Kültürel rotaların koruma amaçlı potansiyelinin AHP (analitik hiyerarşi süreci) yöntemi ile değerlendirilmesine yönelik model önerisi
Determination of the preservation potential of historical trade roads as cultural routes using the AHP (analytical hierarchy process) method
- Tez No: 1011245
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZLEM SAĞIROĞLU DEMİRCİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kültürel rotalar, tarihte insan topluluklarının hareketi ve etkileşimi doğrultusunda doğmuş ve yüzyıllar boyu kullanılan yollardır. Bu yolların taşıdığı kültürel ve doğal mirası kaybetmeden korumak ve değerlendirmek amacıyla, tarihi yollar bir bütün olarak korunması gerekli değerler olarak görülmüştür. Günümüzde rotalar, tarihin belirli bir döneminde kullanılan, günümüze kendisi veya izleri ulaşmış tarihi miras rotaları ve sonradan bir tema doğrultusunda üretilen tematik rotalar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Kültürel rota olmanın koşulları uluslararası kuruluşlarca belirlenmiş olsa da koruma literatüründe yeni bir kavram olması sebebiyle kültürel rota olma kriterleri kapsamlı değildir. Bu sebeple çalışma kapsamında kültürel rota kriterleri ve önem değerlerini belirlemek ve matematiksel verilere dönüştürmek amaçlanmıştır. Bu amaçla literatür ve tüzükler incelenerek kriterler belirlenmiş, AHP (The Analytic Hierarchy Process) yöntemi kullanılarak ikili karşılaştırma yoluyla kriter ağırlıkları belirlenerek önem dereceleri uzman grup tarafından tespit edilmiştir. Kültürel rota olma potansiyelini belirlemek ve mevcut rotalardan bir puan aralığı oluşturmak amacıyla alan çalışması yapılmıştır. Kültürel rotanın tarihi veya tematik rota olmasının rota puanında belirleyiciliğinin tespiti bu çalışmanın ikincil araştırma konusunu oluşturmaktadır. Bu amaçla alan çalışması kapsamında Türkiye'den tematik ve tarihi olmak üzere toplam 10 rota seçilmiştir. Kültür Rotaları Derneği tarafından tescilli bu rotalardan, Likya Yolu, Karia Yolu, Hitit Yolu, Troya Kültür Yolu, İki Deniz Arası rotası tematik; İstiklal Yolu, Aziz Paul Yolu, Frig Yolu, Hoşgörü Yolu, Evliya Çelebi Yolu ise tarihi rota kapsamında incelenmiştir. Rotalar belirlenen kriterler doğrultusunda uzmanlar tarafından değerlendirilerek AHP yöntemiyle matematiksel olarak puanlanmışlardır. Puanlar min.-max. normalizasyonu kullanılarak bir puan aralığına dönüştürülmüştür. Puan aralığında tematik ve tarihi rotaların konumu araştırılmıştır. Ülkemizdeki rotalar incelenerek oluşturulan puan aralığı ve kriterlerin önem dereceleri, kültürel rota ile mimari koruma yöntemine yönelik bir değerlendirme ölçütünün oluşturulması açısından önem arz etmekte ve gelecekteki çalışmalara ışık tutması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
Cultural routes are paths that have emerged throughout history, reflecting the movement and interaction of human communities, and have been used for centuries. To preserve and value the cultural and natural heritage they carry, historical routes are considered as values that need to be protected as a whole. Today, routes are divided into two categories: historical heritage routes, used during a specific period of history and surviving to the present day, and thematic routes, created later along a particular theme. Although the conditions for being a cultural route have been determined by international organizations, the criteria are not comprehensive due to it being a relatively new concept in conservation literature. Therefore, this study aims to determine the criteria and importance values of cultural routes and to convert them into mathematical data. For this purpose, criteria were determined by examining the literature and regulations, and the criterion weights were determined through pairwise comparison using the AHP (Analytic Hierarchy Process) method, and their importance levels were determined by an expert group. Determining the determining factor of whether a cultural route is a heritage route or a thematic route in determining the route score constitutes the secondary research topic of this study. For this purpose, a total of 10 routes from Türkiye, both thematic and historical, were selected within the scope of the field study. The following routes, registered by the Cultural Routes Association, have been examined as thematic routes: the Lycian Way, Carian Way, Hittite Way, Troy Cultural Way, and Between Two Seas route; and as historical routes: the Independence Way, St. Paul's Way, Phrygian Way, Tolerance Way, and Evliya Çelebi Way. The routes were evaluated by experts according to predetermined criteria and mathematically scored using the AHP method. The scores were converted into a range using min.-max. normalization. The position of thematic and heritage routes within this range was investigated. The score range and the importance of the criteria, created by examining the routes in our country, are significant in establishing an evaluation criterion for cultural routes and architectural conservation methods, and are expected to shed light on future studies.
Benzer Tezler
- Kültürel turizm bağlamında Bergama'nın değerlerinin irdelenmesi ve koruma yaklaşımı
Investigation of the values of Bergama in the context of cultural tourism and conservation approach
GİZEM GÜLEÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MimarlıkDokuz Eylül ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ESTER ETİ AKYÜZ LEVİ
- Kıyıköy sivil mimarlık örneklerinin turizm amaçlı değerlendirilmesi
Evaluation of the civil architecture examples in kiyiköy for tourism purposes
DENİZ SÖY
- Aeneas Kültür Rotası'nın kültür rotası değerlendirme modeline göre turist rehberleri tarafından değerlendirilmesi
Evaluation of the Aeneas Cultural Route by tourist guides according to the cultural route evaluation model
ECE ÖZGE PAMUK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
TurizmBalıkesir ÜniversitesiTurizm Rehberliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZLEM KÖROĞLU
- Kültürel peyzajın kavranmasında kültürel rota planlanmasının rolü: Alinda ve Alabanda örneği
The role of cultural route planning in comprehensing the cultural landscape: The case of Alinda and Alabanda
ZEYNEP GÜRSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU BÜKEN CANTİMUR
- Else Günther als Kinderbuchautorin und ihr Beitrag zur interkulturellen Erziehung
Çocuk kitabı yazarı olarak Else Günther ve onun kültürlerarası eğitime katkısı (Else Günther as a children's book autor and hercontribution to intercultural education)
HALİME YEŞİLYURT
Doktora
Almanca
2020
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ OSMAN ÖZTÜRK