Aristoteles'in Akıl Kuramı: De Anima III.4-5'in Afrodisiaslı Alexander ve Themistius şerhleri çerçevesinde analizi
Aristotle's Theory of Intellect: An analysis of De Anima III.4–5 in the commentaries of Alexander of Aphrodisasias and Themistius
- Tez No: 1011531
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ÖMER OSMANOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Üsküdar Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Aristoteles'in De Anima adlı eserinin III.4 ve III.5 bölümlerinde ortaya koyduğu akıl (nous) kuramını, Afrodisiaslı Alexander ve Themistius'un yorumları çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Aristoteles'in akıl öğretisi, Antik Çağ'dan itibaren gelişen geniş bir şerh geleneği içerisinde yoğun biçimde tartışılmıştır. Bu çalışma, söz konusu gelenek içinde belirleyici bir konuma sahip olan Alexander ve Themistius'un yorumlarını esas alarak, aklın mahiyeti ve özellikle üretken aklın (nous poiētikos) ontolojik statüsüne ilişkin temel problemleri açıklığa kavuşturmayı hedeflemiştir. Çalışmada karşılaştırmalı metin analizine dayanan yorumlayıcı bir yöntem benimsenmiştir. Bu kapsamda Aristoteles'in ilgili pasajları, Alexander ve Themistius'un şerhleri eşliğinde satır satır incelenmiş ve değerlendirilmiştir. İnceleme sürecinde aklın bilkuvve akıl (nous dynamei), bilfiil akıl (nous energeia) ve üretken akıl (nous poiētikos) şeklindeki kipleri ele alınmış; düşünme süreci, akledilir formların kavranması ve imgelem (phantasia) ile ilişkisi bakımından açıklanmıştır. Ayrıca aklın, duyumdan (aisthēsis) farklı olarak etkilenimsizliği (apatheia) bağlamında değerlendirildiği ve diğer ruh yetilerinden ayrıldığı ortaya konulmuştur. Araştırma sonucunda, Alexander'ın üretken aklı ayrı ve ruha aşkın bir ilke olarak yorumladığı, Themistius'un ise aklı daha içkin bir çerçevede ele aldığı tespit edilmiştir. Bu yorumların Aristoteles'in akıl kuramının anlaşılmasında belirleyici bir rol oynadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, Aristoteles'in akıl öğretisinin antik şerh geleneği içinde çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu ve düşünme sürecinin açıklanmasına önemli katkılar sunduğunu göstermiştir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines Aristotle's theory of intellect (nous) as presented in Books III.4 and III.5 of De Anima, within the interpretative frameworks of Alexander of Aphrodisias and Themistius. Aristotle's doctrine of intellect has been extensively debated within a broad commentary tradition that developed from Antiquity onward. Drawing upon the interpretations of Alexander and Themistius, both of whom occupy a decisive position in this tradition, the study aims to clarify fundamental problems concerning the nature of intellect and the ontological status of the productive intellect (nous poiētikos). The research employs a comparative and interpretative method based on close textual analysis. In this context, the relevant passages of Aristotle's text are examined line by line alongside the commentaries of Alexander and Themistius, and their similarities and differences are systematically evaluated. The study analyzes the modes of intellect as potential intellect (nous dynamei), actual intellect (nous energeia), and productive intellect (nous poiētikos), and explains the process of thinking in relation to intelligible forms and its connection with imagination (phantasia). Furthermore, the intellect is distinguished from other faculties of the soul through its impassibility (apatheia), particularly in contrast to perception (aisthēsis). The findings reveal that Alexander interprets the productive intellect as a separate and transcendent principle, whereas Themistius adopts a more immanent account. These interpretations play a decisive role in understanding Aristotle's theory of intellect. Consequently, the study demonstrates that Aristotle's doctrine of intellect possesses a multilayered structure within the ancient commentary tradition and makes significant contributions to the explanation of the nature of thinking.
Benzer Tezler
- İnsan doğası ve devlet: Devlet kuramı açısından insan doğası kavramı
Human nature and the state: The concept of human nature in terms of state theory
OĞUZHAN MEHMET ŞAHİN
- İbn Miskeveyh'te evrim
Evolution at Ibn Miskeveyh
FATMA AÇIKGÖZLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinErciyes ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KAMİL CİHAN
- Aristoteles mantığında müzikal analiz yöntemleri: Armonik analiz ve Schenker analizinin incelenmesi
Musical analysis methods in aristotelian logic: Examination of harmonic analysis and Schenkerian
YUNUS GEDİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
FelsefeYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE CEYLAN ÜNAL AKBULUT
- Le bonheur le travail et les choix dans l'ethique
Etikte mutluluk iş ve seçimler
YILDIZ GÜL HACIEVLİYAGİL CÜCELOĞLU
