İlhan Berk' in şiirlerinde anlam evreni
The universe of meaning İlhan Berk's poems
- Tez No: 1013776
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞAMİL YEŞİLYURT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: İlhan Berk, Şiir, Anlam, Anlam Evreni, İlhan Berk, Poem, Meaning, Meaning Universe
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma Türk edebiyatının önemli şairlerinden olan İlhan Berk'in şiirlerine odaklanmaktadır. İlhan Berk için şiir yazmak yalnızca üretmek değil aynı zamanda bir var olma biçimidir. Şair evrende var olan unsurları yazmakla anlam bağlamında yeniden var edeceğini düşünür. Onun için şiirlerinde yer verdiği kavramlar birer var olma edimidir. Dolayısıyla şair yazdıklarıyla hem kendini hem de dünyaya bakışını ve onu algılayışını ifade eder. Tezin amacı şairin algıladığı ve eserlerinde yansıttığı anlam evrenini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda sanatçının şiirlerinde geçen temel kavramlar ve sıklıkla kullandığı unsurlar belirlenmiştir. Tespit edilen bu ögeler kendi içlerinde sembolik kullanımlar, temel karşıtlıklar, imgeler, temalar şeklinde bölümlere ayrılarak bir inceleme yöntemi oluşturulmuştur. Ayrıca bu bölümler kendi içinde sınıflandırılarak şiirlerdeki kavram çeşitliliği de ortaya konmuştur. Söz konusu durum İlhan Berk'in evrene, doğaya, canlılara, nesnelere, soyut unsurlara geniş bir bakış açısıyla baktığının bir göstergesidir. İncelenen şiirlerde tespit edilen ögeler felsefe, psikoloji gibi disiplinlerarası yöntemle de açıklanmaya çalışılmıştır. Tez dört ana inceleme bölümünden oluşmaktadır. Birinci kısım tabiat unsurları, kozmik unsurlar, zaman, mekân, kişiler, renkler, hayvanlar, bilinçdışından yansıyanlar, gıda, zararlı maddeler, organ/vücut uzuvları, harfler/sayılar başlıklarından meydana gelmektedir. İkinci bölümde belirlenen yaşam-ölüm, zaman karşıtlıkları, kadın-erkek, gök-yer, iyi-kötü, varlık-yokluk, gitmek-gelmek, iç-dış karşıtlıklar bağlamında şiirlerdeki anlam dünyasına ışık tutma hedeflenmiştir. Üçüncü bölümde imgeler ve dördüncü bölümde ise temalar incelenmiştir. Şiirlerde tabiat unsurlarının, kozmik ögelerin, nesnelerin yalnızca fiziksel varlıklarıyla değil aynı zamanda onlara yüklenen özgün niteliklerle çok katmanlı anlam yapılarıyla ele alındığı görülmüştür. Mekânların psikolojik ve sosyolojik bağlamda bireysel ve toplumsal deneyimler neticesinde değerlendirildiği belirlenmiştir. Tarihsel ve kültürel figürler insana özgü yönleriyle ele alınırken renkler ve hayvanlar aracılığıyla güçlü çağrışımlar oluşturulmuştur. Şiirlerde zaman ise fiziksel ve psikolojik boyutlarıyla kullanılmıştır. Temel karşıtlıklar, birbirini tamamlayan ve yaşamın diyalektik dengesini kuran unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Tematik açıdan bakıldığında ise ölüm, yalnızlık, melankoli gibi temaların hem bireysel hem de toplumsal boyutuyla kullanıldığı saptanmıştır. Böylelikle İlhan Berk'in şiirlerinde oluşturduğu anlam evreni kavramlardan hareket edilerek açığa çıkarılmıştır. Sonuç olarak bu çalışma Berk'in şiirlerinin yapı taşlarını oluşturan ögeleri sistematik bir tasnifle irdeleyerek şairin eserlerinde kurmuş olduğu özgün ve çok boyutlu anlam evrenini ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the poems of İlhan Berk, one of the important poets of Turkish literature. For İlhan Berk, writing poems is not merely a form of creation but also a form of existence. The poet believes that by writing about the elements that exist in the universe, here-creates them in a meaningful context. For him, the concepts he uses in his poems are acts of existence. Therefore, the poet expresses both himself and his view of the world and his perception of it through his writings. The aim of this thesis is to reveal the universe of meaning perceived by the poet and reflected in his works. In this regard, the fundamental concepts and frequently used elements in the artist's poems have been determined. The identified elements have been divided into sections such as symbolic uses, fundamental dichotomies, imagery, and themes to form a method of analysis. Also, these sections have been categorized within themselves to reveal the diversity of concepts in the poems. This situation demonstrates that İlhan Berk viewed the universe, nature, living beings, objects, and abstract elements from a broad perspective. The elements determined in the examined poems have also been attempted to be explained using interdisciplinary methods such as philosophy and psychology. The thesis consists of four main analysis sections. The first section consists of the following headings: elements of nature, cosmic elements, time, place, people, colours, animals, reflections from the unconscious, food, harmful substances, organs/body parts, letters/numbers. The second section aims to shed light on the world of meaning in the poems within the context of the determined life-death, time contradictions, female-male, sky-earth, good-evil, existence-non-existence, going-coming, and internal-external contradictions. Imagery in the third section and themes in the fourth section are examined. It has been observed that in the poems, elements of nature, cosmic elements and objects are treated not merely in terms of their physical existence, but also through the unique features attributed to them, forming multi-layered structures of meaning. It has been established that places are evaluated in psychological and sociological contexts as a result of individual and social experiences. Whilst historical and cultural figures are portrayed through their human characteristics, powerful associations are created through colours and animals. In the poems, time is utilised in its physical and psychological aspects. The fundamental contradictions were evaluated as elements that complement one another and establish the dialectical balance of life. From a thematic perspective, it has been observed that themes such as death, loneliness and melancholy are explored in both their individual and societal aspects. Thus, the universe of meaning created in İlhan Berk's poems has been revealed based on the concepts. In conclusion, this study has examined the elements that form the basis of Berk's poetry through a systematic classification, thereby revealing the unique and multi-dimensional universe of meaning established by the poet in his works.
Benzer Tezler
- İlhan Berk'in şiirlerinde anneye dönüş arzusu
Desire of the return to the mother in İlhan Berk's poetry
VEYSEL ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıBoğaziçi ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NUR GÜRANİ ARSLAN
- İlhan Berk şiirinde nesne sorunu
Objects from the phenomenological perspective in İlhan Berk's poetry
ALİ AKGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Türk Dili ve Edebiyatıİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiPROF. DR. TALAT SAİT HALMAN
- Metaforik“Siyah”ve İlhan Berk söylemi
Metaphorical“Black”and İlhan Berk discourse
CEMİLE TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıFırat ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİH ARSLAN
- İlhan Berk'in şiirlerinde mekân incelemesi
Space analysis in Ilhan Berk's poems
KADRİYE GÖZDE SATIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Kültür ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAKUP ÇELİK
- İlhan Berk'in şiirlerinde epistemolojik ve ontolojojik mistifikasyon
Epistemological and ontological mystification in Ilhan Berk's poems
ABDULLAH TOSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıRecep Tayyip Erdoğan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN AKTAŞ