İhsan Oktay Anar'ın romanlarında müzikal imgeler
Musical images in the novels of İhsan Oktay Anar
- Tez No: 1011220
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MİLAD SALMANİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Müzikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Müzikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, İhsan Oktay Anar'ın Puslu Kıtalar Atlası, Kitab-ül Hiyel, Efrasiyab'ın Hikâyeleri, Amat, Suskunlar, Yedinci Gün, Galiz Kahraman ve Tiamat romanlarında müzikal imgelerin anlatısal ve düşünsel işlevlerini müzikoloji merkezli bir yaklaşımla incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, Anar'ın romanlarında yer alan ses ve müzik göndermelerinin yalnızca estetik ya da atmosferik unsurlar olarak değil; anlatının yapısını, anlam üretimini ve düşünsel derinliğini kuran çok katmanlı göstergeler olarak nasıl işlediğini ortaya koymaktır. Bu bağlamda müzik, çalgılar, icra pratikleri, makam ve form düşüncesi, tınısal nitelikler, dinleme rejimleri ve ses teknolojileri (radyo, gramofon, mekanik müzik kutuları vb.) üzerinden ele alınmış; edebî metin içinde işlevsel bir anlam üretim mekanizması olarak değerlendirilmiştir. Araştırmada betimsel analiz yöntemi kullanılarak romanlardaki müzikal göndermeler sistematik biçimde tespit edilmiş ve sınıflandırılmıştır. Ardından yapısökümcü bir okuma ile bu göndermelerin ürettiği anlamların sabit olmadığı, aksine çeşitli söylemsel karşıtlıklar üzerinden sürekli olarak kurulduğu ve dönüştürüldüğü gösterilmiştir. Özellikle dünyevî/semavî, düzen/kaos, söz/ses, merkez/çevre ve seçkin/halk gibi ikiliklerin müzikal imgeler aracılığıyla hem yeniden üretildiği hem de istikrarsızlaştırıldığı tespit edilmiştir. Bu yaklaşım, müziğin romanlarda yalnızca temsil edilen bir tema olmadığını, aynı zamanda anlamın oluşum sürecine doğrudan müdahil olan bir yapı unsuru olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, Anar'ın romanlarında müziğin çok boyutlu bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Müziğin ilk olarak anlatı zamanını ve mekânını kuşatan bir akustik çevre (soundscape) oluşturduğu; ikinci olarak ritim ve tempo aracılığıyla olay örgüsünü yönlendiren bir dramaturjik araç olarak işlediği belirlenmiştir. Üçüncü olarak tını, çalgı teknikleri ve icra biçimleri üzerinden karakterlerin iç dünyalarının bedensel ve duygusal düzlemde görünür kılındığı; dördüncü olarak ise icra mekânları, dinleyici toplulukları ve repertuvar yapıları aracılığıyla toplumsal ve kültürel tabakalaşmanın ses üzerinden örgütlendiği ortaya konmuştur. Son olarak, sesin bilgi üretme, aktarma ve dönüştürme kapasitesi üzerinden romanlarda ontolojik ve epistemolojik bir sorgulama alanı açıldığı görülmüştür. Özellikle Suskunlar romanında makam düşüncesi, müzik kuramı ve form yapılarının anlatının düşünme biçimini belirleyen bir modele dönüştüğü; Amat ve Kitab-ül Hiyel romanlarında ise sesin emek, disiplin, iktidar ve teknoloji ile ilişkili bir üretim alanı olarak kurgulandığı tespit edilmiştir. Diğer romanlarda da müzik, modernleşme, medyatikleşme, kültürel karşılaşmalar ve estetik tartışmaların taşıyıcısı olarak işlev görmektedir. Sonuç olarak bu tez, müziğin İhsan Oktay Anar'ın romanlarında yalnızca temsil edilen bir içerik değil; anlatı yapısını düzenleyen, anlamı çoğaltan ve sürekli olarak yeniden kuran temel bir estetik ve düşünsel mekanizma olduğunu ortaya koymaktadır. Müzikal imgeler, metinlerde hem düzen kurucu hem de bu düzeni bozan bir işlev üstlenerek anlatının dinamik doğasını görünür kılmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the narrative and conceptual functions of musical imagery in İhsan Oktay Anar's novels Puslu Kıtalar Atlası, Kitab-ül Hiyel, Efrasiyab'ın Hikâyeleri, Amat, Suskunlar, Yedinci Gün, Galiz Kahraman and Tiamat through a musicology-centered approach. The primary aim of this study is to demonstrate how the references to sound and music in Anar's novels function not merely as aesthetic or atmospheric elements, but as multi-layered signifiers that shape the narrative structure, meaning production, and intellectual depth. In this context, music, instruments, performance practices, concepts of mode and form, tonal qualities, listening regimes, and sound technologies (radio, gramophone, mechanical music boxes, etc.) are examined; they are evaluated as a functional mechanism of meaning production within the literary text. Using a descriptive analysis method, musical references in the novels were systematically identified and classified. Subsequently, through a deconstructive reading, it was demonstrated that the meanings produced by these references are not fixed but are instead constantly constructed and transformed through various discursive oppositions. In particular, it has been observed that dichotomies such as earthly/heavenly, order/chaos, word/sound, center/periphery, and elite/masses are both reproduced and destabilized through musical imagery. This approach reveals that music in the novels is not merely a represented theme, but also a structural element that directly intervenes in the process of meaning formation. The findings indicate that music serves a multidimensional function in Anar's novels. It has been determined that music first creates an acoustic environment (soundscape) that envelops the narrative's time and space; second, it functions as a dramaturgical tool that directs the plot through rhythm and tempo. Thirdly, it has been shown that the inner worlds of characters are made visible on the physical and emotional planes through timbre, instrumental techniques, and performance styles; and fourthly, it has been demonstrated that social and cultural stratification is organized through sound via performance spaces, audiences, and repertoire structures. Finally, it has been observed that sound opens up a field of ontological and epistemological inquiry in novels through its capacity to produce, transmit, and transform knowledge. In particular, it has been observed that in the novel Suskunlar, the concept of musical modes, music theory, and formal structures have become a model that shapes the narrative's mode of thought; whereas in the novels Amat and Kitab-ül Hiyel, sound is constructed as a sphere of production linked to labor, discipline, power, and technology. In other novels as well, music functions as a vehicle for modernization, mediatization, cultural encounters, and aesthetic debates. In conclusion, this thesis demonstrates that music in İhsan Oktay Anar's novels is not merely a represented content; rather, it is a fundamental aesthetic and intellectual mechanism that organizes the narrative structure, multiplies meaning, and constantly reconstructs it. Musical images assume both an order-establishing and an order-disrupting function within the texts, thereby revealing the dynamic nature of the narrative.
Benzer Tezler
- İhsan Oktay Anar`ın romanlarında üstkurmaca
Metafiction in İhsan Oktay Anar`s novels
AKIN TEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Türk Dili ve EdebiyatıBoğaziçi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NÜKET ESEN
- İhsan Oktay Anar'ın romanlarında erkekler ve erkeklik imgesi
The men and masculinity image in İhsan Oktay Anar's novels
AYŞEN UTANIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
SosyolojiGaziantep ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET NURİ GÜLTEKİN
- İhsan Oktay Anar'ın romanlarında“Karnaval”ın izleri
Tracaes of“Carnivalesque”in the Ihsan Oktay Anar's novels
MESUT KOÇYİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve Edebiyatıİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ZEYNEP SEVİNER
- İhsan Oktay Anar'ın romanlarında halk kültürü unsurlarının tespiti ve incelenmesi
Identifying and analysing the elements of folk culture in the works of İhsan Oktay Anar
ALİ YALÇINKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıDumlupınar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GÖKHAN TARIMAN CENİKOĞLU
- İhsan Oktay Anar'ın romanlarında bir tür olarak fantastiğin izleri
Signs of fantastic as a literary genre in Ihsan Oktay Anar's novels
ÜLKÜ KÜBRA CİHANKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıGiresun ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FİKRET USLUCAN