Türkiye Türkçesi doğu grubu ağızlarında kiplik
Modality in the eastern group dialects of Turkish
- Tez No: 1010974
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BURHAN BARAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Dilbilim, Turkish Language and Literature, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Anlambilimsel bir unsur olarak kiplik, konuşur ve eyleyici arasındaki iletişimsel değerin dildeki ortaya çıkış biçimidir. Tüm dilsel unsurlar gibi bağlamın etkisiyle oluşan kiplik, dildeki unsurların anlambilimsel değerini ortaya koymaktadır. Bu çalışmada Türkiye Türkçesi Doğu Grubu ağızlarında yer alan kiplik unsurlar, kiplik sınıflandırmalarda en fazla tercih edilen tipolojik yaklaşımla oluşturulmuş Palmer'ın kiplik sınıflandırmasına uygun bir biçimde tasnif edilmiştir. Disiplinler arası bir çalışma sahasının içerisinde olan kiplik; toplumdilbilimsel, dilbillimsel, anlambilimsel bir sahada incelenebileceği gibi mantık, felsefe ve psikolojinin de inceleme sahasında yer bulabilmektedir. Çalışmanın temelini oluşturan ve söylenmek isteneni cümlenin içerisinde doğrudan vermeyen ağız metinleri dilbilimin ve anlambilimin yöntemleriyle tasnif edilmiş, incelenmiş, yorumlanmış ve çeşitli sonuçlara varılmıştır. Bu çalışmada Palmer'ın kiplik sınıflandırması esas alınarak Türkiye Türkçesi Doğu Grubu ağızları metinlerinde kiplik unsurları içeren cümleler tespit edilmiş ve fişlenmiştir. Ardından kiplik unsurların cümlenin anlamına olan katkısı, verilmek istenen anlamlar, kiplik ve kipsel unsurların etkileşimi, ağızlarda aynı kiplik değerleri veren işaretleyiciler arasında fonetik farklılıklar tespit edilmiştir. Çalışmada aynı işaretleyicilerin farklı kiplik unsurları işaretleyebildiği, her ne kadar aynı ağız grubu içinde olsalar da fonetik farklıkların aynı kiplik değeri veren işaretleyicilerde ön plana çıktığı görülmüştür. Kipliğin bağlam içerisinde ortaya çıkan bir olgu olduğu gerçeğiyle beraber, her kiplik unsurunun kiplik işaretleyicilerinin tamamı aracılığıyla işaretlenmediği çalışmamızın bir diğer sonucudur.
Özet (Çeviri)
As a semantic element, modality is the way in which the communicative value between speaker and agent is manifested in language. Like all linguistic elements, modality, influenced by context, reveals the semantic value of elements in language. In this study, the modal elements found in the Eastern Group dialects of Turkish in Turkey have been classified in accordance with Palmer's modality classification, which is the most preferred and typologically constructed classification method for modality. Modality, being an interdisciplinary field of study, can be examined within sociolinguistic, linguistic, and semantic contexts, as well as in the fields of logic, philosophy, and psychology. The dialect texts that form the basis of this study, and which do not directly convey the intended meaning within the sentence, have been classified, examined, interpreted, and various conclusions reached using linguistic and semantic methods. In this study, sentences containing modal elements in Eastern Group dialects of Turkish texts were identified and cataloged based on Palmer's modal classification. Subsequently, the contribution of modal elements to the meaning of the sentence, the intended meanings, the interaction between modality and modal elements, and phonetic differences among markers giving the same modal values in the dialects were determined. The study showed that the same markers can signal different modal elements, and that phonetic differences become prominent even within markers that convey the same modal value, even when they are within the same dialect group. Another finding of our study is that, along with the fact that modality is a phenomenon that emerges within context, not every modal element is signaled through all modal markers.
Benzer Tezler
- Doğu grubu ağızlarında istem
Valency grammar of Eastern group dialects of Turkey Turkish
BİLGİT SAĞLAM
Doktora
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET BURAN
- Türkiye Türkçesi ağızlarında kelime grupları
The word groups of Türkiye Turkish dialects
MUHAMMED SAMİ ÜNAL
Doktora
Türkçe
2024
DilbilimErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGUT BAYDAR
- Palu merkez ağzı(Giriş-inceleme-metinler-sözlük)
Palu central dialect(Introduction-analysis-texts-dictionary)
FERDA ÇANAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH ÖZEK
- İzmir ili bayındır ilçesi ağzı
The dialect of Bayindir district in İzmir
GÜLCİHAN PEHLİVAN
Doktora
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıManisa Celal Bayar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE İLKER