Amasya'da adalet arayışları (1800-1850 tarihli ahkâm-ı şikâyet defterlerine göre)
The search for justice in Amasya (according to the judgment books dated 1800-1850)
- Tez No: 1012805
- Danışmanlar: PROF. DR. SONGÜL KEÇECİ KURT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Amasya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yakınçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Adaleti devletin varlık sebebi olarak gören Osmanlı Devleti tebaasının hak arama yollarını çok yönlü ve fonksiyonel olarak açık tutmaya çalışmıştır. Bu çalışma, 1800-1850 yılları arasında Amasya sancağı üzerinden Osmanlı taşrasındaki adalet arayışlarını ve şikâyet mekanizmasına erişimi incelemeyi amaçlamaktadır. Tanzimat sürecine giden dönemde merkez-taşra ilişkilerinin siyasi, sosyal ve ekonomik durumunun bölge asayişine nasıl yansıdığı ve hukuk uygulamalarının ne ölçüde hayata geçirilebildiği belirlenmeye çalışılarak Osmanlı adalet sisteminin işleyişine özgün ve yerel bir bakış açısı sunması hedeflenmiştir. Araştırmanın temel kaynaklarını on dört ahkâm defteri ve diğer arşiv belgeleri oluşturmuştur. Ayrıca, dönemin sosyal, ekonomik ve siyasi yapısını anlamak için ilgili literatür taranmıştır. Şikâyet konuları; davacı/davalıların demografik özellikleri kategorize edilerek analiz edilmiştir. Nicel verilerin sunumunda tablo ve şekillerden yararlanılmıştır. Bu sayede, Osmanlı taşrasındaki adalet arama eğilimleri ve Amasya sancağı özelindeki durumları daha anlaşılır bir şekilde ortaya konulmuştur. Çalışmanın sonucunda incelenen dönemde Osmanlı taşrasındaki şikâyet olgusunun geniş bir yelpazede tezahür ettiği görülmüştür. Amasya sancağında tımar, vakıf, borç-alacak, su, vergi, miras, mülk zaptı ve hilaf-ı rıza gibi hukuki anlaşmazlıkların kayıtlara yansıdığı tespit edilmiştir. Herhangi bir haksızlık karşısında Amasya'da yaşayan kadın erkek, yöneten yönetilen, asker-sivil çoğu kişi dini hüviyeti fark etmeksizin sorunlarının çözümü için mücadeleye girişmiştir. İncelenen vesikalarda şikâyet edenlerin ve şikâyet edilenlerin genellikle erkek olduğu, şikâyetlerin daha çok kırsal kesimde yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Fakat bazı vakaların nihai sonuçlarına veya uygulanan cezalara dair kesin bilgilere ulaşılamamış olması, çalışmanın sınırlılıklarından birisini oluşturmuştur. Vakaların merkezi otoriteye intikal etmesi halinde, merkezdeki yöneticilerin taşra ile irtibat kurarak söz konusu sorunların giderilmesi noktasında çaba gösterdiği söylenebilir. Sonuç olarak bu çalışma, Amasya örneği üzerinden Osmanlı adalet sisteminin merkeziyetçi kontrolünü ve halkın adalet arayışındaki sürekliliğini somut arşiv kayıtlarıyla gözler önüne sererek özgün katkılar sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The Ottoman State, which viewed justice as the reason for its existence, strived to keep avenues for seeking redress open and multifaceted for its subjects. This study examines the pursuit of justice and access to complaint mechanisms in the Ottoman provinces through the case of the Amasya Sanjak between 1800 and 1850. It seeks to determine how central-provincial relations reflected the political and socio-economic landscape regarding regional security during the critical period leading up to the Tanzimat reforms. Furthermore, the research intends to offer a unique local perspective on the functioning of the Ottoman justice system during this transition. A qualitative method was adopted in this research to examine public order incidents that occurred in the Amasya Sanjak in the first half of the 19th century. The primary sources for the study consisted of fourteen Ahkâm registers and other archival documents. Furthermore, relevant literature was reviewed to understand the social, economic, and political structure of the period. Complaint topics were categorized and analyzed based on the demographic characteristics of the plaintiffs/defendants. Tables, graphs, and figures were used to present quantitative data. This allows for a more comprehensive understanding of justice-seeking tendencies in the Ottoman provinces and their specific situation in the Amasya Sanjak. As a result of the study, it was observed that the phenomenon of complaints manifested itself in a wide range of ways in the Ottoman provinces during the period under study. In the Amasya Sanjak, legal disputes such as timar (fief), foundations, debts and receivables, water, taxes, inheritance, property seizures, and violation of consent were recorded in the records. In the face of any injustice, many people living in Amasya, including men and women, rulers and ruled, soldiers and civilians, regardless of their religious affiliation engaged in struggles to resolve their problems. The examined documents indicate that both the complainants and the complained individuals were predominantly male. When cases were referred to the central authority, central administrators could be said to have made efforts to resolve these issues by contacting the provincial administrations. In conclusion, this study, using the Amasya example, successfully makes original contributions by revealing, through concrete archival records, the centralized control of the Ottoman justice system and the continuity of humanity's pursuit of justice.
Benzer Tezler
- Çalışanların örgütsel adalet algılarının duygusal emek stratejilerine etkisi: Bankacılık sektöründe bir uygulama
The effect of employees' perceptions of organizational justice on emotional labor strategies: An application in the banking sector
EMİNE KARAASLAN
- Eğitim ortamlarında paydaşların toplum çevirmenliğine yönelik algı ve beklentileri
Community interpreting in educational settings: Stakeholders' perceptions and expectations
ALİ DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mütercim-TercümanlıkAmasya Üniversitesiİngilizce Mütercim Tercümanlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OKTAY ESER
- Political thought in the beginning of the Ottoman Empire as expressed in Ahmed Husameddin Amasi's Kitab-ı Miratu`l-Muluk (1406)
Ahmed bin Hüsameddin Amasi'nin Kitab-i Miratu`l-Muluk isimli eserinde yansıtıldığı şekilde Osmanlı Devleti'nin başlangıç döneminde siyaset düşüncesi
MEHMET ŞAKİR YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
1998
Tarihİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF.DR. HALİL İNALCIK
- İslâm ve Türk ceza hukukunda yaralama suçları ve cezaları
Crimes of injury and punishments in Islamic and Türkish law
AYŞE GÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HukukAmasya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÖZGÜR
- Âşık Mahzuni Şerif ve Âşık Veysel türkülerinde Sosyal Bilgiler dersi değerleri
Social Studies lesson values in the folk songs of Âşık Mahzuni Şerif and Aşık Veysel
MERVE DAŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAmasya ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA KILINÇ