“Sivil din”tartışmalarının klasik toplumsal teoride kaynakları
Sources of 'civil religion' debate in classical social theory
- Tez No: 1012121
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL COŞKUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Robert N. Bellah'ın 1967 tarihli“Amerika'da Sivil Din”makalesi, modern toplumlarda dinin gerilediğini ileri süren sekülerleşme yaklaşımlarını yeniden düşünmeye imkân veren önemli bir tartışma başlatmıştır. Bellah'ın sivil din kavramsallaştırması, özellikle II. Dünya Savaşı sonrası dönemde modernleşme tartışmalarında merkezi bir örnek olarak görülen Amerikan toplumunda ortak semboller, ritüeller ve ahlaki referanslar aracılığıyla kurulan bütünleşme iddiasını açıklamaya yöneliktir. Tezin temel amacı, Bellah'ın Amerikan sivil dini kavramsallaştırmasını yalnızca Amerikan toplumuna özgü bir olgu olarak değil, modern toplumun dinle kurduğu yapısal gerilimin klasik toplumsal teorideki kaynaklarıyla birlikte ele almaktır. Bellah'ın girişimi, modern toplumlarda dinin toplumsal işlevine ilişkin soruyu ilk kez gündeme getirmemiş; aksine sosyolojinin kuruluşundan itibaren merkezi olan din, ahlak ve toplumsal bütünleşme sorununu Amerikan toplumu bağlamında yeniden görünür kılmıştır. Bu yönüyle sivil din literatüründe çoğunlukla Amerikan deneyimi üzerinden tartışılan kavram, klasik Fransız toplumsal düşüncesiyle ilişkisi içinde yeniden konumlandırılmaktadır. Sivil din tartışması, teorik bir yeniden okuma çerçevesinde ele alınmakta; Bellah'ın Amerikan sivil dini kavramsallaştırması, klasik Fransız toplumsal düşüncesinde modern toplum, din ve ahlak ilişkisine dair geliştirilen yaklaşımlarla düşünsel sürekliliği içinde değerlendirilmektedir. Bu bağlamda Aydınlanma, Fransız Devrimi ve modern toplumun oluşum sürecinde geleneksel dinî otoritenin çözülmesiyle ortaya çıkan ahlaki ve toplumsal bütünleşme sorunu üzerinde durulmaktadır. Aydınlanma döneminde deizm, dinî otoritenin rasyonel eleştirisinin önemli bir uğrağı olarak; devrim sonrası dönemde ise Saint-Simon'un“Yeni Hristiyanlık”ve Comte'un“İnsanlık Dini”projeleri, modern toplumda dinin bıraktığı boşluğu seküler ve bilimsel temelli bir ahlak aracılığıyla doldurma girişimleri olarak değerlendirilmektedir. Durkheim ise söz konusu arayışları sosyolojik bir zemine taşımış; kutsal-profan ayrımı, kolektif bilinç ve toplumun kendini kutsallaştırması düşüncesiyle dinin yalnızca teolojik değil, toplumsal bir olgu olarak anlaşılmasını mümkün kılmıştır. Bu açıdan Durkheim'ın din sosyolojisi, Bellah'ın sivil din kavramsallaştırmasını anlamak için temel kuramsal kaynaklardan biri olarak ele alınmaktadır. Tezin temel iddiası, Amerikan sivil dininin, Amerikan toplumuna özgü tarihsel koşullar içinde şekillenmekle birlikte, modern toplumun geleneksel dinî otoritenin çözülmesiyle yaşadığı ahlaki ve toplumsal bütünleşme krizine verilen daha genel yanıt arayışlarından biri olduğudur. Dolayısıyla sivil din, yalnızca Amerikan sosyolojisine ait bir kavram değil, modernitenin din, ahlak ve toplumsal bütünleşme sorunlarıyla kurduğu süreklilik gösteren ilişkinin 20. yüzyıldaki önemli bir görünümü olarak değerlendirilmelidir.
Özet (Çeviri)
Robert N. Bellah's 1967 essay“Civil Religion in America”sparked an important debate that prompted a reevaluation of secularization theories claiming that religion is in decline in modern societies. Bellah's conceptualization of civil religion aims to explain the claim of social cohesion established through shared symbols, rituals, and moral references in American society – a society often cited as a central example in modernization debates, particularly in the post-World War II era. The primary aim of this thesis is to examine Bellah's conceptualization of American civil religion not merely as a phenomenon unique to American society, but in conjunction with the sources of the structural tension between modern society and religion found in classical social theory. Bellah's endeavor did not introduce the question of religion's social function in modern societies for the first time; rather, it has brought back into focus the issue of religion, morality, and social integration – central to sociology since its inception – within the context of American society. In this regard, the concept, which is typically discussed in the literature on civil religion through the lens of the American experience, is being repositioned within its relationship to classical French social thought. The discussion of civil religion is approached within the framework of a theoretical reinterpretation; Bellah's conceptualization of American civil religion is evaluated within the intellectual continuity of approaches developed in classical French social thought regarding the relationship between modern society, religion, and morality. In this context, the essay focuses on the problem of moral and social integration that emerged with the dissolution of traditional religious authority during the Enlightenment, the French Revolution, and the formation of modern society. During the Enlightenment, deism is viewed as a significant milestone in the rational critique of religious authority; in the post-revolutionary period, Saint-Simon's“New Christianity”and Comte's“Religion of Humanity”projects are assessed as attempts to fill the void left by religion in modern society through a secular and science-based morality. Durkheim, however, brought these quests onto a sociological plane; through the distinction between the sacred and the profane, collective consciousness, and the idea of society's self-sacralization, he made it possible to understand religion not merely as a theological but as a social phenomenon. From this perspective, Durkheim's sociology of religion is considered one of the fundamental theoretical sources for understanding Bellah's conceptualization of civil religion. The thesis's central claim is that while American civil religion took shape within the historical conditions specific to American society, it is also one of the broader responses to the moral and social integration crisis experienced by modern society following the dissolution of traditional religious authority. Therefore, civil religion should not be viewed merely as a concept belonging to American sociology, but rather as a significant manifestation in the 20th century of the continuous relationship modernity has established with the issues of religion, morality, and social integration.
Benzer Tezler
- Yakın dönem Türkiye tarihindeki ayaklanmaların modellenmesi (1800-1938)
Modelling of the contemporary era insurgencies in Turkey (1800-1938)
ÖZGÜR KÖRPE
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Siyasal BilimlerHarp Akademileri KomutanlığıStrateji ve Stratejik Araştırmalar Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. YAVUZ SELİM KARAKIŞLA
- Le rapport des droits de l'homme au politique: Lefort et Rancière
İnsan haklarının politik-olan bağlantısı: Lefort ve Rancière
EYLEM YOLSAL MURTEZA
Doktora
Fransızca
2022
FelsefeGalatasaray ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİYE KARABÜK KOVANLIKAYA
- Türkiye'de son dönem cami tasarımında merkezi kubbeli mekân kurgusunun incelenmesi
Analysis of the central domed space design scheme in the recent Turkish mosque architecture
ABDULLAH GEDİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBina Bilgisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YASEMİN ALKIŞER BREGGER
- İntihar eylemleri ekseninde din ve terör ilişkisi
The relationship between religion and terror on the axis of the suicide bombing
HALİL AYDINALP