Şizofreni hastasına bakım verenlerde kabul ve kararlılık terapisi temelli psikoeğitimin bakım yükü, travma sonrası gelişim ve psikolojik dayanıklılık üzerine etkisi
The effect of acceptance and commitment therapy-based psychoeducation on caregiver burden, post-traumatic growth, and psychological resilience in caregivers of patients with schizophrenia
- Tez No: 1014597
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HATİCE DURMAZ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hemşirelik, Nursing
- Anahtar Kelimeler: ACT, bakım yükü, psikiyatri hemşireliği, psikoeğitim, psikolojik dayanıklılık, şizofreni, travma sonrası gelişim, ACT modeli, ACT, caregiver burden, post-traumatic growth, psychiatric nursing, psychoeducation, psychological resilience, schizophrenia, ACT model
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Çalışmanın amacı şizofreni hastasına bakım veren bireylere uygulanan Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) temelli psikoeğitimin bakım yükü, travma sonrası gelişim ve psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Materyal ve Metot: Randomize kontrollü olarak yürütülen bu çalışma şizofreni hastasına bakım veren deney ve kontrol grubundan oluşan 24 bakım vericiyle gerçekleştirilmiştir. (n=24) Araştırma verileri Ocak 2025-Haziran 2026 tarihleri arasında Erzurum Şehir Hastanesinde toplanmıştır. Verilerin toplanmasında Sosyodemografik Veri Formu, Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeği, Travma Sonrası Gelişim Ölçeği ve Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde bağımsız gruplarda t testi, bağımlu gruplarda varyans analizi yapılmıştır. İleri analiz olarak Benferroni Analizi yapılmıştır. Deney grubuna bireysel olarak 8 oturumluk ACT temelli psikoeğitim uygulanırken, kontrol grubuna müdahalede bulunulmadan izleme alınmıştır. Bulgular: Araştırmada deney grubunun ön test puan ortalamaları; Zarit Bakım Verme Yükü Ölçeğinin 85.17 ± 3.83, Travma Sonrası Gelişim Ölçeğinin 33.42 ± 9, Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeğinin 9.25 ± 3.39 bulunmuştur. Şizofreni bakım verenlerine uygulanan ACT temelli psikoeğitimin sonunda her üç ölçeğin son test ve izlem testinde deney ve kontrol grubu arasındaki toplam puan ortalamaları farkı istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Son test ve izlem testinde deney grubunun bakım yükü puan ortalamasının daha düşük, travma sonrası gelişim ve psikolojik dayanıklılık düzeyleri puan ortalamasının ise daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Kontrol grubunda son test ve izlem testinde anlamlı bir fark görülmemiştir (p>0.05). Sonuç: Şizofreni hastasına bakım veren bireylere uygulanan ACT temelli psikoeğitimin bakım yükünü azalttığı, travma sonrası gelişim ve psikolojik dayanıklılığı arttırdığı sonucuna varılmıştır. ACT temelli psikoeğitimin psikiyatri hemşireliği uygulamalarına entegre edilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: The aim of this study was to determine the effect of Acceptance and Commitment Therapy (ACT)-based psychoeducation on caregiver burden, post-traumatic growth, and psychological resilience in individuals caring for patients with schizophrenia. Material and method: This randomized controlled study was conducted with 24 caregivers in the experimental and control groups who were caring for patients with schizophrenia (n=24). Research data were collected between January 2025 and June 2026 at entity“organization”,“Erzurum City Hospital”,“Erzurum, Türkiye”. Data were collected using the Sociodemographic Data Form, the Zarit Burden Interview, the Post-Traumatic Growth Inventory, and the Brief Resilience Scale. Independent samples t-test and analysis of variance for dependent groups were used for data analysis. Bonferroni Analysis was conducted as an advanced analysis. While the experimental group received eight sessions of individual ACT-based psychoeducation, the control group was followed without any intervention. Results: In the study, the pre-test mean scores of the experimental group were found to be 85.17 ± 3.83 for the Zarit Burden Interview, 33.42 ± 9 for the Post-Traumatic Growth Inventory, and 9.25 ± 3.39 for the Brief Resilience Scale. At the end of the ACT-based psychoeducation administered to caregivers of patients with schizophrenia, the differences in the total mean scores of all three scales between the experimental and control groups in the post-test and follow-up test were found to be statistically significant (p<0.05). In the post-test and follow-up test, the experimental group had lower mean caregiver burden scores, while the mean scores for post-traumatic growth and psychological resilience were higher. No significant difference was observed in the control group in the post-test and follow-up test (p>0.05). Conclusion: It was concluded that ACT-based psychoeducation administered to individuals caring for patients with schizophrenia reduced caregiver burden and increased post-traumatic growth and psychological resilience. It is recommended that ACT-based psychoeducation be integrated into psychiatric nursing practices.
Benzer Tezler
- Kabul ve kararlılık terapisi temelli stres yönetimi programının şizofreni hastalarının bakım verenlerinde psikolojik esneklik ve bakım yüküne etkisi
The effect of an acceptance and commitment therapy-based stress management program on psychological flexibility and caregiver burden in caregivers of patients with schizophrenia
ZARİF GAYE ARSLAN
Doktora
Türkçe
2025
HemşirelikSivas Cumhuriyet ÜniversitesiPsikiyatri Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAVVA TEL
- Şizofreni hastalarında ve etkilenmemiş kardeşlerinde yüz ve duygu tanıma becerilerinin değerlendirilmesi ve bakım verenlerin duygu ifadesi düzeyleri ile ilişkisinin araştırılması
Assessment of face and emotion recognition abilities in patients with schizophrenia and their unaffected siblings and investigating the relationship with levels of expressed emotion of caregivers
MEYLİN SAĞDIÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
PsikiyatriMarmara ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET KEMAL KUŞCU
- Şizofreni hastalarının bakım vericilerinin aile bütünlüğü duygusu ve bakım yükünün belirlenmesi
Determination of the care burden and the sense of family coherence in caregivers of the patients with schizophrenia
ZÜBEYDE NERGİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HemşirelikOrdu ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NEVİN GÜNAYDIN
- Şizofreni hastalarında bakım verenin duygu dışavurum düzeyi ile şizofreni hastalarının düşünce bozukluğu düzeyi arasındaki ilişki
The relationship between the level of expression of emotions of the caregivers in patients with schizophrenia and the level of thought disorder in patients with schizophrenia
DİLŞAH GENÇASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikiyatriDokuz Eylül ÜniversitesiSinir Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KÖKSAL ALPTEKİN
- Toplum ruh sağlığı merkezi hastalarına bakım veren hasta yakınlarının yaşadığı zorluklar ve ruh sağlığı okuryazarlık düzeyleri
Difficulties experienced by patient relatives caring for community mental health center patients and mental health literacy levels
FATMA HÜKÜMDAR KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık Kurumları YönetimiMardin Artuklu ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA BARAN