İbn Vehb'in Câmi'indeki kıraat rivayetlerinin tahlili
An analysis of the recitation traditions in Ibn Wahb's Jāmi'
- Tez No: 1011516
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ LOKMAN YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İlk dönem âlimlerinden Mısırlı muhaddis ve fakih Abdullah b. Vehb (ö. 197/813) İslâm ilim geleneğinde daha çok hadis ve fıkıh alanındaki birikimiyle tanınmakla birlikte kıraat ve tefsir rivayetlerinin intikalinde de mühim bir yere sahiptir. Onun rivayet geleneği içerisinde telif ettiği Tefsîru'l-Kur'ân min el-Câmi' eseri erken dönem tefsir literatürü içerisinde kıraatle ilgili rivayetleri ihtiva etmesi bakımından dikkat çekici bir kaynak niteliği taşımaktadır. Bu çalışma, Abdullah b. Vehb'in Tefsîru'l-Kur'ân min el-Câmi' eserinde yer alan kıraat farklılıklarıyla ilgili rivayetleri incelemeyi konu edinmektedir. Araştırmada özellikle eserin üçüncü cildinde yer alan“fî İhtilâfi'l-Hurûfi'l-Kur'ân”başlığı altında nakledilen rivayetler merkeze alınmış; bununla birlikte birinci ve ikinci ciltlerde tespit edilen kıraat ihtilafı ile ilgili rivayetler de değerlendirmeye dahil edilmiştir. Böylece İbn Vehb'in tefsirinde rivayetlerin mahiyeti ve erken dönem kıraat tasavvuruna sunduğu veriler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma, giriş ve iki ana bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında araştırmanın amacı ve kapsamı, kaynakları ve yönteminden bahsedildikten sonra kıraat ilminin tanımı, konusu, gayesi, temel kavramları ve başlıca meseleleri üzerinde durulmuş, ardından İbn Vehb'e kadar kıraat ilminin tarihi gelişimi ana hatlarıyla değerlendirilmiştir. Birinci bölümde müellifin hayatı, ilmî kişiliği ve tefsirinin yapısı incelenmiştir. İkinci bölümde ise eserde yer alan kıraat farklılığına dair rivayetler sened ve metin yönünden tahlil edilmiştir. Bu kapsamda rivayetler; sahih kıraatler, resmî mushafa muvafık şâz kıraatler ve resmî mushafa muhalif şâz kıraatler şeklinde tasnif edilmiş; ayrıca harf, hareke, kelime ve ziyade-hazif gibi farklılık türleri bakımından değerlendirilmiştir. Rivayetler incelenirken sahâbe ve tâbiîn dönemindeki kıraat anlayışıyla ilişkisi ile resm-i mushaf geleneğiyle olan irtibatı da dikkate alınmıştır. Araştırma sonucunda İbn Vehb'in tefsirinin yalnızca rivayet nakleden bir eser olmadığı, aynı zamanda erken dönem kıraat anlayışını yansıtan önemli bir kaynak niteliği taşıdığı tespit edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, hem İbn Vehb'in kıraat ilminin intikalindeki konumunu ortaya koymakta hem de erken dönem kıraat-tefsir ilişkisine dair önemli veriler sunarak kıraat ilminin tarihi gelişiminin anlaşılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Abdullah b. Wahb (d. 197/813), an early Egyptian muhaddith and faqih, is primarily known in the Islamic scholarly tradition for his contributions to hadith and fiqh. However, he also occupies an important place in the transmission of qiraat and tafsir narrations. His work Tafsir al-Quran min al-Jami', compiled within the framework of the narration tradition, stands out as a remarkable source in early tafsir literature due to the qiraat-related narrations it contains. This study examines the narrations concerning qiraat differences found in Abdullah b. Wahb's Tafsir al-Quran min al-Jami'. The research primarily focuses on the narrations transmitted under the heading“fi Ikhtilaf al-Huruf al-Quran”in the third volume of the work. In addition, narrations concerning qiraat differences identified in the first and second volumes are also taken into consideration. In this way, the nature of these narrations in Ibn Wahb's tafsir and the data they provide regarding the early understanding of qiraat are examined. The study consists of an introduction and two main chapters. The introduction discusses the aim, scope, sources, and methodology of the research and addresses the definition, subject matter, purpose, fundamental concepts, and main issues of the science of qiraat. It also outlines the historical development of the science of qiraat up to the time of Ibn Wahb. The first chapter examines the author's life, his scholarly personality, and the structure of his tafsir. The second chapter analyzes the narrations concerning qiraat differences in the work in terms of both isnad and textual content. Within this framework, the narrations are classified as sahih qiraat, shadh qiraat conforming to the rasm al-mushaf, and shadh qiraat contrary to the rasm al-mushaf. They are also evaluated according to different types of variation such as letter, vowel, word, and addition–omission. While examining these narrations, their relationship with the understanding of qiraat during the periods of the Companions and the Tabiun, as well as their connection with the tradition of rasm al-mushaf, are also taken into account. The study concludes that Ibn Wahb's tafsir is not merely a work transmitting narrations but also an important source reflecting the early understanding of qiraat. In this respect, the study both reveals Ibn Wahb's relationship with the science of qiraat and contributes to a better understanding of the historical development of qiraat by presenting significant data on the relationship between qiraat and tafsir in the early period.
Benzer Tezler
- Abdullah b. Vehb'in tefsir rivayetlerinin toplanması ve tasnifi
Collection and classification of Abdullah b. Wahb's tafsir narrati̇ons
EMİRA CEYLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA ÇELEM
- Taberi'nin tefsirindeki Vehb B. Münebbih'e ait İsraili rivayetlerin değerlendirilmesi
The evaluation of israeli narrations of Vahb B. Munabbih within Tabari's tafsir
RECEP ATAV
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinAksaray ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET İYİBİLDİREN
- Abdullah b. Vehb'in tefsîr'inde geçen rivâyetlerin değerlendirilmesi
The criticism of narrations which pass in the commentary of Abdullah b. Vehb
SEDAT YILDIRIM
- Yayılım coğrafyası açısından muvatta' nüshaları
Copies of muwatta' in terms of geography of distribution
ABDULBAKİ DURMAZ
Doktora
Türkçe
2025
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÖZŞENEL
- İlk Siyer kaynakları ve müellifleri
Early biographies of the Prophet and their authors
ŞABAN ÖZ
Doktora
Türkçe
2006
DinAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MEHMET ÖZDEMİR