Kalkandelenli Hafız Süleyman Efendi'nin hayatı, mücadelesi ve ilmi kişiliği
The life, struggles and intellectual personality of Hafiz Suleyman Efendi of Kalkandelen
- Tez No: 1011451
- Danışmanlar: PROF. DR. HASAN KAMİL YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, Din, History, Religion
- Anahtar Kelimeler: Balkanlar, Dini kimlik, Kalkandelen, Osmanlı alimleri, Tebliğ, Balkans, Religious identity, Kalkandelen, Ottoman scholars, Communique
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Din Hizmetlerinde İletişim ve Tebliğ Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Din Hizmetlerinde İletişim ve Tebliğ Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmamız, Osmanlı Devleti'nin Balkan coğrafyasından çekilmesinin ardından bölgede yaşayan Müslüman toplulukların maruz kaldığı kimlik krizi ve kurumsal dağılma sürecini, Hâfız Süleyman Şehâbüddin Efendi'nin (1894–1950) hayatı, ilmî şahsiyeti ve irşad faaliyetleri merkezinde tahlil etmektedir. Kalkandelen'de teessüs eden ve İstanbul Fatih medreselerinde kemale eren ilmî formasyonu, Süleyman Efendi'yi yalnızca klasik anlamda bir ulema figürü olarak değil; değişen siyasal rejimler karşısında Müslümanların şer'i, hukuki ve içtimai haklarını savunan müteyakkız bir mütefekkir ve aksiyoner bir din âlimi olarak temayüz ettirmiştir. Tezde, Süleyman Efendi'nin Yugoslavya Krallığı döneminde yürüttüğü tebliğ ve irşad faaliyetleri, II. Dünya Savaşı esnasında işgal altındaki bölgelerde ifa ettiği şer'i hâkimlik vazifesi ve Prizren İlmiye Kongresi'ndeki kurucu ve yönlendirici rolü ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Çalışmanın temel odak noktalarından birini, Süleyman Efendi'nin Arnavutluk ve Kosova havzasında tatbik edilen laikleşme politikalarına, şer'i hukukun tasfiyesine yönelik medeni kanun uygulamalarına ve şapka inkılabı gibi sembolik modernleşme dayatmalarına karşı geliştirdiği ilmî, fikrî ve hukuki mukavemet oluşturmaktadır. Araştırma, Süleyman Efendi'nin Tiran'a sürgün edilmesi, Prizren ve Saraybosna'daki tedrisat ve irşadla geçen yılları ile nihayetinde komünist Yugoslav rejimi tarafından mal varlığının müsadere edilmesi ve hapsedilmesiyle neticelenen trajik hayat seyrini, hatıratı ve arşiv belgeleri ışığında değerlendirmektedir. Sonuç itibarıyla bu çalışma, Süleyman Efendi'nin ilmî ve fikrî mirası üzerinden, modern ulus-devletlerin ve otoriter rejimlerin tahakkümü altında Balkan Müslümanlarının dinî hafızayı, eğitim müesseselerini ve şer'i hukuk geleneğini muhafaza etme yönündeki reflekslerini tarihi ve analitik bir perspektifle ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study analyzes the identity crisis and the process of institutional dissolution faced by Muslim communities in the Balkans following the Ottoman Empire's withdrawal from the region, focusing on the life, scholarly persona, and guidance (irshad) activities of Hâfız Süleyman Şehâbüddin Efendi (1894–1950). His scholarly formation, which began in Kalkandelen (Tetovo) and matured in the Fatih Madrasas of Istanbul, distinguished Süleyman Efendi not merely as a traditional member of the ulema, but as a vigilant thinker and an activist religious scholar who defended the Sharia-based, legal, and social rights of Muslims in the face of changing political regimes. The thesis examines in detail his proselytization (tabligh) and guidance activities during the period of the Kingdom of Yugoslavia, his service as a Sharia judge (qadi) in occupied regions during World War II, and his founding and guiding role at the Prizren Ilmiye Congress. One of the central focal points of the study is the scholarly, intellectual, and legal resistance he developed against secularization policies implemented in the Albania and Kosovo basins, the civil law practices aimed at the liquidation of Sharia law, and symbolic modernization impositions such as the“Hat Revolution.”Based on memoirs and archival documents, the research evaluates his tragic life journey—marked by his exile to Tirana, years spent in teaching and guidance in Prizren and Sarajevo, and ultimately, the confiscation of his assets and his imprisonment by the communist Yugoslav regime. Consequently, through the scholarly and intellectual legacy of Süleyman Efendi, this study aims to reveal the historical and analytical reflexes of Balkan Muslims toward preserving their religious memory, educational institutions, and Sharia tradition under the domination of modern nation-states and authoritarian regimes.
Benzer Tezler
- Kalkandelenli Mu'îdî'nin Şem ü Pervâne Mesnevîsi
Kalkandelenli Mu'îdî'nin Şem ü pervâne Mesnevîsi
NİHAL KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
Türk Dili ve EdebiyatıKocaeli ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
PROF. DR. İ.GÜVEN KAYA
- Kalkandelenli Mu'îdî divanında dini tasavvufî unsurlar
Religious Sufi elements in the Muidi court of Kalkandele
KUDRET ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıSüleyman Demirel Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİYE YILMAZ
- Kalkandelenli Mu'îdî Divanı'nda tipler ve şahsiyetler
At the division of The Mu'ıdıs of Kalkandelenli types and personality
ZEYNEP ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıArtvin Çoruh ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ÇELEBİOĞLU
- Kalkandelenli Muî'dî divanı üzerine bağlamsal dizin çalışması
Contextual index study on the Mu'îdî divan of Kalkandelen
BÜŞRA DEMİREL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıEskişehir Osmangazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUBA ONAT ÇAKIROĞLU
- 16. yy. şairi Muîdî'nin şiirlerinde nebatlar
Başlık çevirisi yok
ERGİN ALİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÜZEYİR ASLAN