gazzâlî'nin Esmâ'ül-Hüsnâ anlayışı
Ghazali's understanding Of Esmaul Husna
LATİFE TORBALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN AYDIN