İlyas Efendiyev'in“Dağlar Arxasında Üç Dost”adlı romanı esasında Azerbaycan Türkçesinde zarf fiiller
Adverb verbs in Azerbaijani Turkish based on İlyas Efendiyev's novel“Dağlar Arxasında Üç Dost”
- Tez No: 1013140
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MERYEM ARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Linguistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türk dilinin Oğuz grubu içerisinde yer alan Azerbaycan Türkçesi, Azerbaycan başta olmak üzere geniş bir coğrafyada konuşulmakta; sözlü ve yazılı edebiyat açısından zengin bir dil yapısı sergilemektedir. Azerbaycan Türkçesinde fiilin çekimsiz biçimlerinden biri olan zarf-fiiller, hem konuşma dilinde hem de yazı dilinde yaygın biçimde kullanılmakta; özellikle edebî metinlerde anlatımın akıcılığını ve anlam derinliğini artıran önemli dil unsurları arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, Azerbaycan Türkçesi zarf-fiil yapıları ele alınmıştır. Çalışmada, İlyas Efendiyev'in Dağlar Arkasında Üç Dost adlı romanı esas alınmış; eser taranarak romanda yer alan zarf-fiil yapıları tespit edilmiştir. Ayrıca roman Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Azerbaycan Türkçesinde zarf-fiiller üzerine yapılan çalışmaların sınırlı olması, bu konunun edebî metinler bağlamında ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, Azerbaycan Türkçesindeki zarf-fiil yapılarını dilsel ve işlevsel yönleriyle inceleyerek, bu yapıların çeşitliliğini ve anlatı içindeki kullanımını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Giriş bölümünde önce İlyas Efendiyev'in hayatı, edebî kişiliği ve yaşadığı dönemin sosyal-siyasal şartları anlatılıyor. Ardından Dağlar Arkasında Üç Dost romanının konusu, temel kahramanları ve karakterlerin temsil ettiği değerler ele alınıyor. Birinci bölüm, çalışmanın kuramsal temelini oluşturuyor. Öncelikle zarf-fiil kavramı açıklanıyor. Türk ve yabancı dilbilimcilerin zarf-fiiller hakkındaki görüşleri karşılaştırılıyor. Daha sonra Azerbaycan Türkçesinin Türk dili içindeki yeri, ses ve şekil bilgisi özellikleri ele alınıyor. Bölümün devamında, Azerbaycan Türkçesinde kullanılan zarf-fiil ekleri tanıtılıyor ve bu eklerin yapısal özellikleri inceleniyor. Böylece sonraki bölümlerde yapılacak metin incelemeleri için teorik bir çerçeve hazırlanıyor. Çalışmanın asıl inceleme alanı ikinci, üçüncü ve dördüncü bölümlerde ele alınmıştır. Bu bölümlerde aslını koruyan zarf-fiil ekleri, sıfat-fiil ve isim-fiil ekleriyle kurulan zarf-fiil yapıları ele alınmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise romanın Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılmış metni yer almaktadır.
Özet (Çeviri)
Azerbaijani Turkish, belonging to the Oghuz group of Turkic languages, is spoken in a wide geographical area, primarily in Azerbaijan, and exhibits a rich linguistic structure in terms of both oral and written literature. In Azerbaijani Turkish, gerunds, which are one of the uninflected forms of verbs, are widely used in both spoken and written language; they are among the important linguistic elements that enhance the fluency and depth of meaning of expression, especially in literary texts. This study examines the adverbial participle structures in Azerbaijani Turkish. The study is based on İlyas Efendiyev's novel,“Three Friends Behind the Mountains,”and the adverbial participle structures found within the novel have been identified through analysis. Furthermore, the novel has been translated into Turkish. The limited number of studies on adverbial participles in Azerbaijani Turkish necessitates addressing this topic within the context of literary texts. This study aims to examine adverbial participle structures in Azerbaijani Turkish from both linguistic and functional perspectives, revealing their diversity and usage within narratives. The introduction first describes the life and literary personality of Ilyas Efendiyev, as well as the socio-political conditions of his time. It then examines the plot of his novel, Three Friends Behind the Mountains, its main characters, and the values they represent. The first chapter establishes the theoretical foundation of the study. First, the concept of the gerund is explained. The views of Turkish and foreign linguists on gerunds are compared. Then, the place of Azerbaijani Turkish within the Turkic language, its phonological and morphological features are discussed. In the following chapters, the gerund suffixes used in Azerbaijani Turkish are introduced and their structural characteristics are examined. Thus, a theoretical framework is prepared for the textual analyses to be conducted in subsequent chapters. The main focus of the study is covered in the second, third, and fourth chapters. These chapters examine adverbial participle suffixes that have retained their original form, as well as adverbial participle and noun participle suffixes used to form adverbial participle structures. The final chapter of the study contains the text of the novel translated from Azerbaijani Turkish to Turkish.
Benzer Tezler
- İlyas Efendiyev'in“Söyüdlü Arx”adlı romanı üzerine ses ve şekil bilgisi incelemesi
Phonetic and morphological analysis of İlyas Efendiyev's novel“Söyüdlü Arx”
CEREN KARINCA
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıArtvin Çoruh ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERHAN GİRAY
- İlyas Efendiyev'in piyeslerinde tarih
History in the plays of Ilyas Efendiyev
NİSA OKUMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıKafkas ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AFİNA BARMANBAY
- Azerbaycan Türkçesinde kelime gruplarının söz dizimindeki yeri
Word groups in Azerbayijani Turkish
MERVE İPEKSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıErciyes ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKÇE YÜKSELEN PELER
- Azerbaycan edebiyatında tiyatro
Theater in Azerbaijan literature
ELİF KOÇ
Doktora
Türkçe
2022
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDOĞAN UYGUR
- Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesinde zarf-fiil eki ile oluşan zarf cümleciklerinin mukayesesi
Comparison of adverbial clauses formed with gerund suffixes in Turkish of Turkey and Azerbaijani Turkish
SAYALI HASANZADE
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET ŞEFİK ŞENLİK