İsmâil Sâdık Kemâl'in Tefeyyüz adlı eseri (C. 2-3,inceleme,edisyon kritikli metin, indeks)
İsmâil Sâdık Kemâl's work titled Tefeyyüz(C. 2-3, analiysis, critical text, index)
- Tez No: 1013556
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEYDİ KİRAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Edebiyat, Tezkireler, Şiir, Literature, Tezkireler, Poem
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hitit Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İsmâil Sâdık Kemâl Vecîhîpaşazâde (ö. h. 1310/m. 1892), XIX. yüzyılın ilk çeyreğinden sonra yaşamış, üst düzey bir devlet adamı olmakla birlikte İslâm edebiyatı ve sanat alanında eserler vermiş çok yönlü bir şahsiyettir. İsmâil Sâdık Kemâl'in h. 1300/m. 1882 yılında kaleme aldığı Tefeyyüz; tarikatlar ve bu tarikatların kollarına mensup şeyhlerin, topluma önderlik etmiş âlimlerin, gönül erlerinin hayatlarını ele alan dinî-tasavvufi muhtevalı, manzum, biyografik bir eserdir. Eserin büyük bölümü, Mısırlı âlim ve sufi Ebü'l-Mevâhib Abdülvehhâb b. Ahmed b. Ali eş-Şa'rânî el-Mısrî'nin (ö. h. 973/m. 1566) Levâkıhu'l-envâri'l-kudsiyye fî-tabâkati'l-ulema ve's-sûfiyye olarak kayıtlanan, Tabakâtü'l-kübrâ adıyla meşhur olan mensur tabakâtı kaynak alınarak yazılmıştır. Şa'rânî eserinde, sahabeden başlayarak kendi dönemine kadar yaşamış 420'den fazla âlim ve sufinin biyografisine yer vermiştir. Tefeyyüz, bu şahsiyetlerin çoğunu ihtiva etmekle beraber Osmanlı Devletinin farklı bölgelerinde, İstanbul çevresi ve Anadolu'nun muhtelif yerlerinde yaşamış şahsiyetleri de içermektedir. Eser, iki nüshadan oluşmaktadır. İlk nüsha, Süleymaniye Kütüphanesi Düğümlü Baba Koleksiyonu'nda 624 ve 625 no. ile kayıtlı, iki kitap cildi halinde olup 383 sayfadan ibarettir. İkinci nüsha ise Millî Kütüphane Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesinde 06 Hk 156 no. ile kayıtlı olup 214 sayfadan ibarettir. Yaklaşık 6500 beyitten oluşan Tefeyyüz, manzum bir tezkire örneği olarak değerlendirilebillir. Eserde toplam 752 manzume vardır. Bunlardan 737'si şeyh, âlim ve evliyalara ait biyografiler; 15'i tarikatlara ait silsile-nâmelerdir. Eserde 1 adet de mensur hattat silsile-nâmesi bulunmaktadır. Eserin çoğunluğu 7 beyitten oluşmakla birlikte, şiirlerin beyit sayıları 3 ila 45 beyit arasında değişmektedir. Tefeyyüz'de, müellifin şeyhi Düğümlü Baba olarak bilinen Hacı Hafız Mustafa Efendi'nin etkisi açıkça görülmektedir. Nitekim her beyit, Düğümlü Baba'nın vefat tarihi h. 1283/m. 1866'ya veya“1283”ün iki, üç, dört, beş ve altı katı olacak şekilde tarih düşürülerek yazılmıştır. Ayrıca her manzume, Düğümlü Baba'nın kerametlerini ve müellifin ona olan sevgisini ifade eden beyitlerle bitmektedir. Bu durum, onun şeyhi Düğümlü Baba'ya olan hürmetini ve bağlılığını göstermektedir. Eserinde hem şeyhi Düğümlü Baba'nın hem de kendisinin Nakşî tacı ve hırkası giydiğini ifade eden müellifin, eserini Sünni akide çerçevesinde kaleme aldığı görülmektedir. Bu çalışmada; İsmaîl Sâdık Kemâl'in hayatını, edebî ve tasavvufi kişiliğini, eserlerini, Tefeyyüz'ün tahlilini ve edisyon kritikli metnini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle tabakât ve tezkire türü hakkında bilgi verilmiş; şairin hayatı, edebî ve tasavvufi kişiliği, biyografik kaynaklardan ve eserlerinden hareketle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Eserin tespit edilen iki nüshası edisyon kritik yapılarak transkripsiyonlu metin olarak okuyucuların istifadesine sunulmuştur. Ekler bölümünde yazma nüshadan örneklere ve Düğümlü Baba'ya ait fotoğraflara yer verilmiştir. Çalışma, indeks ve kaynakça bölümleri eklenerek tamamlanmıştır.
Özet (Çeviri)
İsmâil Sâdık Kemâl Vecîhîpaşazâde, who lived after the first quarter of the 19th century, was a multifaceted figure who, besides being a high-ranking statesman, produced significant works in the fields of Islamic literature and art. His work Tefeyyüz, written in 1300 AH (1882 AD), is a biographical work with religious-mystical (Sufi) content written in verse. It examines the lives of shaykhs belonging to various Sufi orders and their branches, as well as scholars and spiritual leaders who guided society. The majority of the work is a versified adaptation of the renowned prose hagiography Tabakâtü'l-kübrâ also known as Levâkıhu'l-envâri'l-kudsiyye fî-tabâkati'l-ulemâ ve's-sûfiyye by the Egyptian scholar and sufi Ebü'l-Mevâhib Abdülvehhâb b. Ahmed b. Ali eş-Şa'rânî el-Mısrî (d. 973 AH/1566 AD). While Şa'rânî included biographies of over 420 scholars and sufis from the era of the companions of the prophet until his own time, Tefeyyüz incorporates most of these figures while also adding prominent personages from different regions of the Ottoman Empire, particularly from Istanbul and various parts of Anatolia. The work consists of two extant manuscripts. The first is a two-volume manuscript of 383 pages, registered under numbers 624 and 625 in the Düğümlü Baba Collection of the Süleymaniye Library. The second manuscript, consisting of 214 pages, is located in the National Library Adnan Ötüken Provincial Public Library (No. 06 Hk 156). Comprising approximately 6,500 couplets, Tefeyyüz can be categorized as a versified biographical compendium. Written in the qasida verse form, the work is composed in the genre of naat. There are a total of 752 poems in the work, 737 of which are biographies of shaykhs, scholars, and saints, while 15 consist of sufi lineages. Altough the majority of the work consist of 7 couplets, the number of couplets in the poems varies between 3 and 45. The influence of the author's shaykh, Hacı Hafız Mustafa Efendi -widely known as Düğümlü Baba- is clearly evident in Tefeyyüz. Indeed, every couplet is written using the abjad chronogram technique, corresponding to the death date of Düğümlü Baba (1283 AH/1866 AD) or multiples there of two, three, four, five, or six times 1283. Furthermore, each poem concludes with couplets expressing the author's love and devotion to Düğümlü Baba, highlighting his deep respect and spiritual bond. The author, who states that both he and his shaykh wore the Naqshbandi crown and cloak, authored his work within the framework of the sunni creed. This study aims to reveal the life, literary and mystical personality, and works of İsmâil Sâdık Kemâl, alongside an analysis and critical edition of Tefeyyüz. In line with this objective, information regarding the genres of tabakât and tezkire is provided, and the poet's life and personality are established through biographical sources and his own works. A critical edition of the two identified manuscripts has been conducted, and the transcribed text is presented for the use of researchers. The appendices include samples from the manuscripts and photographs of Düğümlü Baba. The study concludes with an index and a bibliography.
Benzer Tezler
- İsmail Sâdık Kemâl'in Rûh-ı Kemâl adlı eseri (inceleme-metin)
The work of Ismail Sadık Kemal named Ruh-ı Kemal (analysing-text)
FURKAN TERZİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Türk Dili ve EdebiyatıSakarya Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. KENAN MERMER
- Edebiyatımızda hadîs-i şerîfler ve Âsâr-ı Kemâl'deki Bin Ehâdîs Şerhi (İnceleme-transkripsiyonlu metin)
Hadiths in our literature and commentary of Thousand Hadiths in Âsâr-i Kemâl (Examination-transcribed text)
FATİH IŞIL
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Sanat TarihiÇukurova Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HAMİT DİKMEN
- İsmâil Sâdık Kemâl Vecîhî Paşazâde (Ö.1310/1893)'nin İhlâs Sûresi tefsiri ve üzerine yapılan şerh: Tahkik-inceleme
Ismail Sadık Kemal Vecihi Pashazade's (D.1310/1893) Commentary On Surah El-Ikhlas and its super-commettary (Serh): Analysis of his work called
FATİH SAMET OKUMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinKırklareli ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET FARUK GÜNEY
- İsmâil Sâdık Kemâl Paşa'nın Tefsîr-i Kemâl'i (inceleme-metin-dizin)
Ismâil Sâdık Kemâl Pasha's Tefsîr-i Kemâl (analysis-text-index)
RIDVAN ÇETİN
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZÜLFİKAR GÜNGÖR
- Âsâr-ı Kemâl'deki Şerh-i Esmâ'-i Evliyâ'nın kıssası (İnceleme - transkripsiyonlu metin)
The story of Şerh-i Esmâ'-i Evliyâ from Asâr-i Kemâl (Examination-transcribed text)
ZELİHA ERÇEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
DinÇukurova Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAMİT DİKMEN