Osmanlı-İran siyasi ilişkileri (1723-1732)
Ottoman-Iranian political relations (1723-1732)
- Tez No: 1011396
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDURRAHMAN ATEŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Afyon Kocatepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Safevi Devleti, 1501 yılında kurulmuĢ ve ortaya çıktığı andan itibaren Osmanlı Devleti ile doğu siyaseti çerçevesinde geliĢen uzun süreli bir rekabetin tarafı olmuĢtur. Bu rekabet, zaman zaman yapılan antlaĢmalarla kesintiye uğrasa da sınır hattındaki gerilim hiçbir dönemde bütünüyle ortadan kalkmamıĢtır. Bu çalıĢma, 1723-1732 yılları arasındaki Osmanlı-Safevi iliĢkilerini bölgesel güç dengeleri ve uluslararası rekabet bağlamında incelemektedir. XVIII. yüzyılın ilk yarısında Safevi Devleti'nin idarî ve askerî yapısı zayıflamıĢ, saray çevresinde karar alma süreçleri sınırlı bir grubun kontrolüne girmiĢ ve taĢrada merkezî otorite büyük ölçüde bozulmuĢtur. Afgan isyanları bu süreci hızlandırarak Safevi hakimiyetini ciddi biçimde sarsmıĢtır. Merkezi otoritenin zayıflaması, dıĢ müdahalelere elveriĢli bir ortam oluĢturmuĢ; Hazar kıyılarını hedef alan Rusya, Ġran topraklarına yönelmiĢtir. Rusya'nın bölgedeki ilerleyiĢi Osmanlı Devleti açısından yeni bir müdahale gerekçesi doğurmuĢtur. Bu gerekçe ile Osmanlı orduları Ġran topraklarına girerek stratejik noktaları kontrol altına almıĢtır. Bu süreçte bölge, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında bir rekabet alanına dönüĢmüĢtür. ġah II. Tahmasb'ın Nadir Han'ı ordunun baĢına getirmesi sürecin seyrini değiĢtirmiĢtir. Nadir Han, Afganları bölgeden uzaklaĢtırmıĢ ve Osmanlıların kontrolüne geçen Ģehirleri hedef alarak kaybedilen toprakların önemli bir kısmını geri almıĢtır. Bu geliĢmeler Osmanlı yönetiminde huzursuzluk yaratmıĢ, Lale Devri'nin sosyal ve ekonomik baskılarıyla birleĢerek Patrona Halil Ġsyanı'na zemin hazırlamıĢtır. SavaĢlar padiĢah değiĢikliğine rağmen devam etmiĢ ve 1732 yılında imzalanan Ahmed PaĢa AntlaĢması ile geçici olarak durdurulmuĢtur. Ancak söz konusu antlaĢma tarafları tatmin etmemiĢ ve temel sorunlar çözülememiĢtir. Bu durum, Osmanlı-Safevi rekabetinin yalnızca askerî mücadelelerle değil, aynı zamanda uluslararası güç dengeleri ve iç siyasi geliĢmelerle Ģekillendiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The Safavid Empire was founded in 1501 and, from the moment of its emergence, became a party to a long-standing rivalry with the Ottoman Empire within the framework of eastern policy. Although this rivalry was occasionally interrupted by treaties, tensions along the frontier never completely disappeared in any period. This study examines the Ottoman-Safavid relations between 1723 and 1732 within the context of regional power balances and international competition. Ġn the first half of the eighteenth century, the administrative and military structure of the Safavid Empire weakened; decision-making processes within the palace came under the control of a limited group and central authority in the provinces largely deteriorated. Afghan rebellions accelerated this process and seriously undermined Safevid sovereignty. The weakening of central authority created a favorable environment for external interventions; Russia, targeting the Caspian coasts, advanced into Iranian territories. Russia's advance in the region provided a new justification for intervention from the perspective of the Ottoman Empire. On this basis, Ottoman armies advanced into the interior of Iran and took control of straregic locations. In this process, the region turned into an arena of competition between the Ottoman Empire and Russia. The appointment of Nadir Khan as the commander of the army by Shah Tahmasb II changed the course of events. Nadir Khan expelled the Afghans from the region and by targeting the cities that had fallen under Ottoman control, managed to recover a significant portion of the lost territories. These developments created unrest within the Ottoman administration and combined with the social and economic pressures of the Tulip Era, paved the way for the Patrona Halil Rebellion. Despite the change of sultan, the wars continued and were temporarily halted with the Treaty of Ahmed Pasha signed in 1732. However, this treaty did not satisfy the parties and the fundamental problems remained unresolved. This situation demonstrates that the Ottoman-Safavid rivalry was shaped not only by military struggles but also by international powe balances and internal political developments.
Benzer Tezler
- Safevî Devleti'nin yıkılış döneminde dış politikası 1694-1736
Foreign policy of the Safavids During their decline 1694-1736
ADEM ERZENGİN
- 18. yüzyılın ilk yarısında Osmanlı-İran siyasi ilişkileri (1703-1747)
Ottoman-İran political relations in the first half of the eighteenth century (1703-1747)
İLKER KÜLBİLGE
- Kacar Döneminde İran-Osmanlı siyasi ilişkileri
İran-Ottoman political relations during Qajar Dynasty
ABDOLVAHİD SOOFİZADEH
