1990-1991 yılları arasında Kırgızistan bağımsızlık hareketlerinin Kırgız basınında yansıması
The reflection of Kyrgyzstan independence movements in the Kyrgyz press between 1990-1991
- Tez No: 1014054
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ERDOĞAN AKMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Gazetecilik, Communication Sciences, Journalism
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
1922 yılında kurulan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB), son lideri Mihail Gorbaçov döneminde uygulamaya konulan Glasnost (Açıklık) ve Perestroyka (Yeniden Yapılanma) politikalarının etkisiyle siyasal, ekonomik ve toplumsal açıdan köklü bir dönüşüm sürecine girmiş; bu süreç, 1991 yılında birliğin dağılması ve bünyesindeki on beş cumhuriyetin bağımsızlıklarını ilan etmesiyle sonuçlanmıştır. SSCB'nin dağılma sürecinde Kırgızistan da ulusal kimlik, dil politikaları, demokratikleşme, devletleşme ve egemenlik ekseninde bağımsızlık mücadelesi veren cumhuriyetlerden biri olmuştur. Bu araştırma, 1990-1991 yılları arasında Kırgızistan'da yaşanan bağımsızlık hareketlerinin Kırgız basınındaki yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda bağımsızlık sürecine ilişkin gelişmelerin gazetelerde hangi konular çerçevesinde ele alındığı, hangi aktörlerin öne çıkarıldığı, hangi söylem ve mesajların üretildiği ile haberlerin gündem oluşturma ve çerçeveleme süreçleri analiz edilmiştir. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kırgızistan'ın Sovyet öncesi ve Sovyet dönemi siyasal ve toplumsal yapısı, SSCB'nin ulus ve dil politikaları, Kırgız basınının tarihsel gelişimi ve bağımsızlık öncesi medya sistemi incelenmiştir. İkinci bölümde SSCB'nin çözülme süreci, Kırgızistan'daki demokratikleşme hareketleri, Kırgızistan Demokrasi Hareketi (KDK), devlet egemenliği, bağımsızlık ilanı, anayasal dönüşümler ve ulusal kimlik inşası ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise araştırmanın yöntemi, veri toplama ve analiz süreci ile kuramsal ve metodolojik çerçevesi açıklanmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemi benimsenmiş, veriler nicel içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırmanın kuramsal temelini Gündem Belirleme Kuramı ile Haber Çerçeveleme Kuramı oluşturmaktadır. Araştırmanın evrenini 1 Ocak 1990-31 Aralık 1991 tarihleri arasında Kırgızistan'da yayımlanan gazeteler oluşturmaktadır. Amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen Sovyettik Kırgızstan, Kırgızstan Tuusu, Kırgız Tuusu, Leninçil Caş ve Caştık Carçısı gazetelerinin iki yıllık dönemde yayımlanan toplam 695 sayısı incelenmiş; bağımsızlık hareketleriyle doğrudan ilişkili 157 haber analiz edilmiştir. Veriler, araştırmanın amacı, araştırma soruları, kuramsal çerçeve, ilgili literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda geliştirilen 18 kodlama kategorisi kullanılarak sistematik biçimde kodlanmış; elde edilen bulgular frekans ve yüzde dağılımları esas alınarak değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, Kırgızistan'ın bağımsızlık sürecinin gazetelerde en yoğun biçimde dil politikaları ve ulusal kimlik, bağımsızlık ve egemenlik süreci ile siyasal yapı ve liderlik dönüşümü ekseninde ele alındığını göstermektedir. Haberlerde en fazla öne çıkarılan aktörlerin sivil toplum ve halk temsilcileri ile siyasal aktörler olduğu; kullanılan kavramlarda ise Cumhuriyet, Kırgız dili, Kırgız SSC, Yüksek Konsey, Kırgız Cumhuriyeti ve Kırgızistan Demokrasi Hareketi (KDK) ifadelerinin belirgin biçimde öne çıktığı belirlenmiştir. Haberlerde verilen mesajların büyük ölçüde dil politikaları, bağımsızlık ve egemenlik, siyasi liderlik, devletleşme ve demokratikleşme ekseninde şekillendiği; haberlerin önemli bir bölümünün manşet ile birinci ve ikinci sayfalarda yayımlandığı tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları, Kırgız basınının bağımsızlık sürecinde yalnızca gelişmeleri aktaran bir iletişim aracı olmadığını; aynı zamanda kamuoyu gündeminin oluşmasına katkı sağlayan, ulusal kimlik inşasını destekleyen ve bağımsızlık sürecini belirli söylemsel çerçeveler içerisinde sunan önemli bir toplumsal aktör olarak işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Bulgular, Gündem Belirleme Kuramı açısından gazetelerin bağımsızlık sürecine ilişkin konulara yüksek editoryal görünürlük kazandırdığını; Haber Çerçeveleme Kuramı açısından ise dil, bağımsızlık, devletleşme, liderlik ve demokratikleşme temalarının belirli anlam çerçeveleri içerisinde sunulduğunu göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Kırgızistan'ın bağımsızlık sürecinin basındaki temsillerini nicel içerik analizi yöntemiyle sistematik olarak ortaya koyarak Kırgız basın tarihi, siyasal iletişim ve medya çalışmaları literatürüne kuramsal ve metodolojik katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
The Union of Soviet Socialist Republics (USSR), established in 1922, underwent profound political, economic, and social transformations under the Glasnost (Openness) and Perestroika (Restructuring) policies introduced by its last leader, Mikhail Gorbachev. This process culminated in the dissolution of the Soviet Union in 1991 and the independence of its fifteen constituent republics. Within this context, Kyrgyzstan pursued independence through national identity formation, language policy reforms, democratization, state-building, and the establishment of sovereignty. This study examines how the independence movements in Kyrgyzstan between 1990 and 1991 were represented in the Kyrgyz press by analyzing the issues emphasized, the actors highlighted, the dominant discourses and messages, and the agenda-setting and framing strategies employed in newspaper coverage. The dissertation consists of three sections. The first examines Kyrgyzstan's political and social structure before and during the Soviet period, Soviet nationality and language policies, and the historical development of the Kyrgyz press. The second focuses on the dissolution of the Soviet Union, the Kyrgyzstan Democratic Movement (KDM), democratization, state sovereignty, constitutional transformation, and national identity formation. The third presents the research methodology together with the theoretical and methodological framework. The study adopts a quantitative research design and employs quantitative content analysis based on Agenda-Setting Theory and News Framing Theory. The sample consists of 695 issues of five Kyrgyz newspapers—Sovyettik Kyrgyzstan, Kyrgyzstan Tuusu, Kyrgyz Tuusu, Leninchil Zhash, and Zhashtyk Zharchysy—published between 1 January 1990 and 31 December 1991. Among these, 157 news articles directly related to the independence movement were analyzed using 18 coding categories developed on the basis of the research objectives, research questions, theoretical framework, relevant literature, and expert opinions. The data were systematically coded, and the findings were evaluated through frequency and percentage distributions. The findings indicate that newspaper coverage primarily focused on language policies and national identity, the process of independence and sovereignty, and political structure and leadership transformation. The most prominent actors were civil society and public representatives together with political actors, while the most frequently used concepts included Republic, Kyrgyz language, Kyrgyz SSR, Supreme Soviet, Republic of Kyrgyzstan, and the Kyrgyzstan Democratic Movement (KDM). The dominant messages emphasized language policies, independence and sovereignty, political leadership, state-building, and democratization. A considerable proportion of the news stories appeared on the front page as well as the first and second pages, indicating their high editorial prominence. The findings demonstrate that the Kyrgyz press functioned not merely as a source of information but also as a significant social actor that contributed to public agenda formation, reinforced national identity, and framed the independence process through particular interpretive perspectives. From the perspective of Agenda-Setting Theory, newspapers assigned high editorial salience to issues related to the independence process. From the perspective of News Framing Theory, themes such as language, independence, state-building, political leadership, and democratization were presented within specific interpretive frames. Consequently, this study makes important theoretical and methodological contributions to the literature on Kyrgyz press history, political communication, and media studies by systematically examining the press representations of Kyrgyzstan's independence process through quantitative content analysis.
Benzer Tezler
- Bağımsızlık sonrası Kırgızistan ekonomisi ekonomik yapıda ve emek piyasasındaki gelişmeler
Economy of kyrgyzstan after the independence development on the economical structure and labor market
AİBEK J
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
EkonomiUludağ ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. TAHİR BAŞTAYMAZ
- Kırgızistan'daki 1916 yılındaki bağımsızlık hareketinin tarihnamesi
Кыргызстандагы 1916-жылдагы боштондук кыймылдын тарыхнаамасы
ALİ RIZA YETER
Doktora
Türkçe
2015
TarihKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN YORULMAZ
- 1990'lı yıllarda Türkiye'deki Türkistan algılamaları ve Türkiye-Türkistan ilişkileri
Perceptions of Turkistan in Turkiye and Turkiye-Turkistan relations in the 1990s
HİLAL ÖZEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Uluslararası İlişkilerNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiAvrasya Araştırmaları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TURGAY DÜĞEN
- Türk basınında 1990-1995 yılları arasında Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin imajı
İmage of Turkish Republic of Central Asian between 1990-1995 years i̇n Turkish press
AZİZ KAYAHAN ALGANTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
TarihMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULVAHAP KARA
- Türk Cumhuriyetleri`nin ekonomik dönüşüm süreci ve bu süreçte uygulanan iktisat politikaları
The Process of economic transformation in Turkish republics and the economic policies
MEHMET DİKKAYA