Kentsel yapılı çevre ve sosyoekonomik özelliklerin enerji tüketimi üzerindeki etkisi; Ankara ve Dublin örnekleri
The effects of urban built environment and socioeconomic characteristics on energy consumption: the cases of Ankara and Dublin
- Tez No: 1010344
- Danışmanlar: PROF. DR. NECİBE AYDAN SAT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasının temel amacı, kentsel yapılı çevre ve sosyoekonomik yapı bileşenlerinin mahalle ölçeğinde enerji tüketimi üzerindeki göreli etkilerini çok ölçekli (makro–mezo–mikro) bir analitik çerçeve içinde incelemek ve bu etkiler doğrultusunda enerji etkin kentlere yönelik bir karar destek yaklaşımı geliştirmektir. Bu kapsamda çalışma; hangi mekânsal ve sosyoekonomik değişkenlerinin enerji tüketimi açısından belirleyici olduğu, bu etkilerin ölçekler arasında nasıl farklılaştığı ve farklı kentsel bağlamlarda (Ankara ve Dublin) benzer ya da bağlama duyarlı sonuçlar üretip üretmediği sorularını sorgulamaktadır. Araştırmanın yöntemsel çerçevesi, iki farklı kentsel bağlamı temsil eden Ankara ve Dublin örnekleri üzerinden kurgulanmıştır. Çalışmada öncelikle mahalle (Ankara) ve seçim bölgesi–Electoral Division (Dublin) ölçeğinde sosyoekonomik ve mekânsal kümelenme analizleri gerçekleştirilmiştir. Ardından, seçilen örnek alanlarda yürütülen hanehalkı anketleri aracılığıyla mikro ölçekli veriler elde edilmiş; bu veriler tanımlayıcı istatistikler, çoklu regresyon modelleri ve açıklanabilir yapay zeka (shap tabanlı model açıklanabilirliği) analizler ile değerlendirilmiştir. Böylece konut özellikleri ve bireysel davranışlar üzerinden sosyoekonomik ve mekansal değişkenlerin enerji tüketimi üzerindeki etkileri nicel olarak ölçülmüştür. Sonuç olarak bu tez, enerji etkin kentlere yönelik literatüre çok ölçekli ve karşılaştırmalı bir bakış açısı sunmakta; planlama pratiği açısından ise yerel yönetimler için öncelikli müdahale alanlarını belirlemeye yardımcı olacak analitik bir çerçeve önermektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, mekânsal planlama kararlarının sosyoekonomik yapı ve bireysel davranışlarla birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmakta; enerji etkinliği hedeflerinin yalnızca bina ölçeğiyle sınırlı kalmadan mahalle ve kent ölçeğinde ele alınmasına yönelik öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The main objective of this doctoral thesis is to examine the relative effects of urban built environment characteristics and socioeconomic structure on energy consumption at the neighbourhood scale within a multi-scalar analytical framework (macro–meso–micro), and to develop a decision-support approach for energy-efficient cities based on these effects. In this context, the study investigates which spatial, and socioeconomic-related variables are most influential in shaping energy consumption patterns, how these effects vary across different spatial scales, and whether similar variables produce comparable or context-sensitive outcomes in different urban settings, namely Ankara and Dublin. The methodological framework of the research is structured around the comparative analysis of two cities representing distinct urban contexts: Ankara and Dublin. At the first stage, socioeconomic and spatial clustering analyses were conducted at the neighbourhood scale for Ankara and at the Electoral Division level for Dublin. Subsequently, micro-scale data were collected through household surveys implemented in the selected sample areas. These data were analysed using descriptive statistics, multiple regression models, and explainable artificial intelligence (SHAP – shapley additive explanations) analyses. Through this approach, the effects of socio-economic and spatial variables on energy consumption were quantitatively assessed through housing characteristics and individual behaviours. Overall, this thesis contributes to the literature on energy-efficient cities by offering a multi-scalar and comparative analytical perspective. From a planning practice standpoint, it proposes an analytical framework that supports the identification of priority intervention areas for local governments. Based on the findings, it is emphasised that spatial planning decisions should be evaluated in conjunction with socio-economic structures and individual behaviours, and recommendations are put forward to address energy efficiency not only at the building scale but also at the neighbourhood and city scales.
Benzer Tezler
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Yapı yüzeylerinde dikey bahçe uygulamalarının yeşil mimarlık açısından incelenmesi
An examination of the design impact of vertical gardens on building surfaces within the scope of green architecture
AYAH J N AYYASH
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
İç Mimari ve Dekorasyonİstanbul Kültür Üniversitesiİç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ALTIN
- A comparison study of vernacular settlemnets in ıran; Case of Masouleh and Abyaneh Villages
İran'da yerel yerleşim karşılaştırma araştırması; Masouleh ve Abyaneh Koyu
ELAHEH AMINI
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Teknik ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MELTEM ERDEM KAYA
- Yapılı çevre özelliklerinin fiziksel aktivite, diyet kalitesi ve obezite ile ilişkisi
The relationship of built environmental features with physical activity, diet quality and obesity introduction
ALPASLAN ARI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Halk Sağlığıİstanbul Medeniyet ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE İKİIŞIK
- Development of a spatial model on nuclear power plant accidents based on vulnerability and evacuation plans
Kırılganlık ve tahliye planlarına dayalı nükleer santral kazaları için mekansal bir modelin geliştirilmesi
MARYNA BATUR
Doktora
İngilizce
2025
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiGeomatik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REHA METİN ALKAN