Yağışa dayalı tarımda kuraklığın etkisi: Bursa örneği
The effect of drought on rainfed agriculture: case study of Bursa
- Tez No: 1011033
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL TAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Kuraklık, Kuraklık analizi, Kuraklık indeksi, Üretim, Drought, Drought analysis, Drought index, Production
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kuraklık, yağışların azalmasıyla başlayan ve önce su kaynakları ile tarımsal üretimde yetersizliğe yol açan önemli bir doğal afettir. Hatalı su yönetimi, yanlış arazi kullanımı ve iklim değişkenliği kuraklığın tarımsal etkilerini büyüterek üretimi ve gıda güvenliğini ciddi biçimde tehdit eder. Kuraklık koşulları bitkilerin büyümesini olumsuz etkiler, verim kaybına neden olur; bu durum üreticilerin gelirini düşürürken yerel ve ulusal ölçekte gıda arzını ve fiyatları da olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle kuraklığın erken tespiti, tarımsal uygulamaların iyileştirilmesi, suyun etkin yönetimi ve iklime dayanıklılığın artırılması açısından kritik önemdedir. Kuraklık analizlerinde iklim verileri, toprak nemi ve bitki su gereksinimleri birlikte değerlendirilmelidir. Yağış temelli Standartlaştırılmış Yağış İndeksi (SPI), meteorolojik bir indeks olmasına rağmen tarımsal kuraklığın belirlenmesinde önemli bir gösterge olarak kabul edilmektedir. Çalışmada Bursa merkez istasyonunun yanı sıra Uludağ, Yenişehir ve Mustafakemalpaşa istasyonunda ölçülen yağışlara 6, 9 ve 12 aylık SPI'nin analizleri yapılmıştır. Bursa İl geneli için 6, 9 ve 12 aylık SPI sonuçlarına göre ortak kurak dönemeler belirlenmiştir. 6 aylık SPI analizinde 12, 9 aylık SPI analizinde 13 adet, 12 aylık SPI analizinde ise 9 adet ortak kurak dönem belirlenmiştir. Belirlenen kurak dönemler için jeoistatisitiksel yöntemle kuraklık şiddet dağılım haritaları il geneli için hazırlanmıştır. Söz konusu kurak dönemlerde kuraklık şiddetinin il sınırları içerisinde farklı şiddet dağılımı sergilediği belirlenmiştir. Belirlenen bu ortak kurak dönemlerde kuraklığın il genelindeki dağlımı jeoistatistiksel yöntemlerle şiddet dağılım haritalarına dönüştürülmüştür. Ayrıca, belirlenen kurak dönemlerde yağışa dayalı tarımsal üretimdeki değişimde incelenmiştir. Kuraklık koşullarının etkili olduğu dönemlerde, yağışa dayalı tarımsal üretimde yağış miktarı ve mevsimsel dağılımındaki sapmalara bağlı olarak verim değerlerinde belirgin değişiklikler meydana geldiği belirlenmiştir. 2010 yılında Bursa merkez istasyonunda kaydedilen Haziran yağışlarının, merkez buğday veriminde düşüşe neden olduğu saptanmıştır. Kuraklığın ve hasat dönemlerinde gelen fazla yağışın olumsuz etkisi, diğer istasyonlarda yağışa dayalı üretim yapılan farklı bitkilerde de (Arpa, Çavdar, Yulaf ve Nohut) belirlenmiştir. Sonuç olarak yağış dalgalanmaları, özellikle bitkilerin kritik fenolojik dönemlerinde ortaya çıkan yağış yetersizliğinin veya fazlalığının verim ve kalitede önemli kayıplara neden olabildiği söylenebilir.
Özet (Çeviri)
Drought is a significant natural disaster that begins with a decrease in rainfall and initially leads to insufficient water resources and agricultural production. Faulty water management, improper land use, and climate variability amplify the agricultural impacts of drought, seriously threatening production and food security. Drought conditions negatively affect plant growth, causing yield loss; this reduces producers' income and can negatively impact food supply and prices at local and national levels. Therefore, early detection of drought is critical for improving agricultural practices, efficient water management, and increasing climate resilience. In drought analyses, climate data, soil moisture, and plant water requirements should be evaluated together. The Standardized Precipitation Index (SPI), although a meteorological index, is considered an important indicator in determining agricultural drought. In this study, 6, 9, and 12-month SPI analyses were performed on rainfall measured at the Bursa central station, as well as at the Uludağ, Yenişehir, and Mustafakemalpaşa stations. Common drought periods were determined for the entire Bursa province based on the 6, 9, and 12-month SPI results. Twelve common drought periods were identified in the 6-month SPI analysis, thirteen in the 9-month SPI analysis, and nine in the 12-month SPI analysis. Geostatistical drought severity distribution maps were prepared for the entire province for these identified drought periods. It was determined that the drought severity exhibited different distributions within the provincial boundaries during these drought periods. The distribution of drought across the province during these identified common drought periods was converted into severity distribution maps using geostatistical methods. In addition, the changes in rainfall-dependent agricultural production during the identified drought periods were also examined. It was determined that significant changes occurred in yield values in rainfall-dependent agricultural production during periods affected by drought conditions, due to deviations in the amount of rainfall and its seasonal distribution. It was found that the June rainfall recorded at the Bursa central station in 2010 caused a decrease in the central wheat yield. The negative impact of drought and excessive rainfall during harvest periods was also determined in different rainfall-dependent crops (barley, rye, oats, and chickpeas) at other stations. In conclusion, it can be said that rainfall fluctuations, especially insufficient or excessive rainfall during critical phenological periods of plants, can cause significant losses in yield and quality.
Benzer Tezler
- Ege bölgesinde kuraklık analizi ve uzun yıllar kuraklık salınımları
Drought analysis and drought process for many a long year in Aegean region
SALİH GÖKKÜR
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
ZiraatEge ÜniversitesiTarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ÖZGÜREL
- İklim değişikliğinin tarımsal fayda ve risklerinin analizi: İç Anadolu örneği (Konya)
Analysis of benefits and risks of climate change on agriculture: The case of Central Anatolia (Konya)
MUHAMMET AZLAK
Doktora
Türkçe
2024
Ziraatİstanbul Teknik ÜniversitesiMeteoroloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEVENT ŞAYLAN
- How does water scarcity affect agricultural productivity and food security? A case study on Morocco
Su kıtlığının tarımsal verimlilik ve gıda güvenliği üzerindeki etkileri: Fas örneği
ZAİNAB AL BATOUL MA-EL-AININ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Ziraatİstanbul Teknik ÜniversitesiAfet ve Acil Durum Yönetimi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ HİKMET İSKENDER
- Çekerek Nehri Havzası için kuraklığın gerçek zamanlı ve uzaktan algılama verileriyle zamansal ve alansal analizi
Temporary and spatial analysis of drought in Çekerek River Basin with real-time and remote sensing data
MÜBERRA ERDOĞAN KARAAĞAÇLI
Doktora
Türkçe
2025
ZiraatTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiBiyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KADRİ YÜREKLİ
- Kemalpaşa havzasında arazi kullanımı bilincinin değerlendirilmesi
The evaluation of land use consciosness at Kemalpaşa basin
PERİHAN GÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
CoğrafyaDokuz Eylül ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. ADNAN SEMENDEROĞLU