Sabahattin Kudret Aksal'ın“Tersine Dönen Şemsiye”oyunundaki absürt tiyatro öğeleri
The elements of absurd theatre in Sabahattin Kudret Aksal's play“Tersi̇ne Dönen Şemsiye”
- Tez No: 1010188
- Danışmanlar: PROF. DR. ÇİĞDEM KILIÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tiyatro Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
II. Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkan absürt (uyumsuz) tiyatro, geleneksel (Aristotelesçi) tiyatro kalıplarını yıkarak modern insanın evrendeki anlamsızlığını, iletişimsizliğini ve varoluşsal çaresizliğini sahneye taşımıştır. Bu tezin amacı, Sabahattin Kudret Aksal'ın Tersine Dönen Şemsiye adlı oyununu bu felsefi zemin üzerinden inceleyerek, eserin evrensel absürt tiyatro kanonu içindeki yerini ve Türk edebiyatındaki avangart konumunu saptamaktır.Çalışma kapsamında, metin odaklı analiz yöntemi kullanılarak oyunun dramatik yapısı incelenmiştir. Olay örgüsündeki rasyonel nedenselliğin çöküşü, zaman ve mekânın bireyi hapseden döngüsel yapısı, karakterlerin psikolojik derinlikten yoksun birer mekanik kuklaya dönüşmesi ve dilin bir iletişim aracı olmaktan çıkarak işlevsizleşmesi gibi temel absürt temalar metinsel kanıtlarla ortaya konmuştur. Klasik dramaturjideki“klimaks”(doruk noktası) beklentisinin, modern insanın bayağılaşan dertleri içinde nasıl bir“anti-klimaks”a (çözümsüzlüğe) dönüştüğü saptanmıştır. Ayrıca bu araştırma, salt bir metin incelemesinin ötesine geçerek Karşılaştırmalı Edebiyat yöntemine başvurmuştur. Aksal'ın evlilik, aşk ve aile gibi toplumsal kurumlara yönelik burjuva eleştirisi, yazarın Kahvede Şenlik Var adlı diğer oyunuyla sentezlenmiştir. Karakterlerin eylemsizliği, irade felci ve dildeki parçalanmalar ise absürt tiyatronun evrensel başyapıtlarından Samuel Beckett'in Godot'yu Beklerken ve Eugène Ionesco'nun Kel Şarkıcı eserleriyle felsefi ve biçimsel düzeyde karşılaştırılarak paralellikler saptanmıştır. Sonuç olarak, Tersine Dönen Şemsiye'nin sıradan bir aile komedisi olmadığı;“hiçlik”ve“yabancılaşma”kavramları etrafında modern bireyin trajedisini evrensel bir absürt estetikle başarıyla sahneleyen bir başyapıt olduğu kanıtlanmıştır.
Özet (Çeviri)
Emerging after World War II, the Theatre of the Absurd broke traditional (Aristotelian) theatrical molds to stage modern man's sense of meaninglessness, lack of communication, and existential despair in the universe. The aim of this thesis is to examine Sabahattin Kudret Aksal's play Tersine Dönen Şemsiye (The Umbrella Turned Inside Out) upon this philosophical foundation, determining its place within the universal canon of absurdist theatre and its avant-garde position in Turkish literature.Within the scope of the study, the dramatic structure of the play has been analyzed using a text-oriented analysis method. Fundamental absurdist themes, such as the collapse of rational causality in the plot, the circular structure of time and space that imprisons the individual, the transformation of characters into mechanical puppets lacking psychological depth, and the dysfunction of language ceasing to be a means of communication, have been revealed through textual evidence. It has been determined how the expectation of a“climax”in classical dramaturgy transforms into an“anti-climax”(irresolution) amidst the trivialized troubles of modern man. Furthermore, moving beyond a mere textual analysis, this research has utilized the methodology of Comparative Literature. Aksal's bourgeois critique directed at social institutions such as marriage, love, and family has been synthesized with the author's other play, Kahvede Şenlik Var. The inaction of the characters, the paralysis of will, and the fragmentation of language have been compared on philosophical and formal levels with universal masterpieces of absurdist theatre, namely Samuel Beckett's Waiting for Godot and Eugène Ionesco's The Bald Soprano, thereby establishing structural and thematic parallels. In conclusion, it has been proven that Tersine Dönen Şemsiye is not an ordinary family comedy; it is a masterpiece that successfully stages the tragedy of the modern individual around the concepts of“nothingness”and“alienation”through a universal absurdist aesthetic.
Benzer Tezler
- Eleştirel düşünme becerisinin geliştirilmesi ekseninde Sabahattin Kudret Aksal'ın tiyatro eserleri
Sabahattin Kudret Aksal's theater works on the axis of developing critical thinking skills
DİDEM KARTAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıNecmettin Erbakan ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. METİN OKTAY
- Sabahattin Kudret Aksal'ın hikayeciliği
Başlık çevirisi yok
TAHSİN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Türk Dili ve EdebiyatıKırıkkale ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ZEKİ GÜREL
- Sabahattin Kudret Aksal'ın hayatı, sanatı ve şiirleri üzerinde bir araştırma
A Research of life, art and poems of Sebahattin Kudret Aksal
ARİF YILMAZ
Doktora
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN KAPLAN
- Sabahattin Kudret Aksal`ın tiyatroları ve tiyatroculuğu
Sabahattin Kudret Aksal`s theatres and theatrical tecnique
GÜLFİDAN KESER
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. FATİH ARSLAN
- Sabahattin Kudret Aksal'ın kurmaca metinlerinde kadın
Sabahattin Kudret Aksal's women in fiction places
SONGÜL ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıKırklareli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ KURT