1869 ile 1928 yılları arasında yayınlanan Osmanlıca kadın dergilerindeki iç mekan anlatılarının analizi
Analysis of interior space narratives in Ottoman Turkish women's magazines published between 1869 and 1928
- Tez No: 1010922
- Danışmanlar: PROF. DR. NUR URFALIOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İç Mimari ve Dekorasyon, Mimarlık, Interior Design and Decoration, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Tarihi ve Kuramı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
20. yüzyılda anonim kullanıcılar için üretilen iç mekanlarının yanında, çoğunlukla kadın dekoratörler tarafından, kullanıcının izinin okunabildiği mekanlar da tasarlanır. Evin, kadının evi olduğu yayınlarda sıklıkla vurgulanmaktadır. Ev hanımının işini kolaylaştırmak, zaman yönetimini sağlamak üzere Taylorizm etkisinde oluşturulan iç mekanların yanı sıra dönemin kitlesel beğenisini ortaya koyan düzenleme önerileri dönemin yayınlarında paylaşılmıştır.“Home-making”veya“House-keeping”adı verilen kaynaklarda ev içindeki sorumluluklar için kadınların eğitilmeleri önerilir. Bu dönemde değişen toplum, değişen tüketim kültürünü doğurmuş, iç mekanlar arzu edilen nesnelerle dolup taşan bir vitrin haline gelmiştir. Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Dönemi'yle başlayan toplumsal dönüşüm, II. Meşrutiyet'in (1908) ilanıyla birlikte ivme kazanarak kapsamlı bir modernleşme sürecine evrilmiştir. Toplumun“yeni düzen”ile tanışması dünyadaki örneklere benzer öğretilere yer veren yayınlar aracılığıyla okur-yazar kitleye aktarılmıştır. Kadının bir yansıması olarak görülen ev aynı zamanda dönemin beğenisinin yansıtıldığı bir alandır. Modernleşme sürecinin toplumsal yansımalarını gözlemlemek adına kadın dergileri kritik bir veri kaynağı sunmaktadır. Osmanlı'da 1869'da başlayan kadınlara yönelik bu yayıncılık anlayışı, Cumhuriyet Dönemi'nde de varlığını sürdürmüştür. Çalışma kapsamında 1869-1928 yılları arasında yayınlanan Osmanlıca kadın dergileri incelenmiştir. Bu zaman aralığında yayınlanan 38 derginin 12'sinde yer alan 51 makalede iç mekân anlatılarına yer verilmiştir. Dergilerde göze çarpan en baskın tema,“kadın ve ev”arasında kurulan kopmaz bağdır; öyle ki, yaklaşık altmış yıllık yayınlardaki ortak söylem“ev demek, kadın demektir”olmuştur. Yazarların“doğru iç mekânı”tariflerken kullandıkları kelimeler yer yer tekrar eden söylemlere dönüşmüştür. Bazı makalelerde ise bu kavramların açıkça görülmediği ancak alt metin okumalarında bu kavramalara karşılık gelen söylemlerin var olduğu saptanmıştır. Bu bağlamda;“süs”,“güzellik”ve“zarafet”gibi geleneksel olarak kadınlara atfedilen sıfatların, dergilerde yer alan, idealize edilen iç mekân tasvirlerinde de baskın bir biçimde kullanıldığı görülmektedir. Söz konusu kadınmekân özdeşliği, yalnızca doğrudan sıfatlar üzerinden değil, kurulan“aitlik”ve“benzerlik”ilişkileriyle de sembolik olarak inşa edilmiştir.“Ev ekonomisi”,“temizlik”ve“güvenlik”gibi rasyonel kavramlar ön plana çıkan diğer temel kavramlardır. Ayrıca, mobilya ve donatılara dair teknik bilgilerin veya görsel temsillerin paylaşıldığı makaleler, dönemin estetik, moda anlayışı ve beğeni kültürü hakkında veriler sunmaktadır. Anlatılardaki terminolojik süreklilikler, paralellikler ve yazarların yaklaşımlarındaki kesişim noktaları, makalelerin sistematik sınıflandırmasına olanak tanımıştır. Dünyada ve Osmanlı'da benzer izlekte devam eden modernleşme süreci öğretilen, tüketilen ve yansıtılan iç mekanları doğurmuştur. Kadın dergileri üzerinden yapılan analizler sonucu elde edilen veriler de benzer sınıflandırmayı mümkün kılmaktadır.
Özet (Çeviri)
In the 20th century, besides interiors created for anonymous occupants, many spaces were designed—mostly by female decorators—to reflect the visible trace of the individual inhabitant. Primary sources categorized under“home-making”or“house-keeping”advocated for the formal education of women regarding domestic responsibilities. Within these publications, it was frequently emphasized that the home was essentially the woman's domain. Parallel to the development of interiors influenced by Taylorism, aimed at facilitating the housewife's labor and ensuring effective time management, various arrangement proposals reflecting the mass aesthetic preferences of the era were disseminated through contemporary periodicals. The evolving society gave rise to a shifting consumption culture, transforming interiors into showcases overflowing with desired objects. The social transformation in the Ottoman Empire, which commenced with the Tanzimat Era, gained significant momentum following the proclamation of the Second Constitutional Era (1908), evolving into a comprehensive process of modernization. The society's introduction to this“new order”was mediated through publications that featured pedagogical content similar to global counterparts, targeting the literate populace. The home, perceived as a reflection of the woman, also served as a primary site where the aesthetic sensibilities of the period were projected. In order to observe the societal reflections of the modernization process, women's magazines provide a critical data source. Within the scope of this study, Ottoman-Turkish women's magazines published between 1869 and 1928 were examined. Among the 38 magazines published during this timeframe, interior narratives were identified in 51 articles across 12 specific titles. The most dominant theme emerging from these periodicals is the inextricable link established between“the woman and the home”; so much so that the recurring discourse throughout nearly sixty years of publication remained:“the home means the woman.”The terminology employed by authors to describe the“ideal interior”evolved into repetitive discursive patterns. In certain articles, while these concepts were not explicitly stated, subtextual readings revealed the presence of discourses corresponding to these notions. In this context, traditional attributes assigned to women -such as“ornament”,“beauty”, and“elegance”- were predominantly utilized in the idealized interior descriptions within the magazines. The aforementioned woman-space identification was symbolically constructed not only through direct adjectives but also through established relationships of“belonging”and“resemblance.”Rational concepts such as“home economics,”“cleanliness,”and“security”emerged as other prominent foundational themes. Furthermore, articles sharing technical information or visual representations of furniture and fixtures provide significant data regarding the aesthetics, fashion trends, and taste cultures of the era. The terminological continuities, parallels, and intersections in the authors' approaches allow for a systematic classification of these articles. The modernization process, which followed a similar trajectory both globally and within the Ottoman Empire, gave rise to pedagogical (taught), consumed, and projected interiors. Critical readings conducted through women's magazines facilitate a similar tripartite classification of domestic space.
Benzer Tezler
- Süreli çocuk yayınlarında edebî türler ve bu türlerin Türkçe öğretimine katkıları (2011-2012)
Literal genres in children magazines and their contributions to Turkish teaching (2011-2012)
MUSTAFA SAİD KIYMAZ
Doktora
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçenin Eğitimi ve Öğretimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUAMMER NURLU
PROF. DR. ERDOĞAN UYGUR
- إصالحات مدحت باشا في العراق Paşa Ve Irak'ta yaptığı reformlar (1869-1872)
Reforms in Mithat Pasha and Iraq (1869-1872)
AYMAN RAMADHAN ISMAEL
