Yeni medya haberciliğinde etik sorunların eleştirel ekonomi politik bağlamı
The critical political economy context of ethical issues in new media journalism
- Tez No: 980189
- Danışmanlar: PROF. DR. ZAKİR AVŞAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Radyo-Televizyon, İletişim Bilimleri, Radio and Television, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, dijitalleşme süreciyle birlikte dönüşen yeni medya haberciliğinde ortaya çıkan etik sorunları, eleştirel ekonomi politik bir perspektifle incelemektedir. Haberin yalnızca bilgilendirme işleviyle değil, aynı zamanda dikkat, görünürlük ve reklam değeri üzerinden yeniden üretilen bir meta haline geldiği dijital medya ortamında gazetecilik pratikleri hız, tıklanma ve performans odaklı bir yapıya bürünmektedir. Bu dönüşüm, klasik habercilik ilkeleriyle çelişen birçok etik sorun alanının ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Özellikle clickbait başlıklar, haber–reklam ayrımının bulanıklaşması, kullanıcı verilerinin izinsiz kullanımı, dezenformasyon, mahremiyet ihlalleri ve algoritmik yönlendirmeler bu sorunlar arasında öne çıkmaktadır. Çalışmada, söz konusu etik sorunlar yalnızca normatif bir düzeyde değil, aynı zamanda bu sorunları üreten yapısal koşullar bağlamında da tartışılmaktadır. Etik kuramsal çerçevede Aristoteles'in erdem etiği, Kant'ın ödev etiği ve Mill'in faydacılığı gazeteciliğin normatif temellerini görünür kılarken; Marx ve Engels'in tarihsel materyalizmi, Smythe'ın“izleyici metası”kavramı, Mosco'nun toplumsal bütünlük–ahlaki felsefe–praksis ilkeleri, Golding ve Murdock'un medya mülkiyeti çözümlemeleri ve Fuchs'un dijital emek tartışmaları yeni medya haberciliğinin yapısal dinamiklerini açıklamak için kullanılmıştır. Ayrıca Habermas'ın kamusal alan kuramı ve Frankfurt Okulu'nun kültür endüstrisi çözümlemeleri de tamamlayıcı bir perspektif olarak değerlendirilmiştir. Yöntem olarak nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; literatür taramasına dayalı doküman analizi ve içerik analizi yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Kitaplar, makaleler, yasal metinler, haber siteleri ve sosyal medya içerikleri incelenmiş; etik sorun alanları kavramsal çözümlemeler için veri kaynağı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, dijital medya sisteminin etik sorunları bireysel hataların ötesinde, kapitalist üretim ilişkileri ve piyasa mantığı içerisinde yeniden ürettiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, medya etiği ile ekonomi politik yaklaşımı bütünleştirerek literatürde önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemekte; etik sorunların çözümünün yalnızca bireysel etik duyarlılıklarda değil, aynı zamanda medya ekonomisinin yapısal dönüşümünde aranması gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the ethical issues emerging in the context of new media journalism transformed by digitalization through a critical political economy perspective. In digital media environments where news is reproduced not only as a means of information but also as a commodity valued through attention, visibility, and advertising revenue, journalistic practices have shifted toward a model centered on speed, clicks, and performance. This transformation has given rise to multiple ethical challenges that conflict with the principles of traditional journalism. Among the most prominent issues are clickbait headlines, the blurring of boundaries between news and advertising, the unauthorized use of user data, disinformation, privacy violations, and algorithmic manipulation. The study addresses these problems not only at the normative level but also by situating them within the structural conditions that generate them. Within the ethical framework, Aristotelian virtue ethics, Kantian deontology, and Mill's utilitarianism illuminate the normative foundations of journalism, while Marx and Engels' historical materialism, Smythe's“audience commodity”thesis, Mosco's principles of social totality–moral philosophy–praxis, Golding and Murdock's analyses of media ownership, and Fuchs' concept of digital labor are employed to explain the structural dynamics of new media journalism. In addition, Habermas's public sphere theory and the Frankfurt School's culture industry critique are incorporated as complementary perspectives. Methodologically, the study adopts a qualitative approach, combining document analysis and content analysis based on an extensive literature review. Books, scholarly articles, legal texts, news websites, and social media content have been analyzed and evaluated as data sources for the conceptual discussion of ethical issues. The findings reveal that ethical problems in digital media systems are reproduced not as isolated professional failures but within the logic of capitalist production relations and market imperatives. Ultimately, the study seeks to fill a significant gap in the literature by integrating media ethics and the political economy approach, demonstrating that the resolution of ethical issues requires not only individual ethical awareness but also structural transformation of the media economy.
Benzer Tezler
- İnternet ve internet haberciliği: Türkiye'deki popüler haber sitelerinin etiksel açıdan incelenmesi
Internet and internet reporting: Surveying of the popular news portals in Turkey in terms of its effects
OSMAN ARASLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
GazetecilikSelçuk ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM TORUK
- Türkiye'de sağlık haberciliği ve haber üretim süreçlerinin etik analizi
Health journalism in Turkey and ethical analysis of news production process
SELİN MADEN
Doktora
Türkçe
2025
Gazetecilikİstanbul ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ MURAT VURAL
- Yeni medya ve etik: Türkiye'de internet haberciliğinde yaşanan etik sorunlar üzerine bir araştırma
New media and ethics: Ethical problems encountered in internet journalism in Turkey a research on
EMRE ÖZCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
GazetecilikMarmara ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NECMİ EMEL DİLMEN
- Yeni medyada etik ve haberlerin doğruluk sorunu üzerine bir inceleme: teyit.org ve dogrulukpayi.com örneği
An analysis on the problem of accuracy of news and ethics in new media: The examples of teyit.org and dogrulukpayi.com
SELİN MADEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İletişim BilimleriAkdeniz ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAD KARADUMAN
- Televizyon haberciliği etik sorunları-habercilik ilkeleri ve uygulamaları açısından bir değerlendirme
Ethic problems in television news broadcasting and an evaluation from the view point of news broadcasting principles and practice
GÜLENDAM UYGUÇGİL
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
GazetecilikAnadolu ÜniversitesiBasın ve Yayın Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SEMRA AKDEMİR