Mevleviliğin yaşayan unsurlarının tespiti ve incelenmesi: Şefik Can Uluslararası Mevlânâ Eğitim ve Kültür Vakfı örneği
Identification and analysis of the living elements of Mevlevism: The case of the Şefi̇k Can International Mevlânâ Education and Culture Foundation
- Tez No: 1010134
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULKADİR EMEKSİZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Türk Dili ve Edebiyatı, Folklore, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Halk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
1597-1598 tarihinde Yeniçeri Kâtibi Malkoç Mehmed Efendi tarafından inşa ettirilen Yenikapı Mevlevihanesi, zaman içerisinde gelişip büyüyerek Mevleviliğin İstanbul'daki en büyük merkezi konumuna gelmiştir. Mevlevilik tarihinin önde gelen şahsiyetlerinden, bir Mevlevi dedesi, Mesnevihan, mütefekkir, yazar ve şair olarak tanınan Tâhirü'l-Mevlevî; Mehmed Celâleddin Dede'nin rahle-i tedrisinde, bu merkezde yetişmiştir. Tâhirü'l-Mevlevî'den sonra, ondan aldığı icazetle, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin öğretisini, Mevlevi adap ve erkânını devam ettirecek olan isim Sertarik Mesnevihan Şefik Can Dede olmuştur. Bütün bir ömrünü, Hz. Mevlânâ'ya, onun eserlerine ve yoluna adayarak geçiren; Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ve eserleri üzerine yaptığı çalışmalarla 2001 yılında Yüksek Hizmet Ödülü alan Şefik Can Dede, vefatından evvel tüm manevi sorumluluklarını, Mevlevilik tarihinde yaklaşık dört asır aradan sonra ilk kez bir hanıma bırakmıştır. Mevlevilik yolunun, Mevlevi adap ve erkânının, ayrıca Mesnevihanlık zincirinin icazet yoluyla gelen, Sertarik Mesnevihan Şefik Can Dede'den sonraki son halkası olan Mutasavvıf Mesnevihan Hayat Nur Artıran, Şefik Can Uluslararası Mevlânâ Eğitim ve Kültür Vakfı Başkanı olarak bu manevi mirası sürdürmektedir. Buradan hareketle bu çalışmada, ifade edilen manevi aktarımın yanı sıra, kültürel mekânların, kültürün aktarımını ve sürekliliğini sağlamasındaki önemli rolü de göz önünde bulundurularak; Yenikapı Mevlevihanesi'nden hareketle Şefik Can Uluslararası Mevlânâ Eğitim ve Kültür Vakfı odağında, Mevleviliğe ait unsurların nasıl devam ettiği, bu unsurların yaşatılmasında öze bağlı kalınan ya da dönemin gereksinimleri doğrultusunda farklılaşan noktaların, zaman içerisindeki değişim ve dönüşümlerin neler olduğu gibi hususların; aynı zamanda vakıf tarafından ulusal ve uluslararası düzeyde, Hz. Mevlânâ'ya ve Mevleviliğe dair gerçekleştirilen faaliyetlerin manevi, kültürel ve sosyal alanlardaki etkilerinin ortaya konulması amaç edinilmiştir. Bu amaç doğrultusunda, Şefik Can Uluslararası Mevlânâ Eğitim ve Kültür Vakfı'nda, izin kapsamında, bir alan araştırması gerçekleştirilmiş; bu süre zarfında“nitel araştırma yöntemlerinden (gözlem, görüşme, arşiv taraması) ve hem nitel hem nicel veri sağlayan anket çalışmasından”yararlanılmış; arşiv taraması esnasında vakfın arşivinden ulaşılan Mevlevilik tarihi ve çalışmamız açısından önemli bilgiler, belge ve fotoğraflar çalışmaya dâhil edilmiştir. Araştırmamız neticesinde, temellerini manevi aktarım yolu ile Yenikapı Mevlevihanesi'nden alan Şefik Can Uluslararası Mevlânâ Eğitim ve Kültür Vakfı'nda, tasavvufi ve kültürel mirasın korunması ve aktarımı çerçevesinde, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin öğretisinin, yolunun, Mevleviliğe dair adap ve erkânın, öze bağlı kalınan ya da dönemin gereksinimleri doğrultusunda farklılaşan, değişen ve dönüşen yönleriyle birlikte yaşatılmakta olduğu; aynı zamanda vakıf tarafından yurt içinde ve yurt dışında Hz. Mevlânâ'ya ve Mevleviliğe dair ortaya konulan faaliyetlerin, manevi alandaki etkilerinin yanı sıra, sosyal ve kültürel alanlarda da güçlü etkiler oluşturduğu görülmüştür.
Özet (Çeviri)
The Yenikapı Mevlevihane, constructed between 1597 and 1598 by Malkoç Efendi, a scribe of the Janissaries, grew over time to become the largest center of the Mevlevi Order in Istanbul. One of the most prominent figures in the history of Mevlevism (Mevlevilik), Tâhirü'l-Mevlevî, who was a Mevlevi elder, a scholar of Rumi's Masnavi (Mesnevihan), a thinker, poet, and writer, was trained under the guidance of Mehmed Celâleddin Dede at the Yenikapı Mevlevihane. After Tâhirü'l-Mevlevî, Sertarik Mesnevihan Şefik Can Dede received authorization (icazet) from him to continue to preserve and teach Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî's teaching, along with the etiquette and rules of Mevlevism. Sertarik Mesnevihan Şefik Can Dede dedicated his entire life to Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, his works, and his path. He received a high service award in 2001 for his work on Mevlânâ and his books. Before his passing, he entrusted all his spiritual responsibilities to a woman, for the first time after approximately four centuries in the history of Mevlevism. Sufi Mesnevihan Hayat Nur Artıran, who is the last link in Mevlevism path, Mevlevi etiquette and rules, as well as the Mesnevihan chain, after Sertarik Mesnevihan Şefik Can Dede, has been continuing this spiritual legacy as the President of the Şefik Can International Mevlânâ Education and Culture Foundation. Proceeding from this point, the present study aims -in addition to the aforementioned spiritual transmission, and taking into account the important role that cultural spaces play in ensuring the transmission and continuity of culture- to examine, with reference to the Yenikapı Mevlevihane and focusing on the Şefik Can International Mevlânâ Education and Culture Foundation: how elements belonging to Mevlevism have been sustained; which aspects have remained true to their essence or diverged in accordance with the needs of the era; and what changes and transformations have occurred over time. The study further aims to reveal the spiritual, cultural, and social impacts of the activities carried out at the national and international level by the Foundation in relation to Mevlânâ and Mevlevism. In pursuit of this aim, field research was conducted at the Şefik Can International Mevlânâ Education and Culture Foundation within the scope of the permissions granted. During this process, use was made of“qualitative research methods (observation, interview, archival research) as well as a survey study providing both qualitative and quantitative data.”Information, documents, and photographs of significance to the history of Mevlevism and to the present study, accessed from the Foundation's archive during the archival research, were incorporated into the work. As a result of the research, it was observed that at the Şefik Can International Mevlânâ Education and Culture Foundation -whose foundations derive, through the channel of spiritual transmission, from the Yenikapı Mevlevihane- the teaching and path of Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî along with the etiquette and rules of Mevlevism, are being kept alive in their aspects that remain faithful to their essence as well as those that have diverged, changed, and transformed in accordance with the demands of the era, all within the framework of preserving and transmitting the Sufi and cultural heritage. It was likewise observed that the activities presented domestically and internationally by the Foundation in relation to Mevlânâ and Mevlevism produce strong effects not only in the spiritual realm but also in the social and cultural domains.
Benzer Tezler
- Mevleviliğin Türk plastik sanatlarına etkileri
Mevlevi`s influence on Turkish plastic arts
HAMİT ARBAŞ
- Konya'da Mevlâna ve Mevlevîlik adına yapılan faaliyetler (2007-2019)
Activities on behalf of Mevlâna and Mevlevî in Konya (2007-2019)
SİBEL ÇEŞMECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinSelçuk ÜniversitesiMevlâna ve Mevlevîlik Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ TEMİZEL
- Afyonkarahisar'da Mevlevîlik
Afyonkarahisar in Mawlawiyah
AYŞE NUR ÇINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TarihAfyon Kocatepe ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORHAN MUSAHANLI
- Ariflerin menkıbelerindeki“kul ve mürid olma”ile ilgili rivayetlerin tahlili
Hearsays analysis of“kul ve mürid olma”in wise's epics
SÜHEYLA ÇELİK