Ortaokul sosyal bilgiler ders kitabında yaşayan demokrasimiz öğrenme alanının yer alışının incelenmesi
Examining the placement of the learning area of our living democracy in the secondary school social studies textbook
- Tez No: 1010965
- Danışmanlar: PROF. DR. OSMAN KUBİLAY GÜL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sosyal Bilgiler Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) ışığında hazırlanan 5. ve 6. sınıf Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki“Yaşayan Demokrasimiz”öğrenme alanının yapısal ve içeriksel özellikleri incelenmiştir. Araştırmanın temel amacı, söz konusu öğrenme alanının; programın öğrenme çıktıları, süreç bileşenleri ve erdem-değer-eylem çerçevesiyle ne düzeyde örtüştüğünü belirlemektir. Bu doğrultuda TYMM tarafından tanımlanan kavramsal beceriler, sosyal-duygusal öğrenme becerileri, eğilimler, okuryazarlık becerileri, alan becerileri ve değerler boyutlarının ders kitaplarına yansıması analiz edilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizinin kullanıldığı çalışmada; veri kaynaklarını 5. ve 6. sınıf ortaokul Sosyal Bilgiler ders kitapları ile TYMM Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (SBDÖP) oluşturmaktadır. Veriler;“TYMM SBDÖP Öğrenme Çıktıları ve Süreç Bileşenleri Analiz Formu”ile“TYMM SBDÖP Erdem-Değer-Eylem Analiz Formu”kullanılarak toplanmıştır. Toplanan verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz tekniği; analiz çerçevesinin oluşturulması, verilerin kodlanması ve tasnifi, bulguların betimlenmesi ile geçerlilik ve güvenirlik çalışmalarından oluşan dört aşamada uygulanmıştır. Araştırma sonucunda; incelenen ders kitaplarının TYMM ve SBDÖP çizdiği çerçeveyle genel olarak uyumlu biçimde hazırlandığı ve öğrencilere demokratik bir yaşam bilinci kazandırma gayreti taşıdığı saptanmıştır. Kitaplarda pasif vatandaşlık modelinden vazgeçilerek; haklarını meşru yollardan arayan, toplumsal yararı önceleyen, etkin ve dijital vatandaş profiline odaklanıldığı görülmektedir. Özellikle özgürlük kavramının başkalarının haklarına saygı ile ilişkilendirilmesi dikkat çeken olumlu bulgular arasındadır. Bununla birlikte; dijital vatandaşlık ve siber zorbalık gibi süreç bileşenlerinin kitaplarda yer aldığı ancak bu konuların gerçek yaşamdan kesitler sunan olumsuz durumları da içerecek şekilde örnek olaylar noktasında derinleştirilmeye ihtiyaç duyduğu saptanmıştır. Ayrıca, afet yönetimi gibi olağanüstü durumlarda vatandaşlık sorumluluklarını içeren süreç bileşenlerinin ve değer aktarımının materyallere yansıtılmadığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda ders kitaplarının; hem afet yönetimi gibi kriz dönemlerinde üstlenilmesi gereken toplumsal sorumluluklar üzerinden desteklenmesi hem de siber zorbalık ve dijital vatandaşlık gibi konularda, öğrencinin sorgulama becerisini destekleyecek çok boyutlu örnek olaylarla zenginleştirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
In this study, the structural and content characteristics of the“Living Democracy”learning area in the 5th and 6th-grade Social Studies textbooks, prepared in light of the Turkey Century Education Model (TCEM), were examined. The primary objective of the research is to determine the extent to which the specified learning area aligns with the learning outcomes, process components, and the virtue-value-action framework of the TCEM Social Studies Curriculum (SSC). In this context, the reflection of conceptual skills, social-emotional learning skills, dispositions, literacy skills, field-specific skills, and values defined by the TCEM SSC into the textbooks Pwas analyzed. Qualitative research methods, specifically document analysis, were employed in the study. The data sources consist of the 5th and 6th-grade Social Studies textbooks and the TCEM SSC. The data were collected using the“TCEM SSC Learning Outcomes and Process Components Analysis Form”and the“TCEM SSC Virtue-Value-Action Analysis Form.”Descriptive analysis was applied to process the collected data, carried out in four stages: establishing the analytical framework, coding and classifying the data, describing and tabulating the findings, and conducting validity and reliability studies. The results of the research indicated that the textbooks were generally prepared in harmony with the framework established by the TCEM and especially the SSC, aiming to provide students with a sense of democratic living. It was observed that the textbooks shifted away from a passive citizenship model toward an active and digital citizen profile that seeks rights through legitimate means and prioritizes social interests. Specifically, the association of the concept of freedom with respect for the rights of others is among the positive findings. Additionally, it was found that while process components such as digital citizenship and cyberbullying are included in the books, these topics need to be deepened with case studies that present real-life“negative scenarios.”Furthermore, it was determined that the process components regarding citizenship responsibilities during extraordinary periods, such as disaster management, were not sufficiently reflected in the materials. In this context, it is recommended that the textbooks be supported through social responsibilities during crisis periods like disaster management and enriched with multi-dimensional case studies to support the student's inquiry skills regarding topics such as cyberbullying and digital citizenship.
Benzer Tezler
- Farklılıklara saygı değerinin sosyal bilgiler eğitimine yansıması: 2023 ve 2024 öğretim programları ile ortaokul ders kitaplarının incelenmesi
Reflections of the value of respect for differences in social studies education: An analysis of the 2023 and 2024 curricula and secondary school textbooks
TAYYİBE NUR ÖNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERCAN BURSA
- Sekizinci sınıf T.C. inkılap tarihi ve Atatürkçülük dersi Atatürkçülük ünitesinin işlenişine ilişkin öğretmen görüşleri
Teachers' opinions regarding how“Kemalism”is tought on the 8th grade republic of Turkey revolution history and Kemalism course
EBRU KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Eğitim ve Öğretimİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BETÜL BATIR
- Açık ve örgün eğitim sosyal bilgiler ders kitapları ve öğretim programında somut olmayan kültürel miras ögelerinin incelenmesi
Examination of the intangible cultural heritage elements in open and formal education social studies textbooks and curriculum
AYŞEGÜL PEHLİVAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Eğitim ve ÖğretimAnadolu Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE KOLAÇ
- 5. sınıf sosyal bilgiler dersi insan ve çevre ünitesindeki kavram yanılgılarını giderme: Bir eylem araştırması
5th grade social studies course overview in human and environmental unit: An action research
ZELİHA KIZILKOCA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimKırşehir Ahi Evran ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TEKİN ÇELİKKAYA
- Ortaokul 7. sınıflarda demokratik değerlerin öğretiminde yaratıcı drama yönteminin etki durumunun incelenmesi
An analysis of the effectiveness of creative drama method in teaching democratic values in 7th grade secondary school
EVLİYA ÖZSES
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KEMAL KAYA