Safevî Devleti'nin yıkılış döneminde dış politikası 1694-1736
Foreign policy of the Safavids During their decline 1694-1736
- Tez No: 988881
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ SİNAN BİLGİLİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
XVI. yüzyılın başlarında Azerbaycan-İran coğrafyasında bir Türk devleti olarak ortaya çıkan Safevî Devleti, ortak rakip olarak gördüğü Osmanlı İmparatorluğu'na karşı Avrupa'nın Hristiyan devletleriyle yakın diplomatik ve ekonomik ilişkiler kurmuştur. Başlangıçta sınırlı olan bu temaslar, özellikle Şah I. Abbas (1587-1629) döneminde büyük ölçüde gelişmiştir. Şah Abbas, Osmanlıların ticaret yolları üzerindeki hâkimiyetini kırmak amacıyla Basra Körfezi'nde Bender Abbas Limanı'nı kurmuş, Yahudi ve Ermeni tüccarlara ekonomik destek sağlamış ve Portekiz ile İngiltere gibi Avrupa devletleriyle ticaret anlaşmaları imzalamıştır. Bu politikalar Safevî ekonomisini güçlendirmiş, devleti uluslararası ticaret ağlarının önemli bir aktörü haline getirmiştir. Ancak Şah Abbas'ın ölümünden sonra devlet içten içe zayıflamaya başlamıştır. XVII. yüzyılın sonlarına gelindiğinde, özellikle Şah Süleyman (1666-1694) döneminde, Safevî Devleti idari yetersizlik, ekonomik kriz ve dış baskılarla karşı karşıya kalmıştır. Hollandalıların Kişm Adası'nı işgali ve Bender Abbas'a saldırıları üzerine Şah Süleyman, ticareti korumak amacıyla savunmacı bir diplomasi politikası izlemek zorunda kalmıştır. Şah Hüseyin (1694-1722) dönemi ise çöküş sürecinin hızlandığı bir dönem olmuştur. Ağır vergiler, rüşvet, liyakatsizlik ve otorite boşluğu, 1707-1722 yılları arasında Tebriz, Arran, Şirvan ve Kandahar'da geniş çaplı isyanlara yol açmıştır. Bu iç krizler sürerken Afganlar 1722'de İsfahan'ı ele geçirmiş, Ruslar Hazar kıyılarını Bakü'ye kadar işgal etmiş, Osmanlılar da 1723'te üç koldan ülkeye girmiştir. Tüm bu gelişmeler, Safevî Devleti'ni geri dönüşü olmayan bir zayıflık içine sokmuş ve 1736'da Nadir Şah'ın Şah III. Abbas'ı tahttan indirerek Avşar Hanedanı'nı kurmasına zemin hazırlamıştır. Safevî Devleti'nin yıkılış döneminde dış politikasının Osmanlı Devleti ile ilişkili kısmı üzerine ülkemizde çokta yeterli olmayan bazı çalışmalar yapılmıştır. Fakat istikrardan kaosa yıkılış sürecinde Safevî Devleti'nin son yıllarında (1694-1736) Avrupa, Rusya, Gürcistan, Afganistan ve sair komşu devletlerin ilişkileri üzerinde yapılan çalışmalar oldukça yetersizdir. İşte bu tezde Azerbaycan-İran ve Osmanlı kaynak ve belgeleri ışığında 1694-1736 yılları arasında Safevî Devleti'nin zikredilen devletlerle olan siyasi, askeri ve ekonomik münasebetleri aydınlatılmaya çalışılacaktır.
Özet (Çeviri)
The Safavid Empire, which emerged in the early 16th century as a Turkic state in the Azerbaijan-Iran region, established close diplomatic and economic relations with Christian European states to counter their common rival, the Ottoman Empire. Although these contacts were initially limited, they expanded significantly during the reign of Shah Abbas I (1587-1629). To break Ottoman dominance over trade routes, Shah Abbas founded the port of Bandar Abbas in the Persian Gulf, supported Jewish and Armenian merchants, and signed commercial treaties with European powers such as Portugal and England. These policies strengthened the Safavid economy and integrated the state into major international trade networks. However, after Shah Abbas's death, the empire began to weaken internally. By the late 17th century, especially under Shah Suleiman (1666-1694), the Safavid state faced administrative inefficiency, economic crisis, and external pressure. When the Dutch attacked Qeshm Island and Bandar Abbas, Shah Suleiman was forced to adopt a defensive diplomatic stance to protect trade. The reign of Shah Husayn (1694-1722) marked a rapid decline. Heavy taxation, corruption, incompetence, and power struggles triggered widespread revolts between 1707 and 1722 in Tabriz, Arran, Shirvan, and Kandahar. Amid these internal crises, the Afghans captured Isfahan in 1722, the Russians occupied the Caspian coast up to Baku, and the Ottomans invaded from three fronts in 1723. These developments pushed the Safavid state into irreversible decline, paving the way for Nadir Shah's coup in 1736, which dethroned Shah Abbas III and established the Afsharid dynasty. While some studies in Türkiye have focused on Safavid-Ottoman relations during this period, research on the Safavid Empire's political, military, and economic relations with Europe, Russia, Georgia, Afghanistan, and neighboring states between 1694 and 1736 remains limited. This thesis aims to shed light on these relations using Iranian and Ottoman sources and archival documents.
Benzer Tezler
- 16. yüzyılda Diyarbakır'da görev yapan Osmanlı valileri, eserleri ve koruma sorunları
Ottoman governors who served in Diyarbakır in the 16th century, their works and protection problems
ONURCAN BİLGE
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MimarlıkDicle ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA MERAL HALİFEOĞLU
- Nadir Şah döneminde Afşarlıların Babürlüler ve Türkistan Hanlıkları ile ilişkileri (1736-1747)
Relations of Afsharids with Mughals and Turkestan Khanates during the Nader Shah Period (1736-1747)
UMUT KIRCA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLYAS KEMALOĞLU
- Safevi Devleti'nde mezhep çekişmesinin siyasete etkisi
The effect of sectarian conflict on politics in the Safavid State
HASAN ALİ TARIN
- İran'ın modernleşme ve meşrutiyete geçiş sürecinde önemli bir aktör: Mirza Malkum Han (1833–1908)
A considerable actor in Iran's transition to modernization and constitationality: Mirza Malkum Khan (1833-1908)
MİKAİL DEVEBAKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
TarihTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT HANİLÇE