Klasik ahkâm tefsirlerinde kadınla ilgili nebevî sünnetin bağlamsal analizi
Contextual analysis of the prophetic sunnah regarding women in classical ahkam tafsirs
- Tez No: 1010099
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAHATTİN ÖZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tefsir Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ahkâm âyetlerinin ardındaki maksat ve hikmetlerin bazen doğru anlaşılamamasının temel sebeplerinden biri bu hükümlere delil gösterilen nebevî sünnetin çoğunlukla bağlamından koparılarak yüzeysel ve lafzî bir yaklaşımla yorumlanmasıdır. Bu durum özellikle kadına ilişkin meselelerde daha belirgin bir hâle gelmiş, klasik ahkâm tefsirlerinde yer alan bir kısım yorumlar kimi zaman dilsel veya sosyokültürel bağlamından tamamen kopuk ve yalnızca lafzî düzeyde kalmıştır. Zamanla bu eserler, kadınla ilgili dinî anlayışın oluşumunda etkili kaynaklar hâline gelmiştir. Bu çalışma; yukarıda sözü edilen yanlış algı ve anlayıştan hareketle Cessâs, Kiyâ el-Herrâsî, İbnü'l-Arabî ve Kurtubî gibi mezhebi kimliği farklı olan klasik ahkâm tefsiri geleneğinin öncü isimlerinin eserlerini merkeze alarak mehir, nüşûz, boşama yetkisi (muhâlea ve tefvîz), miras ve şahitlik gibi kadına ilişkin meselelerde başvurulan nebevî sünneti bağlamsal analiz yöntemiyle yeniden incelemektedir. Araştırmada, nebevî sünnetin çok katmanlı bir bağlam analiziyle daha sahih ve kapsayıcı bir anlama ulaşılabileceği savunulmaktadır. Araştırma; metin içi ve metin dışı bağlam analizi olmak üzere iki ana kategoride yapılandırılarak metin içi bağlam düzeyinde rivayetlerin dilsel özellikleri, konusal bütünlüğü ve diğer sünnet verileriyle ilişkisini içeren bir analiz uygulanırken metin dışı bağlamda ise rivayetlerin vürûd bulduğu tarihsel zemin ile toplumsal ve kültürel şartlar bütüncül bir perspektifle tahlil edilmektedir. Yapılan analizler sonucunda, klasik tefsirlerdeki bazı yorumların sünneti dönemin örfî yapısından ve nebevî örnekliğin bütüncül-kuşatıcı ilkelerinden soyutlayarak değerlendirdiği tespit edilmiştir. Sünnetin iç ve dış bağlam katmanları dikkate alındığında, söz konusu tefsirlerdeki yorumların nebevî mesajın dönüştürücü ve adalet merkezli asıl maksadından farklılaştığı ortaya konmuştur. Neticede bu tez, nebevî sünnetin bağlamsal ve bütüncül bir perspektifle okunmasının; klasik ahkâm tefsirlerindeki literal daralmaları aşmada ve Kur'an-sünnet bütünlüğüne dayalı sahih bir anlam ufkuna ulaşmada vazgeçilmez bir yöntem olduğunu savunmaktadır.
Özet (Çeviri)
One of the primary reasons for the failure to correctly understand the purposes and wisdom behind legal verses is that these rulings are often interpreted through a superficial and literal approach, detached from their context. This situation has become more pronounced particularly in matters related to women; certain interpretations found in classical ahkām commentaries have occasionally remained entirely disconnected from context and confined to a purely literal level. Over time, these works have become influential reference sources in the formation of religious understanding concerning women. Centering on the works of pioneering figures in the classical ahkām commentary tradition, such as al-Jassas, Kiya al-Harrasi, Ibn al-Arabi, and al-Qurtubi, this study re-examines the Prophetic Sunnah cited in matters related to women -such as dower (mahr), the measure of striking (darb), the authority to divorce (mukhala'a and tafwīd), inheritance, and testimony- through a contextual analysis method. The study argues that a more authentic and inclusive understanding can be achieved by analyzing the Prophetic Sunnah within a multi-layered context. Structured into two main categories as intra-textual and extra-textual context analysis, the research method applies a textual analysis involving linguistic features, thematic integrity, and relations with other Sunnah data at the intra-textual level, while the historical background of the reports along with social and cultural conditions are analyzed from a holistic perspective at the extra-textual level. As a result of the analyses, it has been determined that certain interpretations in classical commentaries evaluated the reports by abstracting them from the customary structure of the period and the holistic-comprehensive principles of the Prophetic example. Considering the internal and external context layers of the Sunnah, it is revealed that these interpretations diverged from the transformative and justice-centered original purpose of the Prophetic message. Consequently, this thesis argues that reading the Prophetic Sunnah through a contextual and holistic perspective is an indispensable method for overcoming literal narrowings in classical ahkām commentaries and reaching a sound horizon of meaning based on the integrity of the Qur'an and Sunnah.
Benzer Tezler
- Ahkâm tefsirlerinde kadına bakış: Kurtubî'nin“el-Câmi' li-Ahkâmi'l-Kur'ân”adlı tefsiri örneği
A look at women interpretation of ahkâm: An example of al-Kurtubî's commentary named el-Câmi'li̇-Aĥkâmi'l-Kur'an
NAĞME ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERSİN ÇELİK
- İbn Kesîr tefsiri ile Hak Dini Kur'an Dili tefsiri bağlamında had cezaları ile ilgili âyetlerin mukayeseli incelenmesi
A comparative analysis of the verses related to hadd penalties in the context of Ibn Kathir's tafsir and Hak Dini Kur'an Dili tafsir
HATİCE NUR ÖZGELEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURDOĞAN TÜRK
- Klasik dönem fıkhî tefsirlerde kadın ve aile
Women and the family in classical period fiqhi tafseers
AYDIN KESKİN
Doktora
Türkçe
2022
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDOĞAN PAZARBAŞI
- Klâsik dönem ahkâm tefsirlerinde yorum farklılıkları -Nisâ Sûresi bağlamında-
Differences in the interpretation of the classical period ahkām commentaries -In the context of Surah Nisa-
LATİF KADİR AKARSU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DilbilimManisa Celal Bayar ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURTEN ZELİHA ŞAHİN
- Cessâs ve kurtubî tefsirlerinde ahkam âyetlerinin mukayeseli değerlendirilmesi(ceza hukuku örneği)
Comparative evaluation of the ayahs of ahkam in cessas and qurtubi exegesis (criminal law example)
ESMA GÜLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAmasya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDÜLKADİR TEKİN