Arazi kullanımı ve iklim değişikliğinin iznik gölü havzasında akım ve hidrolojik döngüye etkileri
The impact of land use and climate change on flow and hydrological processes in the iznik lake watershed
- Tez No: 1011819
- Danışmanlar: PROF. DR. ADEM AKPINAR, DOÇ. DR. ASLI BOR TÜRKBEN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mühendislik Bilimleri, İnşaat Mühendisliği, Engineering Sciences, Civil Engineering
- Anahtar Kelimeler: Hidroklimatoloji, Hidrolojik modelleme, Su toplama havzası, Yüzey hidrolojisi, İznik Gölü, Hydroclimatology, Hydrological modelling, Water catchment area, Surface hydrology, İznik Lake
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bursa Uludağ Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hidrolik–hidroloji ve Su Kaynakları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Arazi kullanımı/örtüsü değişimleri ve iklim değişikliği, havzalardaki hidrolojik süreçleri önemli ölçüde etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı, Marmara Bölgesi'nin çevresel ve sosyal açıdan önemli alanlarından biri olan İznik Gölü Havzası'nda, bu etmelerin hidrolojik sistem üzerindeki etkilerini incelemektir. Bu amaçla, SWAT+ hidrolojik modelinden faydalanılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında, arazi kullanımı/örtüsü değişimlerinin evapotranspirasyon, yüzey akışı, yanal akış ve perkolasyon gibi hidrolojik bileşenler üzerindeki etkileri incelenmiştir. SWAT+ modeli, gözlemsel akım verileriyle kalibre edilip doğrulanmış, performansı Nash-Sutcliffe verimlilik indeksi, Kling-Gupta verimlilik indeksi, determinasyon katsayısı ve sapma yüzdesi ile değerlendirilmiştir. Sonuçlar, kentleşmenin artması ve orman alanlarının azalmasının yüzey ve yanal akışlar ile sızmayı artırırken, evapotranspirasyonu azalttığını göstermiştir. İklim değişikliğinin nehir akımları üzerindeki etkileri iyimser (RCP4.5) ve kötümser (RCP8.5) senaryolar altında değerlendirilmiştir. Ölçek indirgenmiş iklim projeksiyonları, genel bir ısınma eğilimiyle birlikte kış ve ilkbaharda daha yağışlı, yazın ise daha kurak koşullara işaret etmektedir. Ayrıca, dört temsili sayısal ağ noktasına dayalı model sonuçlarına göre, Karadere istasyonunda ortalama yıllık akımda sınırlı değişimler gözlenmiştir. Buna göre, yakın gelecek döneminde ortalama yıllık akım değişimleri %−24 ile %+46 ve uzak gelecek için ise %+0,47 ile %+33 aralığındadır. Maksimum akımlar (Qmak), yakın gelecek için %−23 ile %+16 ve uzak gelecek için ise %+6 ile %+30 arasında değişmektedir. Yaz aylarında akımların sıfıra yaklaşması nedeniyle, minimum akışlardaki artış oranı yüksek görünmektedir. Modelin kalibrasyonunda kullanılan Fındıcak ve Karadere nehirleri, Qort ve Qmin bakımından benzer yüzde değişim aralıkları sergilerken, Fındıcak'ta maksimum akımlardaki değişim aralığı daha sınırlıdır. Varyans Analizi tabanlı yaklaşım, iklim projeksiyonları ile Potansiyel Evapotranspirasyon hesaplama yöntemlerinin nehir akımları üzerindeki baskın etkilerini, arazi kullanım değişiminin ise düşük katkısını ortaya koymuştur. Bayesyen Model Ortalaması sonuçları, özellikle Karadere alt havzasında uzak gelecek dönemde Qmak artış olasılığının yüksek olduğunu (>%70) ve bu nedenle taşkın karakterli akımların gelecekte daha sık görülebileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Land use/cover changes and climate change significantly influence hydrological processes in watersheds. The Iznik Lake Watershed, one of the environmentally and socially important areas of the Marmara Region, has faced the risk of water depletion in recent years. Therefore, in this study, the effects of these two factors on the basin's hydrological system were investigated using the Soil and Water Assessment Tool-Plus (SWAT+) model. In the first part, the effects of land use/cover changes on hydrological responses were examined. The model was calibrated and validated using observed streamflow data at Karadere and Fındıcak stations and evaluated using Nash–Sutcliffe Efficiency, Kling–Gupta Efficiency, coefficient of determination, and percent bias. Results indicated that increased urbanization and reduced forest areas led to higher surface runoff, lateral flow, and percolation while decreasing evapotranspiration, thus altering the basin's water yield. In the second part, the effects of climate change on river flows were assessed under RCP4.5 and RCP8.5 scenarios by integrating downscaled climate projections into the SWAT+ model. Projections indicate a general warming trend, with wetter winters and springs but drier summers. Besides, based on model results driven by climate projections obtained from four representative grid points, slight increases in annual average flows (Qmean) are expected at the Karadere station, which represents one of the major tributaries providing substantial inflow to the watershed. For the Karadere, changes in Qmean range from −24% to +46% in the near future and from +0.47% to +33% in the far future. An analysis of maximum flows indicates changes ranging from −23% to +16% in the near future and from +6% to +30% in the far future. While the Fındıcak and Karadere rivers exhibit similar percentage change ranges in terms of Qmean and Qmin, the change in Qmak remains narrower for the Fındıcak River. The ANOVA-based approach revealed that climate projections and potential evapotranspiration calculation methods have dominant effects on river flows, whereas land use changes have a negligible contribution. Bayesian Model Average results indicate a high probability (>70%) of increased peak flows in Karadere during the far-future period, suggesting that flood-type events may occur more frequently even if their absolute magnitudes remain limited.
Benzer Tezler
- Arazi kullanımı ve iklim değişikliğinin ekosistem hizmetleri üzerine etkilerinin değerlendirilmesi: İstanbul örneği
Assessment of the effects of land use and climate change on ecosystem services: The case of İstanbul
EREN DAĞRA SÖKMEN
Doktora
Türkçe
2026
Peyzaj Mimarlığıİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞERİFE DOĞANAY YENER
- İklim değişikliğinin arazi kullanımı ve arazi örtüsü değişimine etkilerinin mekânsal ve istatiksel yöntemlerle analizi: Beyşehir-Kaşaklı alt havzası örneği
Analysis with spatial and statistical methods of the effects on land use and land cover change of climate change: The case of Beyşehir-Kaşaklı sub-basin
MÜNEVVER GİZEM GÜMÜŞ
Doktora
Türkçe
2022
Jeodezi ve FotogrametriNecmettin Erbakan ÜniversitesiHarita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN SAVAŞ DURDURAN
- İklim değişikliğinin Konya Ereğli-Bor alt havzasındaki arazi kullanımı/örtüsü ve kentsel gelişime etkilerinin belirlenmesi
Determining the effects of climate change on land use/cover and urban development in Konya Ereğli-Bor sub-basin
TAHA KAĞAN AYDIN
Doktora
Türkçe
2022
Mühendislik BilimleriNecmettin Erbakan ÜniversitesiHarita Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN SAVAŞ DURDURAN
- Küresel iklim değişikliğinin güneş enerjisi özelinde yenilenebilir enerji potansiyeline etkisi ve arazi örtüsü ile ilişkisi: Van örneği
The effect of global climate change on renewable energy potential specific in solar energy and its relationship with land cover: Van case
EMEL AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Peyzaj MimarlığıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERKAN KEMEÇ