Kamu enerji alımlarında karbon maliyeti ve çevresel kriterlerin entegrasyonu: Türkiye için yeşil ihale modeli
Integration of carbon cost and environmental criteria in public energy procurement: A green tendering model for Türkiye
- Tez No: 1012777
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ALPARSLAN ABDURRAHMAN BAŞARAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Enerji, Maliye, Energy, Finance
- Anahtar Kelimeler: Kamu ihalesi, Sürdürülebilir kalkınma, Yeşil tedarik zinciri, Çevre ekonomisi, Çevresel sürdürülebilirlik, Public bidding, Sustainable development, Green supply chain, Environmental economics, Sustainable environment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, sürdürülebilir kalkınma ve çevre ekonomisi literatürü çerçevesinde, kamu maliyesinin dönüşen mali araçlarını kamu harcamaları odağında incelemekte; yeşil kamu alımları ve yeşil ihale uygulamalarını bu dönüşümün yapısal bir unsuru olarak ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, karbon maliyetinin ve çevresel kriterlerin kamu enerji alımlarına entegrasyonunu, kamu maliyesinde mali araçların klasik fiskal işlevlerinden, çevresel dışsallıkları içselleştiren ekstra fiskal politika araçlarına dönüşümü perspektifinden analiz etmek ve Türkiye için uygulanabilir bir yeşil ihale modeli önermektir. Tezde enerji alımları, kamu harcamaları içinde karbon etkisi en yüksek ve çevresel dışsallıkların en yoğun biçimde ortaya çıktığı alanlardan biri olması nedeniyle inceleme odağı olarak seçilmiştir. Enerji üretimi ve tüketimi, karbon maliyeti ve yaşam döngüsü maliyeti gibi çevre ekonomisi temelli araçların kamu alımlarına uygulanabilirliğini değerlendirmek açısından teorik çerçevenin pratikte test edilebildiği en elverişli alanı oluşturmaktadır. Ayrıca uluslararası uygulamalarda yeşil kamu alımlarının öncelikle enerji alımları üzerinden hayata geçirilmesi, bu alanın seçilmesini güçlendiren bir diğer faktördür. Çalışmada sürdürülebilir kalkınma yaklaşımının kamu maliyesi üzerindeki etkisi; kamu gelirleri, borçlanma ve bütçe yapısındaki dönüşümler bağlamında ele alınmakla birlikte, analiz esas olarak kamu harcamalarının niteliğindeki değişime odaklanmaktadır. Bu kapsamda yeşil kamu alımları ve yeşil kamu ihaleleri, klasik mali araçlardan farklı olarak, fiyat dışı çevresel kriterler yoluyla harcama kompozisyonunu dönüştüren yeni nesil mali araçlar olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, AB, OECD ve Dünya Bankası tarafından geliştirilen yeşil kamu alımları, karbon maliyetlendirme ve çevresel kriter entegrasyonu yaklaşımları incelenmiş; bu çerçeveler Türkiye'deki mevcut kamu ihale ve enerji alım uygulamalarıyla karşılaştırılarak kapsamlı bir boşluk analizi (GAP analysis) yapılmaya çalışılmıştır. Tez sonucunda, karbon maliyetini karar süreçlerine dâhil eden, çevresel kriterlere dayalı ve kamu enerji harcamalarının sürdürülebilirlik yönünde yeniden yapılandırılmasını hedefleyen Türkiye'ye özgü bir yeşil ihale modeli önerilmektedir. Bu modelin, kamu harcamalarının çevresel etkinliğini artırarak uzun vadeli mali ve ekolojik sürdürülebilirliğe katkı sağlaması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the transforming fiscal instruments of public finance, focusing on public expenditures, within the framework of the sustainable development and environmental economics literature; it considers green public procurement and green tendering practices as a structural element of this transformation. The main objective of the study is to analyze the integration of carbon costs and environmental criteria into public energy procurements from the perspective of the transformation of fiscal instruments in public finance from classical fiscal functions to extra-fiscal policy instruments that internalize environmental externalities, and to propose an applicable green tendering model for Türkiye. Energy procurements were chosen as the focus of the study because they are one of the areas with the highest carbon impact and the most intense environmental externalities within public expenditures. Energy production and consumption constitute the most suitable area for testing the theoretical framework in practice in terms of evaluating the applicability of environmentally based instruments such as carbon costs and life cycle costs to public procurements. In addition, the fact that green public procurements are primarily implemented through energy procurements in international practices is another factor that strengthens the selection of this area. The study also examines the impact of the sustainable development approach on public finances; While the analysis addresses transformations in public revenues, borrowing, and budget structure, it primarily focuses on the change in the nature of public expenditures. In this context, green public procurement and green public tenders are considered as new generation fiscal tools that transform the expenditure composition through non-price environmental criteria, unlike classical fiscal instruments. This study examines the green public procurement, carbon costing, and environmental criteria integration approaches developed by the European Union, OECD, and World Bank; and attempts to conduct a comprehensive gap analysis by comparing these frameworks with existing public procurement and energy procurement practices in Türkiye. As a result of the thesis, a green tender model specific to Türkiye is proposed, which incorporates carbon costing into decision-making processes, is based on environmental criteria, and aims to restructure public energy expenditures towards sustainability. This model is expected to contribute to long-term fiscal and ecological sustainability by increasing the environmental effectiveness of public expenditures.
Benzer Tezler
- Yeşil ekonomiye geçiş süreci ve mevcut durum
Transition to the green economy and the current situation
MUHAMMED ALİ GÜÇLÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MaliyeNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ EREN ALPER
- Socio-technical and spatial dynamics of the electric vehicle transition: the case of Ankara
Elektrikli araçlara geçişin sosyo-teknik ve mekansal dinamikleri: Ankara örneği
ASLIHAN KAHRAMAN
Doktora
İngilizce
2026
Şehircilik ve Bölge PlanlamaOrta Doğu Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET MELİH PINARCIOĞLU
PROF. DR. ANLI ATAÖV DEMİRKAN
- Yeşil Keynesçilik ve Yeşil Keynesçi araçların panel veri yöntemiyle analizi: OECD ülkeleri örneği
Green Keynesianism and an analysis of Green Keynesian tools by panel data method: Example of OECD countries
METİN DOĞAN
- İklim kriziyle mücadelede kentlerin rolü: Ankara Büyükşehir Belediyesi ve öne çıkan Avrupa kentlerinin karşılaştırılması
The role of cities in tackling the climate crisis: A comparison of the Ankara Büyükşehir Belediyesi and featured European cities
NAZLIGÜL AKTAŞ TELMEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Şehircilik ve Bölge PlanlamaKapadokya ÜniversitesiKent, Çevre ve Yerel Yönetimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEILA AKBARISHAHABI
- Environmental concerns, urban mobility and transport: promoting a roadmap for water-based public transportation in Istanbul
Çevresel kaygılar, kentsel hareketlilik ve ulaşım: İstanbul'da deniz ulaşımının desteklenmesi için bir yol haritası geliştirilmesi
İPEK YARGIÇ
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EDA BEYAZIT