İbnü'l Arabî'nin el-Mehaccetü'l-Beydâ adlı eserinin hadis literatüründeki yeri
The place of Ibn al-ʿArabī's work al-Mahajjat al-Baydâʾ in the hadith literature
- Tez No: 1014822
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ÖZTOPRAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: İbn Arabi, İbn Arabi
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İslâm ilim geleneğinde İbnü'l-Arabî daha çok mutasavvıf kimliği ve vahdet-i vücûd düşüncesiyle tanınmaktadır. Ancak onun eserleri tasavvufla sınırlı değildir; tasavvuf ilmi dışında da çeşitli alanlarda kaleme aldığı eserler bulunmaktadır. Bu çerçevede hadis ilmine dair telif ettiği eserlerden biri de el-Mehaccetü'l-beydâ'dır. Bu çalışmada, İbnü'l-Arabî'nin söz konusu eseri teknik açıdan incelenerek müellifin bu eser özelindeki hadis rivayet ve değerlendirme yönteminin ortaya konulması hedeflenmiştir. Araştırmanın kapsamı, eserin günümüze ulaşan ikinci cildi ile sınırlandırılmıştır. Bu doğrultuda eserdeki hadis rivayet yöntemi, metin tasarrufları, isnad kullanımı, kaynak tercihleri ve hadis yorumu gibi hususlar ele alınmış; böylece eserin ahkâm hadisleri literatüründeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca eserinden hareketle müellifin mezheplere bakış açısı ve düşüncesinde mezhep olgusunun yansımaları da değerlendirilmiştir. Yöntem olarak eser bütünüyle taranıp incelenmiş; bâb başlıkları, isnad kullanımı ve rivayet tercihleri gibi hususlarda Kütüb-i Sitte ile İbnü'l-Harrât'ın el-Ahkâm adlı eseri gibi ahkâm hadis eserleriyle mukayeseler yapılmış ve örneklem yöntemi kullanılarak genel bir kanaate ulaşılmıştır. İbnü'l-Arabî üzerine yapılan çalışmaların ekseriyetle tasavvuf eksenli olması, hadis ilmiyle ilişkisine dair sistematik çalışmaların sınırlılığı ve özellikle bu eser üzerine müstakil bir çalışmanın bulunmaması, araştırmanın özgünlüğünü ve önemini artırmaktadır. İbnü'l-Arabî'nin bu eserinde yaklaşık kırk beş kaynaktan yararlandığı ve bu yönüyle zengin bir literatüre dayandığı tespit edilmiştir. Rivayetlerin büyük çoğunluğunda isnadı hazfettiği, bununla birlikte az sayıda rivayeti isnadıyla birlikte naklettiği görülmektedir. Bab başlığı tercihleri ve isnad hazfi gibi birçok hususta hocası İbnü'l-Harrât'tan etkilendiği anlaşılmaktadır. Eserin omurgasını merfû rivayetler oluşturmakla birlikte, mevkûf ve kudsî hadislere de yer verilmiş; gerekli görülen noktalarda rical ilminin otorite isimleri referans alınarak cerh ve ta'dîl değerlendirmeleri yapılmıştır. Mütâbi ve şâhid kullanım oranı yüksek olan müellifin, hadis şerhi bağlamında ise üç temel tavır benimsediği tespit edilmiştir: Çoğunlukla nakille yetinmekte; yer yer nakle ilave olarak eleştiri yapmakta; bazı durumlarda ise doğrudan tenkide girişmeksizin meselenin tafsilata muhtaç olduğunu belirterek ayrıntılı açıklamalarda bulunmaktadır. Müellif, eserin başında yalnızca mevcut kavilleri nakletmekle yetineceğini beyan etse de uygulama safhasında hadislerden özgün çıkarımlar yaparak ve fıkhî ihtilaflarda şahsi tercihlerini belirterek bu beyanına tam olarak bağlı kalmadığı görülmektedir. Mezhep taassubuna karşı net bir duruş sergileyen İbnü'l-Arabî, düşünce dünyasında herhangi bir mezhebî bağlılık içerisine girmeden delil merkezli hareket etmiş ve en güçlü bulduğu görüşü tercih etmiştir. Bununla birlikte, ilmî yetkinliği olmayan avam tabakası için mezhebe bağlılığı bir gereklilik olarak gören bir anlayış benimsemiştir. Eserde tasavvufî yorumlar oldukça sınırlı tutulmuş ancak müellif bu kısıtlı alanda dahi kendi tasavvufî bakış açısını ortaya koymuştur. Son olarak, hadis ilimleri hususunda eserdeki sınırlı veriler; müellifin ihtilaflı hadisler arasında cem ve telif yapma gayretinde olduğunu, rivayetleri uzlaştırmak mümkünken nesh seçeneğine sıcak bakmadığını ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
In Islamic scholarly tradition, Ibn al-Arabi is mostly known for his identity as a Sufi and for his idea of wahdat al-wujud. However, his works are not limited to Sufism; he also authored works in various other fields outside Sufi studies. In this context, one of the works he wrote on hadith studies is al-Mahajjat al-bayda. In this study, this work of Ibn al-Arabi was examined technically, and it was aimed to reveal the author's hadith methodology in this particular work. The scope of the research was limited to the second volume of the work that has survived to the present day. Accordingly, issues such as hadith narration methods, textual interventions, use of isnad, source preferences, and hadith interpretation were examined; thus, the place of the work in the literature of ahkâm hadith was attempted to be determined. In addition, the author's perspective on madhhabs and the nature of the madhhab phenomenon in his thought were also evaluated based on the work. As a method, the entire work was scanned and analyzed, comparisons were made with the relevant literature when necessary, and a general conclusion was reached using the sampling method. The limited number of systematic studies on Ibn al-Arabi's relationship with hadith science, since most studies on Ibn al-Arabi focus on Sufism, and especially the absence of an independent study on this work, increase the originality and importance of the research. Ibn al-Arabi was found to have benefited from approximately forty-five sources in this work, indicating that he based his study on a rich literature. It was observed that he omitted the isnad in the vast majority of narrations, although he occasionally transmitted a small number of narrations with their chains of transmission. It is understood that he was influenced by his teacher Ibn al-Harrat in many aspects, such as chapter headings and omission of chains of transmission. Although the core structure of the work consists of marfu narrations, it also includes mursal, mawquf, and qudsi hadiths; and at necessary points, evaluations of jarh and ta'dil were made by referring to authoritative names in the science of rijal. The author, who made frequent use of mutabi' and shahid narrations, adopted three basic approaches in the context of hadith commentary: He mostly limited himself to narration; sometimes he added criticism to narration; and in some cases, without directly engaging in criticism, he stated that the issue required further detail and provided more detailed explanations. Although the author stated in the introduction that he would only transmit existing opinions, in the practical part, he did not fully adhere to this statement, as he made original inferences from hadiths and expressed his own preferences in juristic disagreements. Ibn al-Arabi, who took a clear stance against sectarian fanaticism, acted based on evidence without committing to any particular madhhab in his intellectual world and chose the opinion he considered strongest. However, he adopted an understanding that considered adherence to a madhhab necessary for the general public who lacked scholarly competence. Sufi interpretations were kept quite limited in the work, yet even in this limited area, the author revealed his own Sufi perspective. Finally, the limited data on hadith sciences in the work shows that the author attempted to reconcile and harmonize conflicting hadiths and did not favor the option of abrogation when reconciliation between narrations was possible.
Benzer Tezler
- İbnü'l-Arabî'nin vahdet-i vücûd hakkında kullandığı rivâyetlerin değerlendirilmesi (el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye özelinde)
Evaluation of the narrations used by Ibn al-Arabi about the unity of existence (Special to al-Futûhâtü'l-Mekkiyya)
MAİDE ALKIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinŞırnak ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NURULLAH AGİTOĞLU
- El-Fütûhâtü'l-Mekkiyye bağlamında Muhyiddin Ibnü'l-Arabî'nin kelam ve felsefe eleştirisi
Ibn al-Arabi's criticism of teology and philosophy in the context of al-Futuhat al-Makkiyyah
EMRE TOPCUOĞLU
- Muhyiddîn ibnü'l-arabî'nin Kur'ân ilimlerine yaklaşımı: El-Fütûhâtü'l-Mekkiyye örneği
Muhyiddin İbn 'Arabi's Approach to the quranic sciences: The example of his Al-Futûhât Al-Makkiyya
HASAN İSLAM SAK
Doktora
Türkçe
2021
DinErciyes ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM GÖRENER
- Âdâbu's-Sûfiyye literatürü açısından İbnü'l-Arabî'nin el-Emru'l-Muhkem'i
Ibn al-'Arabi's al-Amr al-Muhkam in terms of literature of Adab al-Sufiyya
KÜBRA BETÜL BAYDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUHAMMET NEDİM TAN
- El-Bulğa Fi'l-Hikme" adlı eseri bağlamında Muhyiddin İbn Arabi Arabî'nin felsefî görüşleri
Muhyiddin İbn Arabî's philosophical opinions in the context of his work named“el-Bulğa Fi'l-Hikme”
NURŞAN NOZOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinFırat ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMAİL ERDOĞAN