İlk dönem Hanefilerde hukuk, mekân ve egemenlik: Dârülislâm-dârülharp ayrımı
Law, territory and sovereignty in early Hanafī thought: The dār al-islām–dār al-harb distinction
- Tez No: 1011403
- Danışmanlar: PROF. DR. SAMİ ERDEM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Din, Law, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, erken dönem Hanefî fıkhında dârülislâm-dârülharp ayrımını hukuk, mekân ve egemenlik ilişkisi çerçevesinde incelemektedir. Çalışmanın temel iddiası, bu ayrımın öncelikle Müslüman ve gayrimüslim coğrafyalar arasında siyasi ya da ideolojik bir tasnif olarak değil, hukuki hükümlerin hangi alanda cari olduğunu, yargı yetkisinin nerede işlediğini, can ve mal dokunulmazlığının hangi şartlarda korunduğunu ve sınır geçişlerinin ne tür sonuçlar doğurduğunu belirleyen bir hukuki mekanizma olarak anlaşılması gerektiğidir. Bu bakımdan tez, dâr ayrımını savaş veya barış eksenli bir devletler hukuku meselesinin ötesinde konumlandırarak, erken Hanefî fıkhında hukuk düzeninin mekânsal işleyişini kuran temel bir çerçeve biçiminde ele almaktadır. Araştırma esas olarak Ebû Hanîfe'nin öğrenci halkasına ve özellikle Ebû Yûsuf ile İmam Muhammed eş-Şeybânî'nin metinlerine dayanmaktadır. Çalışmada başta el-Asl olmak üzere Şeybânî ve Ebû Yûsuf'un mevcut diğer kitapları incelenmiştir. Yöntem bakımından çalışma, yalnızca siyer bahisleriyle sınırlı kalmayıp metinlerin bütüncül olarak okunmasıyla statü, mülkiyet, güvenlik ve hukuki geçiş durumlarıyla ilgili bölümlerin tespitine dayanmaktadır. Bu çerçevede tezin teorik omurgasını üç temel kavram oluşturmaktadır: Ahkâmın cereyânı (hükümlerin icra edilmesi), ismet (hukuki koruma) ve ihrâz (fiili el koymayla mülkiyet edinme). Tez, bu üç kavram üzerinden dâr ayrımının din ve aidiyet, hürriyet, cinsiyet ve meslek kategorilerindeki müslim, harbî, müste'men, hür-köle, erkek-kadın, imam-asker gibi statüler ile; emân, harp, ihtidâ, ticaret ve luhûk gibi sınır geçişi durumlarında nasıl işlediğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, erken dönem Hanefî fıkhında dâr ayrımının sabit bir ülke ayrımının ötesinde; yargı, hukuki koruma, mülkiyet ve hukuki statüleri düzenleyen dinamik bir hukuki matris olduğunu savunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the dichotomy of dār al-Islām and dār al-ḥarb in early Hanafi jurisprudence (fiqh) within the framework of the relationship between law, space, and sovereignty. The main argument of the study is that this distinction should primarily be understood not as a political or ideological classification between Muslim and non-Muslim geographies, but rather as a legal mechanism determining the territorial scope of legal rulings, where jurisdiction operates, under what conditions the inviolability of life and property is protected, and what consequences border crossings entail. In this regard, the thesis positions the dār distinction beyond a matter of international law centered on war and peace, approaching it instead as a fundamental framework that establishes the spatial operation of the legal order in early Hanafi fiqh. The research is primarily based on the study circle of Abū Ḥanīfa, specifically relying on the texts of Abū Yūsuf and Imām Muḥammad al-Shaybānī. The study examines the extant works of al-Shaybānī and Abū Yūsuf, predominantly al-Aṣl. Methodologically, rather than being strictly limited to the chapters on siyar (Islamic law of nations), the study relies on a holistic reading of the texts and the identification of sections pertaining to status, property, security, and situations of legal transition. Within this framework, three fundamental concepts constitute the theoretical backbone of the thesis: jarayān al-aḥkām (application/execution of legal rulings), ʿiṣma (legal protection/inviolability), and iḥrāz (acquisition of property through physical appropriation). Through these three concepts, the thesis demonstrates how the dār distinction operates in relation to statuses within the categories of religion and affiliation, liberty, gender, and profession—such as muslim, ḥarbī, mustaʾman, free/slave, male/female, and imam, soldier—as well as in border crossing situations like amān (safe conduct), war, conversion to Islam, trade, and luḥūq (joining the other territory). Ultimately, the study argues that in early Hanafi jurisprudence, the dār distinction goes beyond a static political division; it is a dynamic legal matrix regulating jurisdiction, legal protection, property, and legal statuses.
Benzer Tezler
- El-Fetâva's-Siraciyye adlı eseri çerçevesinde Ali b. Osman el-Ûşî'nin fıkıh ilmindeki yeri
In the context of his work el-Fetava's-Siraciyye position of Ali b. Osman el-Uşî on the science of fiqh
ZHARKYNBAİ SEBETOV
Doktora
Türkçe
2015
HukukMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL YILDIZ
- İlk Dönem bilginlerinden Abdullâh b. el-Mübârek'in hayatı ve fıkhî görüşleri
The life and legal views of Abdullah bin al-Mubarak as an Early Muslim scholar
FAİZULLO ABDUKHALİKOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
DinSelçuk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİT ÇALIŞ
- İbn Hazm'ın Hanefîlere yönelik kıyas eleştirisi
Ibn Hazm's criticism of analogy (qiyās) against Hanafīts
MUHAMMET ALİ ACAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HACI MEHMET GÜNAY
- Tâcüddin es-Sübkî'nin usul anlayışı (Cem'u'l-cevâmi' özelinde)
Tâcüddin es-Sübkî's understanding of procedure (Specialized in cem'u'l-cevâmi)
ABDURRAHMAN CANER
- Hanefilerde kıyas uygulamaları: Merğinani'nin el-Hidaye adlı eseri çerçevesinde
Qıyas practices in Hanafi tradition: Whit special reference to Merginani's al-Hidaya
AHMET SELMAN BAKTI