Geri Dön

Eko-etiket güvenilirliğinin satın alma niyetine etkisi: Gıda sektöründe bir araştırma

The impact of eco-label credibility on purchase intention: A study in the food sector

PDF İndir

  1. Tez No: 1010441
  2. Yazar: ÖZGE GÜVEN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. CANER DİNCER
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: İşletme, Business Administration
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Galatasaray Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu araştırma, eko-etiket güvenilirliğinin gıda sektöründe tüketicilerin satın alma niyeti ile olan ilişkisini Planlı Davranış Teorisi çerçevesinde incelemiştir. Sürdürülebilir tüketimin giderek önem kazandığı günümüzde eko-etiketler, tüketicilerin çevre dostu ürünleri ayırt etmesinde önemli bir araç olarak ele alınmaktadır. Ancak bu duruma karşın bir etiketin varlığı tek başına yeterli değildir. Tüketicinin o etikete duyduğu güven, genel olarak tutumunu ve sosyal çevresinin bireyden beklentileri yoluyla satın alma davranışını belirleyen dinamiklerle birlikte anlamlı bir ilişki kurmaktadır. Bu çerçevede araştırma, çevresel bilgi ve eko-etiket bilgisinin güvenilirlik algısıyla ilişkisini, eko-etiket güvenilirliğinin tutum, öznel normlar ve algılanan davranışsal kontrolü üzerindeki etkisinin satın alma niyetiyle bağlantısını bütüncül bir model içinde test etmeyi amaçlamıştır. Araştırma, nicel yöntemler çerçevesinde tasarlanmış kesitsel bir çalışmadır. Veriler, Türkiye'de yaşayan ve gıda alışverişi yapan 18 yaş üzeri katılımcılardan 13.02.2026 – 28.02.2026 tarihleri arasında çevrimiçi anket yöntemiyle toplanmış; geçerli 283 anket analize dahil edilmiştir. Araştırmada tüm ölçek ifadeleri 5'li Likert ölçeğiyle değerlendirilmiştir. Çevresel bilgi ve eko-etiket bilgisi ölçekleri Taufique vd.'nin (2016) çalışmasından; tutum, öznel norm, algılanan davranışsal kontrol ve satın alma niyeti ölçekleri Ajzen'in Planlı Davranış Teorisi'nin ölçek geliştirme rehberinden, Nascimento vd.'nin (2025) ve Siraj vd.'nin (2022) çalışmasından uyarlanmıştır. Eko-etiket güvenilirliği ölçeği ise Taufique vd. (2019) ve Riskos vd. (2021) temel alınarak gıda ürünleri bağlamına uyarlanmıştır. Veriler SmartPLS 4.0 yazılımı kullanılarak Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM) yöntemiyle analiz edilmiştir. Ölçüm modeli analizinde tüm faktör yüklerinin, güvenilirlik katsayılarının ve ortalama açıklanan varyans değerlerinin kabul edilebilir eşikleri karşıladığı görülmüştür. Modelin analizinde sekiz hipotezden altısı istatistiksel olarak desteklenmiştir. Eko-etiket bilgisinin eko-etiket güvenilirliği ile anlamlı ve pozitif bir ilişki sergilediği ortaya konmuş; buna karşın genel çevresel bilginin güvenilirlik algısı ile doğrudan bir ilişki kuramadığı saptanmıştır. Bu bulgu, genel çevre farkındalığı ile eko-etiket okuryazarlığının birbirinden kavramsal olarak da ayrışan yapılar olduğunu ortaya koymaktadır. Eko-etiket güvenilirliğinin tutum değişkeni ile kurduğu ilişki modelin en güçlü ilişkisi olduğu görülmüş; güvenilirliğin aynı zamanda algılanan davranışsal kontrol değişkeni ile de anlamlı bir ilişki kurduğu bulunmuştur. Öte yandan eko-etiket güvenilirliği ile satın alma niyetinin doğrudan bir ilişkisinin kurulamadığı saptanmış; bu ilişkinin tutum ve algılanan davranışsal kontrol aracılığıyla dolaylı biçimde gerçekleştiği ortaya konulmuştur. Planlı Davranış Teorisi bileşenlerinden tutum, öznel norm ve algılanan davranışsal kontrolün tamamının satın alma niyetini anlamlı biçimde etkilediği bulunmuş; bu değişkenler arasında en güçlü ilişkinin ise tutuma ait olduğu görülmüştür. Aracılık analizi bulguları, eko-etiket güvenilirliğinin tutum ve algılanan davranışsal kontrol aracılığıyla satın alma niyeti üzerinde modelin en güçlü aracılık ilişkisini oluşturduğunu göstermiştir. Eko-etiket bilgisinin de eko-etiket güvenilirliği aracılığıyla tutum, algılanan davranışsal kontrol ve satın alma niyeti üzerinde anlamlı dolaylı ilişkiler sergilediği bulunmuştur. Buna karşın çevresel bilgiye ait tüm dolaylı yolların anlamsız kaldığı görülmüştür. Bu araştırma, eko-etiket güvenilirliğini Planlı Davranış Teorisi ile entegre eden ve Türkiye gıda sektöründe bu ilişkileri ampirik olarak test eden özgün bir katkı sunmaktadır. Bulgular; üreticilere etiket iletişim stratejilerinde spesifik bilgi aktarımını ön plana daha çok çıkarmalarını, pazarlamacılara tutum oluşturmaya yönelik duygusal ve değer odaklı bir iletişim yolu geliştirmelerini, politika yapıcılara ise Türkiye Çevre Etiket Sistemi'nin tüketici nezdindeki bilinirliğini ve güvenilirliğini artırmaya yönelik yatırımlar yapmalarını önermektedir.

Özet (Çeviri)

This study examines the relationship between eco-label credibility and consumers' purchase intention in the food sector within the framework of the Theory of Planned Behavior. As sustainable consumption gains increasing importance, eco-labels are regarded as a significant tool enabling consumers to distinguish environmentally friendly products. However, the mere presence of a label is not sufficient in itself. The trust consumers place in a label interacts meaningfully with the dynamics that shape their general attitudes and purchase behavior through the expectations of their social environment. Within this framework, the study aimed to test, within a comprehensive model, the relationship between environmental knowledge and eco-label knowledge with credibility perception, as well as the link between the effects of eco-label credibility on attitude, subjective norms, and perceived behavioral control and purchase intention. The study is a cross-sectional research designed within a quantitative framework. Data were collected from participants aged 18 and over residing in Turkey and engaged in food shopping via an online survey between February 13, 2026 and February 28, 2026; a total of 283 valid questionnaires were included in the analysis. All scale items were assessed using a five-point Likert scale. The environmental knowledge and eco-label knowledge scales were adapted from Taufique et al. (2016); the attitude, subjective norm, perceived behavioral control, and purchase intention scales were adapted from Ajzen's Theory of Planned Behavior scale development guide, Nascimento et al. (2025) and Siraj et al. (2022). The eco-label credibility scale was adapted to the food product context based on Taufique et al. (2019) and Riskos et al. (2021). Data were analyzed using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) with SmartPLS 4.0 software. The measurement model analysis revealed that all factor loadings, reliability coefficients, and average variance extracted values met acceptable thresholds. Six out of eight hypotheses were statistically supported. Eco-label knowledge was found to have a significant and positive relationship with eco-label credibility, whereas general environmental knowledge failed to establish a direct relationship with credibility perception. This finding suggests that general environmental awareness and eco-label literacy are conceptually distinct constructs. Eco-label credibility demonstrated the strongest relationship in the model with the attitude variable, and was also found to have a significant relationship with perceived behavioral control. On the other hand, no direct relationship was found between eco-label credibility and purchase intention; this relationship was shown to occur indirectly through attitude and perceived behavioral control. All three Theory of Planned Behavior components (attitude, subjective norm, and perceived behavioral control) were found to be significantly associated with purchase intention, with attitude exhibiting the strongest relationship among them. Mediation analysis findings revealed that eco-label credibility, through attitude and perceived behavioral control, constitutes the strongest mediation relationship in the model with respect to purchase intention. Eco-label knowledge was also found to exhibit significant indirect effects on attitude, perceived behavioral control, and purchase intention through eco-label credibility. In contrast, all indirect paths associated with environmental knowledge were found to be non-significant. This study offers an original contribution by integrating eco-label credibility with the Theory of Planned Behavior and empirically testing these relationships in the Turkish food sector. The findings recommend that manufacturers prioritize specific information transmission in their label communication strategies, that marketers develop emotionally and value-driven communication approaches aimed at attitude formation, and that policymakers invest in enhancing the consumer-level awareness and credibility of the Turkish Environmental Label System.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    753040

    Lifelong learning for auditory scene analysis

    İşitsel sahne analizi için hayat boyu öğrenme

    BARIŞ BAYRAM

    Doktora

    İngilizce

    İngilizce

    2022

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik Üniversitesi

    Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. GÖKHAN İNCE

  2. Tez No

    959215

    Comparative study of federated learning for credit risk assessment and fairness evaluation

    Federe öğrenmenin karşılaştırmalı çalışması: Kredi risk değerlendirmesi ve adalet ölçümü

    MUSTAFA AKTAŞ

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik Üniversitesi

    Bilgisayar Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. BEHÇET UĞUR TÖREYİN

    DR. RUŞEN HALEPMOLLASI

  3. Tez No

    317037

    Turizm sektöründeki eko etiket uygulamaları: İstanbul'daki otel işletmelerine yönelik bir değerlendirme

    Eco labelling schemes in tourism: An assessment of the hotels in İstanbul

    LEYLA ŞİŞİK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    Turizmİstanbul Üniversitesi

    Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. İSMAİL KIZILIRMAK

  4. Tez No

    186043

    Bir eko-etiket olarak Mavi Bayrak`ın Türkiye kıyı turizminde bir pazarlama unsuru olabilirliğinin araştırılması

    Research on the feasibility of Blue Flag ecolabel as a marketing tool in Turkish coastal tourism

    ALMILA KINDAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2006

    İşletmeAnkara Üniversitesi

    Sosyal Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)

    PROF.DR. ÇELİK ARUOBA

  5. Tez No

    548171

    Tüketicilerin organik ürünlerde yer alan eko – etiket işaretleri ile ilgili görüşlerinin belirlenmesi: Adana ili örneklemi

    Determination of consumers' opinions regarding the ecolabel signs on organic products: Adana province example

    ZEYNEP ÖZDEMİR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    İşletmeÇağ Üniversitesi

    İşletme Yönetimi Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. EDA YAŞA ÖZELTÜRKAY

Geri Dön