Bir çalgı tercihinin kültürel arka planı ve dinamikleri: Batman/Gercüş bölgesi kemençe icracılığı
The cultural background and dynamics of musical instrument preference: Kemençe performance in the Batman/Gercüş region
- Tez No: 1014642
- Danışmanlar: PROF. DR. İLHAN ERSOY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Müzik, Music
- Anahtar Kelimeler: Etnomüzikoloji, Kültürel kimlik, Sosyal antropoloji, Ethnomusicology, Cultural identity, Social anthropology
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Müziği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Müziği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Batman'ın Gercüş ilçesi ve çevresinde varlık gösteren peripatetik (gezginci) müzisyen topluluklarının kemençe (rıbab) icrasını kültürel bir kimlik temsili ve sosyolojik bir pratik olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, bir çalgı tercihinin yalnızca teknik veya estetik bir seçim olmadığını; aksine toplumsal yapı, tarihsel bellek ve sınıfsal konumlanışla doğrudan ilişkili olduğunu savunmaktadır. Çalışmanın teorik çerçevesi, Pierre Bourdieu'nün ilişkisel sosyolojisi üzerine inşa edilmiştir. Bu bağlamda icracıların içine doğdukları ve zamanla bedenselleştirdikleri“habitus”, müzikal üretimin gerçekleştiği“alan”ve bu alan içerisindeki mücadelede kullanılan“kültürel, toplumsal ve simgesel sermaye”kavramları temel analitik araçlar olarak kullanılmıştır. Ayrıca, bölgedeki peripatetik grupların maruz kaldığı toplumsal mesafe ve etiketlemeleri anlamlandırmak adına Erving Goffman'ın“damga”(stigma) kuramına başvurulmuştur. Etnografik bir yaklaşımla yürütülen araştırmada, Gercüş bölgesinin tarihsel ve demografik yapısı içerisinde müzisyen peripatetiklerin konumu incelenmiş; düğünler ve yerel meclisler gibi mikro-mekânlardaki icra pratikleri gözlemlenmiştir. Bölgedeki kemençe icracılığının, usta-çırak ilişkisi ve meşk usulüyle kuşaktan kuşağa aktarılan bir kültürel miras olmasının yanı sıra, icracıların toplumsal kimliklerini inşa etme ve koruma süreçlerinde merkezi bir rol oynadığı saptanmıştır. Araştırma sonucunda kemençenin peripatetik topluluklar için bedenselleşmiş bir kültürel sermaye olduğu ve bu çalgı aracılığıyla icracıların yerel hiyerarşi içerisinde kendilerine meşru bir varoluş alanı açtıkları görülmüştür. Müzikal performansın, toplumsal damgalanma karşısında bir direnç ve uyarlanma stratejisi olarak işlev gördüğü, kemençenin ise bu karmaşık kimlik müzakeresinde en güçlü sembolik unsur haline geldiği anlaşılmaktadır. Bu çalışma, organoloji ile sosyolojiyi harmanlayarak bir çalgının kültürel arkaplanını ve toplumsal dinamiklerini disiplinlerarası bir perspektifle ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the kemençe (rıbab) performance of peripatetic musician communities in the Gercüş district of Batman and its surroundings as a cultural identity representation and a sociological practice. The research argues that the choice of an instrument is not merely a technical or aesthetic selection; on the contrary, it is directly related to social structure, historical memory, and class positioning. The theoretical framework of the study is built upon Pierre Bourdieu's relational sociology. In this context, the“habitus”that performers are born into and eventually embody, the“field”where musical production occurs, and the concepts of“cultural, social, and symbolic capital”used in the struggle within this field serve as the primary analytical tools. Furthermore, Erving Goffman's“stigma”theory is utilized to understand the social distance and labeling faced by peripatetic groups in the region. Conducted with an ethnographic approach, the research examines the position of peripatetic musicians within the historical and demographic structure of the Gercüş region and observes performance practices in micro-spaces such as weddings and local gatherings. It has been determined that kemençe performance in the region is not only a cultural heritage passed down through generations via the master-apprentice relationship and the“meşk”tradition but also plays a central role in the processes of constructing and maintaining the performers' social identities. The results of the research indicate that the kemençe constitutes embodied cultural capital for peripatetic communities, and through this instrument, performers create a legitimate space for existence within the local hierarchy. It is understood that musical performance functions as a strategy of resistance and adaptation against social stigma, with the kemençe becoming the most powerful symbolic element in this complex negotiation of identity. By blending organology with sociology, this study reveals the cultural background and social dynamics of an instrument through an interdisciplinary perspective.
Benzer Tezler
- Cultural memory, identity and music: Armenians of Turkey
Kültürel bellek, kimlik ve müzik: Türkiye Ermenileri
BURCU YILDIZ
Doktora
İngilizce
2012
Halk Bilimi (Folklor)İstanbul Teknik ÜniversitesiMüzik Ana Bilim Dalı
PROF. Ş. ŞEHVAR BEŞİROĞLU
DOÇ. DR. ROBERT REIGLE
- İran Ehl-i Hak Tanbûrunda kullanılan icra tekniklerinin Anadolu sazına aktarımı
The transfer of performance techniques used in the Iranian Ahl-e Haqq to the Anatolian saz
YAREN BOSTANCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MüzikAnkara Müzik ve Güzel Sanatlar ÜniversitesiÇalgı Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİNAN AYYILDIZ
- Klasik Türk müziğinde en sık kullanılan üç çalgının hicaz makamına ait üç farklı form örneği ile otonom sinir sistemi üzerindeki etkilerinin incelenmesi
Investigation of the effects of the three most commonly used instruments in classical Turkish music on the autonomous nervous system with three different form examples of the hijaz type
GURBET ERSOY
- Türk müziği eğitimi alan öğrencilerin sosyal kültürel ve ekonomik yapılarının çalgı tercihleriyle ilişkisi
The relationship between the social cultural and economic backgrounds of students studying turkish music and their instrument preferences
DERYA ÖZKIR KİRAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MüzikTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTürk Müziği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BANU GEBOLOĞLU
- Batı ve Türk müziği üsluplarında anlam üretme aracı olarak kemanın sonolojik analizi
Sonological analysis of the violin as a meaning production medium in the styles of western and Turkish musics
MURAT KÜÇÜKEBE
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
MüzikDokuz Eylül ÜniversitesiMüzik Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. İBRAHİM YAVUZ YÜKSELSİN