Mirza Mehdi İsfahânî'nin din yorum biçimi
Mīrzā Mahdī Iṣfahānī's type of interpretation of religion
- Tez No: 1012322
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET DALKILIÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Tarih, Religion, History
- Anahtar Kelimeler: Mezhepler tarihi, Sect history
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Müslüman toplumlar içinde Şiî-İsnâaşeriyye mezhebi, Ehl-i sünnet'ten sonra en fazla müntesibe sahip olan fırkadır. Bu fırka, tarihî süreç içerisinde Usûliyye ve Ahbâriyye olmak üzere iki karşıt ekole ayrılmıştır. Kur'an, sünnet, icmâ ve akıl, usûlî ulemânın ahkâm konusunda temel aldığı dayanaklar olarak kabul edilirken, ahbârî ulemâ dinî hükümlerin aklî istidlâllerle elde edilemeyeceğini savunmuş ve masum imamlara dayanmayan icmâyı da reddetmiştir. Her ne kadar günümüz İsnâaşeriy-ye'sinde Ahbâriyye etkisini büyük ölçüde kaybetmiş görünse de zaman zaman bazı usûlî ulemânın ahbârî tutumlar sergilediği göze çarpmaktadır. Ahbâriyye'nin aklı red-detmesi nedeniyle günümüzde de akla karşı muhalif tutum sergileyen bazı Şiî âlimler, geçmişteki ahbârî çizgiyle ilişkilendirilmektedir. Bu âlimlerden biri Mirza Muhammed Mehdi Garavî İsfahânî'dir (1885-1946). Mirza İsfahânî, Necef ilim havzasında usûlî bir eğitim almış olmasına karşın felsefe ve tasavvufa sert biçimde karşı çıkmıştır. Kendisinden sonra Meşhed ilim havzasında görüşleri talebeleri vasıtasıyla yayılan Mirza İsfahânî, daha sonraları Mekteb-i Tefkik olarak adlandırılan çağdaş dinî bir akımın lideri olarak şöhret kazanmıştır. Bu bağlam-da, temel fikrî altyapısını Mirza İsfahânî'den alan ve günümüzde felsefe ile tasavvuf karşıtlığıyla tanınan Mekteb-i Tefkik'e yönelik eleştiriler, Şiî çevrelerde çokça araştırma konusu olsa da bu mesele ülkemizde özellikle İslâm Mezhepleri Tarihi ve çağdaş İslâmî akımlar alanında yeterince işlenmemiştir. Bu araştırmada, söz konusu ekolün ideoloğu Mirza İsfahânî'nin hayatı, temel görüşlerini ortaya koyduğu Ebvâbu'l-Hüdâ adlı ese-rindeki düşünceleri ile kendisinden sonra ortaya çıkan Mekteb-i Tefkik ve Encümen-i Hüccetiye ekolleri, İslâm Mezhepleri Tarihi araştırmalarında kullanılan“fikir-hadise / zaman-mekân irtibatı”yöntemi çerçevesinde incelenmiştir.
Özet (Çeviri)
Among Muslim societies, the Shiʿi Ithnā ʿAshariyya denomination is the faction with the largest number of adherents after Ahl al-Sunna. In the historical process, this denomination was divided into two opposing schools, namely the Usūliyya and the Akhbāriyya. While the Qur'an, the Sunna, ijmāʿ, and reason are accepted as the foun-dations on which Usūlī scholars base legal rulings, Akhbārī scholars argued that reli-gious rulings cannot be derived through rational inferences and also rejected any ijmāʿ not grounded in the infallible Imams. Although the influence of the Akhbāriyya ap-pears to have largely diminished in contemporary Ithnā ʿAshariyya, it is occasionally observed that some Usūlī scholars exhibit Akhbārī attitudes. Due to the Akhbāriyya's rejection of reason, some Shiʿi scholars who display an oppositional stance toward reason in the present day are associated with the earlier Akhbārī line. One of these scholars is Mīrzā Muḥammad Mahdi Gharawī Iṣfahānī (1885–1946). Although Mīrzā Iṣfahānī received an Usūlī education in the scholarly seminary of Najaf, he strongly opposed philosophy and Sufism. After him, his views spread through his students in the scholarly seminary of Mashhad, and Mīrzā Iṣfahānī later gained renown as the leader of a contemporary religious movement called Maktab-i Tafkīk. In this context, criticisms directed at Maktab-i Tafkīk have been widely studied in Shiʿi circles. This school derives its fundamental intellectual framework from Mīrzā Iṣfahānī and is today known for its opposition to philosophy and Sufism. However, this issue has not been sufficiently addressed in our country, particularly in the fields of the History of Islamic Sects and contemporary Islamic movements. This study ex-amines the life of Mīrzā Iṣfahānī, the ideologue of the school in question. It also exam-ines his ideas as presented in his work Abwāb al-Hudā, in which he sets forth his principal views, as well as the schools of Maktab-i Tafkīk and Anjuman-i Ḥujjatiyya that emerged after him. The study does so within the framework of the“idea-event / time-space connection”method used in studies on the History of Islamic Sects.
Benzer Tezler
- Mirzâ Mehdî Han Esterâbâdî, Senglah: Mebâniyü'l-Lügat ve Kitâbü'l-Elif (1v.-119r.)
Mirzâ Mahdi Han Astarâbâdi, Sanglakh: Mabâniyu'l-Lugat and Kitâbu'l-Alif (1v.-119r.)
MEHMET RIZA HEYET
Doktora
Türkçe
2021
DilbilimAnkara ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. F. SEMA BARUTCU ÖZÖNDER
- İran'daki geleneksel hamam yapılarında doğal havalandırma: Mirza Mehdi hamamı örneği
Investigation of Iranian traditional baths in terms of natural ventilation: Example of Mirza Mehdi bathroom
SAEIDEH NAJAFINASAB
- Mirza Gulam Ahmed ve Ahmedîlerin Mirza Gulam Ahmed telakkisi
Mirza Ghulam Ahmad and Ahmadis' Mirza Ghulam Ahmad perception
HALİDE RUMEYSA KÜÇÜKÖNER
- Bahai mezhebinde Mehdilik algısı
Perception of Mahdi in Bahai communion
BİLAL AKPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SAFFET SARIKAYA
- Kitabu'l-Akdes'e Göre Bahâilik ve Kitabu'l-Akdes'in Bahâi literatüründeki yeri
Bahá'ísm according to Kitáb-i-Aqdas and Kitáb-i-Aqdas's place in Bahá'í literatüre
MUHAMMET ALİ DİLMAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ÇELENK