Çevresel ve toplumsal sürdürülebilirliğin uzlaşma alanı olarak mahalle yerleşiminde herkes için tasarım ilkelerinin tanımlanması
Defining design principles for all in neighbourhood settlements as an area of compromise for environmental and social sustainability
- Tez No: 1011979
- Danışmanlar: PROF. DR. ÇİĞDEM POLATOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Şehircilik ve Bölge Planlama, Architecture, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Kentsel tasarım, Sosyal sürdürülebilirlik, Sürdürülebilirlik, Yaşam kalitesi, Çevresel sürdürülebilirlik, Urban design, Social sustainability, Sustainability, Quality of life, Sustainable environment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kentsel yerleşimlerin sürdürülebilirliğine yönelik değerlendirmelerde, çevresel ve toplumsal boyutlar çoğunlukla birbirinden ayrı ele alınmaktadır. Bu durum, sürdürülebilirliğin gündelik yaşamdaki mekânsal karşılıklarının bütüncül olarak değerlendirilmesini zorlaştırmaktadır. Mevcut sürdürülebilirlik değerlendirme sistemlerinde çevresel boyutların çoğunlukla ölçülebilir göstergeler üzerinden ele alındığı, toplumsal boyutların ise sınırlı veya dolaylı biçimde değerlendirildiği görülmektedir. Çevresel ve toplumsal boyutların birbirinden bağımsız olarak ele alınması, farklı kullanıcı gruplarının gündelik mekânsal deneyimlerinin değerlendirme süreçlerinde yeterince dikkate alınmamasına neden olmaktadır. Bu çalışma, komşuluk birimi/ mahalle ölçeğini çevresel ve toplumsal sürdürülebilirliğin kesiştiği bir uzlaşma alanı olarak ele almayı; herkes için tasarım yaklaşımıyla bu iki boyutun birlikte değerlendirilebileceği bütüncül bir çerçeve geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında sürdürülebilir mahalle yerleşimleriyle ilişkili çevresel ve toplumsal sürdürülebilirliği destekleyen değerlendirme sistemleri, endeksler, göstergeler ve ölçütler incelenmiştir. Literatürde yer alan kavramlar arasındaki ilişkilerin okunabilmesi amacıyla Aktör-Ağ Teorisi (ANT), kuramsal bir yaklaşım olarak değil, kavramsal ilişkileri çözümlemeye yönelik yorumlayıcı bir analitik araç olarak kullanılmıştır. Bu doğrultuda sürdürülebilir mahalle olgusu etrafında merkezî konumda bulunan ve aracı rol üstlenen kavramlar belirlenmiştir. Ayrıca, ilişkisel okuma ile tematik alanlar ve tasarım ilkeleri kavramsal olarak ortaya konulmuştur. Kavramsal ağ analizinden farklı bir üretim süreci olarak yürütülen Delphi çalışması, bu analizden türeyen ilkelerle paralellik göstermekle birlikte, daha ayrıntılı ve kapsamlı bir yapı ortaya koymuştur. Farklı disiplinlerdeki uzman görüşleri doğrultusunda ilkelerin kapsamı netleştirilerek ve içeriği güncellenerek, mahalle ölçeğinde bir ilke seti hâline getirilmiştir. Çalışmanın bulguları, mahalle ölçeğinin çevresel ve toplumsal sürdürülebilirliğin birlikte ele alınabildiği bir uzlaşma alanı sunduğunu ortaya koymaktadır. Herkes için tasarım yaklaşımı, bu uzlaşmanın mekânsal ilkeler üzerinden değerlendirilmesini ve somutlaştırılmasını sağlayan kapsayıcı bir çerçeve sunmaktadır. Kavramsal ağ analizi ve Delphi süreci sonucunda yerleşim ve arazi kullanımı, ulaşım ve erişilebilirlik, toplumsal refah ile çevresel yönetim ve dayanıklılık tematik alanları doğrulanmış; erişilebilirlik, kapsayıcı mekânsal kurgu, yeşil alan sürekliliği ve afet dayanıklılığı gibi başlıklarda tasarım ilkeleri geliştirilmiştir. Geliştirilen ilke seti, mahalle ölçeğinde uygulanabilir ve bütüncül bir değerlendirme yaklaşımı sunmaktadır. Bu çalışma, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) 100/2000 Doktora Bursu Programı tarafından desteklenmiştir.
Özet (Çeviri)
In assessments of the sustainability of urban settlements, environmental and social dimensions are mostly addressed separately. This situation makes it difficult to evaluate the spatial manifestations of sustainability in everyday life in a holistic manner. In existing sustainability assessment systems, environmental dimensions are mostly addressed through measurable indicators, whereas social dimensions are evaluated in a limited or indirect manner. Addressing environmental and social dimensions independently leads to the insufficient consideration of the everyday spatial experiences of different user groups in assessment processes. This study aims to consider the neighborhood unit/neighborhood scale as a reconciliation space where environmental and social sustainability intersect; and to develop a holistic framework in which these two dimensions can be evaluated together through a“design for all”approach. Within the scope of the study, assessment systems, indices, indicators, and criteria that support environmental and social sustainability in relation to sustainable neighborhood settlements were examined. In order to interpret the relationships between the concepts in the literature, Actor-Network Theory (ANT) was used not as a theoretical framework but as an interpretive analytical tool for analyzing conceptual relations. In this context, the concepts that are centrally positioned and assume a mediating role around the phenomenon of sustainable neighborhoods were identified. In addition, thematic areas and design principles were conceptually revealed through relational analysis. The Delphi study, conducted as a different production process from the conceptual network analysis, exhibited parallelism with the principles derived from this analysis, while also presenting a more detailed and comprehensive structure. In line with expert opinions from different disciplines, the scope of the principles was clarified and their content was updated, and they were transformed into a set of principles at the neighborhood scale. The findings of the study reveal that the neighborhood scale provides a reconciliation space where environmental and social sustainability can be addressed together. The“design for all”approach provides an inclusive framework that enables this reconciliation to be evaluated and concretized through spatial principles. As a result of the conceptual network analysis and the Delphi process, the thematic areas of settlement and land use, transportation and accessibility, social well-being, and environmental management and resilience were confirmed; and design principles were developed under headings such as accessibility, inclusive spatial configuration, continuity of green spaces, and disaster resilience. The developed set of principles offers an applicable and holistic evaluation approach at the neighborhood scale. This study was supported by the Council of Higher Education (CoHE) 100/2000 Doctoral Scholarship Program.
Benzer Tezler
- İç savaş sonrası Sierra Leone'de toplumsal güvenliğin yeniden inşası: Kimlik, travma ve aidiyet üzerine bir değerlendirme
Reconstruction of societal security in post–civil war Sierra Leone: A study on identity, trauma, and belonging
MOHAMED SALIEU BAH
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Uluslararası İlişkilerAydın Adnan Menderes ÜniversitesiUluslararası İlişkiler ve Güvenlik Çalışmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT NECİP ARMAN
- Sustainable development goals in lower-middle income economy: Relevancy and outlook in Cameroon
Alt gelirli ekonomi'de sürdürülebilir kalkınma hedefleri: Kamerun'da uygunluk ve görünüm
HAMAN ADAMA MOHAMADOU
Doktora
İngilizce
2022
EkonomiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiSosyal Politika Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULKADİR DEVELİ
- The effect of sustainable consumption consciousness on brand loyalty, purchase intention and electronic word-of-mouth (eWOM); A research on consumers purchasing online in the fast fashion industry
Sürdürülebilir tüketim bilincinin marka sadakati, satın alma niyeti ve elektronik ağızdan ağıza iletişim (eWOM) üzerine etkisi; Hızlı moda sektöründe online satın alma yapan tüketiciler üzerine bir araştırma
OĞUZHAN ÖDER
- Kalkınma ajanslarının performans ölçümünün dengelenmiş skor kart yöntemi ile ölçümlenmesi Fırat Kalkınma Ajansı örneği
Measuring the performance of development agencies with the balanced scorecard method Firat Development Agency example
ELİF İREHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİYE AHU GÜLÜMSER
- Medya sektöründe yapay zekânın sürdürülebilirlik üzerindeki rolü
The role of artificial intelligence on sustainability in the media sector
SEYDA MENTEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İşletmeEskişehir Osmangazi Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURCAN DENİZ