İslam hukukunda arabuluculuk
Mediation in Islamic law
- Tez No: 1010668
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET HAMDİ YILDIRIM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Hukuk, Religion, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Toplumların barış içinde yaşaması, bireyler arasında çıkan uyuşmazlıkların adil ve etkin bir şekilde çözülmesine bağlıdır. Bu doğrultuda, uyuşmazlıkların yargı yoluna başvurulmadan, karşılıklı rıza ve iyi niyet esasına dayalı olarak çözülmesini hedefleyen arabuluculuk hem modern hukuk sistemlerinde hem de klasik hukuk geleneklerinde önemli bir yere sahiptir. Bu tez, İslam hukukunda arabuluculuk kurumunu teorik ve pratik yönleriyle ele almakta; İslam'ın temel kaynaklarında arabuluculuğun yeri, dayanakları, ilkeleri ve uygulanabilirliği üzerine kapsamlı bir inceleme sunmaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde, modern hukuk açısından alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri olan Arabuluculuk başta olmak üzere, Uzlaşma, Tahkim, Kısa Duruşma, Tarafsız Ön Değerlendirme Yöntemi, Arabuluculuk-Tahkim (Med-Arb), Vakıaların Saptanması Yöntemi, Müzakere ve Ombudsmanlık kavramları üzerinde duruldu. Ayrıca bu bölümde İslam Hukuku açısından alternatif uyuşmazlık uyuşmazlık yöntemleri olan, Arabuluculuk başta olmak üzere, Sulh, Tahkim, Hisbe Teşkilatı ve bu yöntemlerin birbirleri olan ilişkileri hakkında çalışma yapıldı. Üçüncü bölümde ise, İslam Hukukunda arabuluculuğun dayandığı deliller, arabulucuda bulunması gereken vasıflar, tarafları, konusu gibi araştırmalara yer verildi. Dördüncü bölümde, İslam Hukukuna göre arabulucuda bulunması gereken vasıflar, arabuluculuğun tarafları, arabuluculuğun taraflarında aranan şartlar, konusu, arabuluculuğun konusuyla ilgili şartlar, ceza ve tazminat konularında arabuluculuk, kısas üzerine fakihlerin görüşleri, sulhun geçerli olması için gerekli şartlar ve arabuluculuğun türleri ve uygulama alanları vb. konularda çalışmalar yapıldı. Beşinci bölümde, Hz. Peygamber, Sahabe döneminde ve geniş bir şekilde Osmanlı Hukuk Sisteminde olmak üzere arabuluculuk uygulamalarına yer verildi. Bu tezde ulaşılan temel sonuçlardan biri, İslam hukukunun bireyler arası ihtilafların çözümünde barışçıl, gönüllülük esasına dayalı ve toplumsal uzlaşıyı esas alan bir çözüm anlayışını benimsediğidir. Özellikle sulh ve ıslah ilkeleri, modern arabuluculukla büyük oranda örtüşmekte; bu yönüyle İslam hukuku, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının temellendirilmesinde önemli bir referans kaynağı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The peaceful coexistence of societies depends on the fair and effective resolution of disputes arising between individuals. In this regard, mediation, which aims to resolve disputes without resorting to judicial proceedings and on the basis of mutual consent and good faith, holds an important place both in modern legal systems and in classical legal traditions. This dissertation examines the institution of mediation in Islamic law from both theoretical and practical perspectives; it presents a comprehensive analysis of the place, foundations, principles, and applicability of mediation in the primary sources of Islam. In the second chapter of the study, alternative dispute resolution methods in modern law—primarily Mediation, as well as Conciliation, Arbitration, Mini-Trial, Neutral Early Evaluation, Mediation-Arbitration (Med-Arb), Fact-Finding, Negotiation, and Ombudsmanship—are discussed. In addition, this chapter examines alternative dispute resolution methods in Islamic Law—primarily Mediation, as well as Sulh (amicable settlement), Arbitration (Tahkim), and the Hisbah Institution—and analyzes the relationships among these methods. In the third chapter, research is conducted on the evidences upon which mediation in Islamic Law is based, the qualifications required of a mediator, the parties involved, and the subject matter of mediation. In the fourth chapter, studies are carried out on the qualifications required of a mediator according to Islamic Law; the parties to mediation and the conditions required of them; the subject matter of mediation and the related requirements; mediation in criminal and compensation matters; the opinions of jurists concerning Qisas (retaliation); the necessary conditions for the validity of Sulh; as well as the types and fields of application of mediation. In the fifth chapter, examples of mediation practices are presented from the period of the Prophet Muhammad, the era of the Companions, and, in a broader and more detailed manner, within the Ottoman Legal System. One of the principal conclusions reached in this dissertation is that Islamic Law adopts a peaceful, voluntary, and socially reconciliatory approach in resolving interpersonal disputes. In particular, the principles of Sulh and Islah substantially correspond with modern mediation practices; in this respect, Islamic Law offers an important reference framework for grounding alternative dispute resolution mechanisms.
Benzer Tezler
- Malezya örneğinde İslam aile hukukunda arabuluculuk uygulamaları
Mediation in Islamic family law in the sample of Malaysia
ZEYNEP DOĞRU
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET TEMEL
- İslam aile hukukunda aile içi problemlerin çözümünde arabuluculuk yöntemi
Mediation method in the solution of domestic problems in Islamic family law
ZEHRA CANDAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET SELİM ASLAN
- İslam aile hukukunda şiddetli geçimsizlik ve aile arabuluculuğu
Severe marital conflict and family mediation in Islamic family law
AHMET KAŞDİBİ
- Türk hukukunda alternatif uyuşmazlık çözüm yollarından arabuluculuğun fıkıh ilmi açısından değerlendirilmesi
Evalution of mediation as an alternative dispute resolution method in Turkish law from the perspective of Islamic jurisprudence (Fiqh)
ŞEHBÂL AYŞEGÜL GEDİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL YILDIZ
- İslâm Ceza Hukukunda Muslihûn (531 no'lu Üsküdar Kadı Sicilleri örneği
Muslihûn in Islamic Criminal Law: The example of UsküdarCourt Registers (no. 531)
KENAN HİSAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinDüzce ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE GÜMÜŞ BÖKE