Türkiye'de geçiş dönemi seçimleri: 15 Ekim 1961 ve 6 Kasım 1983 genel seçimlerinin karşılaştırmalı analizi
Transitional elections in Türkiye: Comparing the general elections of 15 October 1961 and 6 November 1983
- Tez No: 1012209
- Danışmanlar: DOÇ. DR. KADRİ UNAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk İnkılap Tarihi, History of Turkish Revolution
- Anahtar Kelimeler: Siyasi seçimler, Political elections
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, 27 Mayıs 1960 ve 12 Eylül 1980 askerî darbeleri sonrasında gerçekleştirilen 15 Ekim 1961 ve 6 Kasım 1983 genel seçimlerini karşılaştırmalı bir perspektifle incelemektedir. Tezin temel amacı, söz konusu seçimlerin sadece demokratik yönetime geçişi sağlayan teknik süreçler olmadığını, aynı zamanda siyasal rejimin niteliğini yeniden şekillendiren kurucu seçimler olduğunu ortaya koymaktır. Bu doğrultuda araştırmada, askerî darbeler sonrasında oluşturulan anayasal düzenlerin, seçim sistemlerinin ve darbe mekanizmalarının seçim süreçleri üzerindeki etkileri analiz edilmektedir. Tez, karşılaştırmalı tarihsel analiz yöntemi temelinde yapılandırılmıştır. Bu çerçevede anayasa metinleri, seçim kanunları, TBMM tutanakları, siyasi parti programları, seçim beyannameleri, basın, resmî raporlar ve seçim istatistikleri temel kaynaklar olarak kullanılmıştır. Ayrıca seçimlere katılım oranları, oy dağılımları, temsil yapıları ve siyasal rekabet düzeyleri tablo ve grafikler aracılığıyla karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, 1961 ve 1983 genel seçimlerinin benzer biçimde askerî darbeler sonrasında gerçekleştirilmiş geçiş dönemi seçimleri olduğu; ancak siyasal rekabetin niteliği, temsil yapısı, seçim kampanyalarının işleyişi ve askerî otoritenin müdahale düzeyleri bakımından önemli farklılıklar taşıdığı tespit edilmiştir. 1961 genel seçimlerinin görece çoğulcu ve çok aktörlü bir siyasal yapı ürettiği, buna karşılık 1983 genel seçimlerinin Milli Güvenlik Konseyi denetiminde şekillenen kontrollü bir siyasal rekabet ortamı oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda 1961 genel seçimlerinin temsilde çoğulculuğu önceleyen bir siyasal mantığı yansıttığı, 1983 genel seçimlerinin ise istikrar ve güvenlik eksenli daha merkezî bir siyasal düzenin kurumsallaşmasına katkı sağladığı görülmüştür. Tez, Türkiye'de askerî darbeler, seçim sistemleri ve siyasal kültür literatürünü ortak bir analitik çerçevede bir araya getirerek, geçiş dönemi seçimlerinin siyasal rejimin niteliği üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmesi bakımından literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation comparatively examines the 1961 and 1983 general elections held after the military interventions of May 27, 1960 and September 12, 1980 in Türkiye. The main objective of the study is to demonstrate that these elections were not merely technical transition processes toward civilian rule, but also constitutive elections that reshaped the nature of the political regime. In this context, the study analyzes the effects of constitutional frameworks, electoral systems, and mechanisms of military intervention on electoral processes following military coups. The research is structured around the method of comparative historical analysis. Constitutional texts, electoral laws, parliamentary records, political party programs, election manifestos, periodicals of the era, official reports, and electoral statistics constitute the primary sources of the study. Furthermore, voter turnout rates, vote distributions, representation patterns, and levels of political competition are comparatively evaluated through tables and graphs. The findings reveal that although both the 1961 and 1983 elections were transitional elections held after military interventions, they differed significantly in terms of the nature of political competition, representation structures, campaign processes, and the level of military intervention in politics. The 1961 elections produced a relatively pluralistic and multi-actor political structure, whereas the 1983 elections created a controlled political competition environment shaped under the supervision of the National Security Council. In this respect, the 1961 elections reflected a political logic prioritizing pluralistic representation, while the 1983 elections contributed to the institutionalization of a more centralized political order emphasizing stability and security. By bringing together the literature on military interventions, electoral systems, and political culture in Türkiye within a common analytical framework, this dissertation aims to contribute to the existing literature through a comparative evaluation of the impact of transitional elections on the nature of political regimes.
Benzer Tezler
- Yeni Cami'nin akustik açıdan performans değerlendirmesi
Evaluation of the acoustical performance of the New Mosque
EVREN YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVTAP YILMAZ DEMİRKALE
- 27 Mayıs 1960 darbesi sonrası çok partili hayata geçiş sürecinin ve 1961 seçimlerinin basına yansıması 27 mayıs 1960 darbesi sonrası çok partili hayata geçiş sürecinin ve 1961 seçimlerinin basına yansıması 27 Mayıs 1960 darbesi sonrası çok partili hayata geçiş sürecinin ve 1961 seçimlerinin basına yansıması 27 mayıs 1960 darbesi sonrası çok partili hayata geçiş sürecinin ve 1961 seçimlerinin basına yansıması
The process of transition to the multi-party life after the 27 May 1960 coup and the elections of 1961 according to The Turkish press
SULTAN ESRA YİĞİT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihYozgat Bozok ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMİGÜL ÇETİN
- Suat Hayri Ürgüplü hükümetinin faaliyetleri
Activities of Suat Hayri Ürgüplü government
KÜBRA KALKANCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Siyasal BilimlerErciyes ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEVDET KIRPIK
- İki askerî darbe arası Türk dış politikasının tahlili (1960?1980)
Turkish foreign policy analysis from the two military coups (1960?1980)
MÜJGAN KARATAŞ