İlkelere giden yol: Aristoteles ve Fârâbî'de felsefi diyalektik
The way to the principles: Philosophical dialectics in Aristotle and al-Fārābī
- Tez No: 1012320
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET CÜNEYT KAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Bilimsel bilgi, Klasik mantık, Yeni Platonculuk, Scientific information, Classical logic, Neo platonic
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Aristoteles ve Fârâbî düşüncesinde diyalektik, bir arada düşünüldüğünde felsefi bir açmaza sürükleyen, iki işleviyle ön plana çıkmaktadır. Birincisi, diyalektiğin bir diyalogda muhataba üstün gelmenin biçimsel kurallarını veren bir disiplin olmasıdır. Bu onun oldukça genel bir tabirle, bir tartışma mantığı olması anlamına gelmektedir. İkincisi ise bir varsayımın mümkün bütün durumları üzerine düşünerek nefsin ilk ilkeleri kavrayacak bir bilişsel hale gelmesini temin etmesidir. Diyalektiğe ilişkin bu iki durumu dikkate alarak çalışmamızın odağında şu problem yer almaktadır: Diyalektik, sofistçe bir tutumu andıracak şekilde nasıl hem bir tartışma mantığı hem de felsefi faaliyetin merkezi sorunu olan ilk ilkelere giden bir yola sahip olabilir? Bu çerçevede, bir yandan felsefe ve hakikati elde etmenin kendisi olmaksızın mümkün olmadığı, hakikat araştırması açısından zorunluluk ima eden yapısı, diğer yandan çelişkilere ve karşıtlara odaklanmış ve görece bir düşünce başarısızlığına sahip olan diyalektiğin bu kendine özgü ikiliğini izleyip Aristoteles ve Fârâbî'den hareketle diyalektiğin hakikat araştırmasındaki işlevleri incelenmiştir. Aristoteles'in diyalektikle ilgili nihai yargısı, diyalektiğin sadece ona özgü olan tetkik edici yetisi sayesinde bir bilimin kanıtlanamaz ilk ilkelerine giden bir yola sahip olduğudur (hodos echein arkhai). Fârâbî düşüncesinde ise diyalektiğin üç önemli işlevi bulunmaktadır. Birincisi, diyalektik, diyalektik bir eğitimle kazanılan özel bir yeti sayesinde bir insanın görünüşler karşısında kendi felsefi anlayışına (el-basîra) nasıl ulaşacağına rehberlik etmektedir. İkincisi, matematik dışındaki kesin bilimlerin çoğunda kendinde şüphe ve tereddüttün bulunmadığı ilk ilkelere diyalektik yöntem uygulanmaksızın ulaşmak mümkün değildir. Bu anlamda diyalektik Fârâbî tarafından kesinliğe giden yolun zorunlu bir uğrağı olarak sunulmaktadır. Diyalektiğin son işlevi ise toplumsal yetkinliğin sağlanabilmesi gayesiyle hakikati elde etme kabiliyeti sınırlı olan zümrelere felsefi hakikatlerin öğretilmesidir. Fârâbî, bu türden bir faaliyeti“popüler felsefe (zahirî)”veya başka bir adlandırmayla "din (el-mille) olarak adlandırmaktadır.
Özet (Çeviri)
In the thought of Aristotle and al-Fārābī, dialectic stands out with two functions that, when considered together, lead to a philosophical dilemma. The first is that it is a discipline that gives the formal rules of prevailing over the interlocutor in a dialectical dialog. In very general terms, this means that it is a logic of argument. The second is that by contemplating all possible cases of a hypothesis, it ensures that the soul becomes cognitive enough to grasp first principles. Taking these two aspects of dialectics into account, the following problem is at the center of our study: How can dialectics have both a logic of argumentation and a path to first principles, which is the central problem of philosophical activity, in a way that resembles a sophistic attitude? In this framework, the functions of dialectics in the search for truth are analyzed with reference to Aristotle and al-Fārābī, following this peculiar duality of dialectics, which, on the one hand, implies the necessity of the search for truth, without which philosophy and the attainment of truth are impossible, and, on the other hand, focuses on contradictions and opposites and has a relative failure of thought. Aristotle's final judgment on dialectics is that dialectics has a path to the nondemonstrable first principles of a science (hodos ekhein arkhai), thanks to its unique examining faculty. In al-Fārābī's thought, dialectics has three important functions. First, dialectics guides a person how to reach his own philosophical understanding (al-basīra) in the face of appearances thanks to a special faculty acquired through a dialectical education. Second, in most of the exact sciences other than mathematics, it is not possible to reach the first principles in which there is no doubt and hesitation without applying the dialectical method. In this sense, dialectics is presented by al-Fārābī as a necessary stop on the road to certainty. The last function of dialectics is to teach philosophical truths to groups whose ability to acquire truth is limited in order to ensure social perfection. al-Fārābī calls this kind of activity“popular philosophy (zahirī)”or, in other words,“religion (al-mille)”.
Benzer Tezler
- Farabi ve İbn-i Miskeveyh'de ahlak ve siyaset felsefesi
Farabi and İbn Miskawaih's understanding of moral and political
ÖZLEM AFŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
FelsefeAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiFelsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VELİ URHAN
- Yeni medya haberciliğinde etik sorunların eleştirel ekonomi politik bağlamı
The critical political economy context of ethical issues in new media journalism
EZGİ AÇIKALIN AVCI
Doktora
Türkçe
2025
Radyo-TelevizyonAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZAKİR AVŞAR
- Kazakistan'da kulakların tasfiyesi: Tarihyazıcılığı çalışması
Dekulakization in Kazakhstan: A study of historiography
CİHAN BİLGİLİ
Doktora
Türkçe
2023
TarihKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUNUS EMRE GÜRBÜZ
- Demokrat Parti Döneminde iktidar-sivil toplum kuruluşları ilişkileri: 1950-1960
Relations with non-governmental organizations Period ruling Democratic Party: 1950-1960
ALİ ŞAĞAN
Doktora
Türkçe
2013
Türk İnkılap TarihiMarmara ÜniversitesiAtatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMİL ÖZTÜRK
- Yapıların deprem etkisi altında strüktürel davranış biçimleri ve depreme dayanıklı yapılarda mimari tasarım ilkeleri üzerine bir araştırma
A Research on structural behaviours of buildings under the effects of earthquake and architectural design principles for earthquake-resistant buildings
MEHMEDİ VEHBİ GÖKÇE
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
İnşaat MühendisliğiNiğde Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. LALE GÜREMEN