Türkiye, Suriye ve Mısır'daki 9. sınıf din dersi kitapları üzerine bir karşılaştırma
A comparison of 9th grade religious studies textbooks in Turkey, Syria, and Egypt
- Tez No: 1014892
- Danışmanlar: PROF. DR. LATİF BEYRELİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Din, Karşılaştırmalı Edebiyat, Education and Training, Religion, Comparative Literature
- Anahtar Kelimeler: karşılaştırmalı eğitim, ortaöğretim, din eğitimi ve öğretimi, Türkiye'de din eğitimi, Suriye'de din eğitimi, Mısır'da din eğitimi, Comparative Education, Secondary Education, Religious Education and Instruction, Religious Education in Turkey, Religious Education in Syria, Religious Education in Egypt
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eğitim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Din eğitimi, yıllar içinde sürekli olarak güncellenen bir alan olup ülkeler bazında farklı yaklaşımlar ve pratiklerle uygulanmaktadır. İlkokuldan başlayıp üniversiteye kadar devam eden din eğitimi, bireylerin karakter gelişimi ve toplumsal sorumluluk bilinci oluşturma açısından büyük bir öneme sahiptir. Bu eğitim, sadece dinî bilgilerin aktarılmasıyla sınırlı kalmayıp aynı zamanda kişisel ve toplumsal gelişime önemli katkılar sağlar. Genellikle bireyin dünyayı algılama biçimini şekillendirir ve sosyal hayatta daha bilinçli bir birey olmasına zemin hazırlar. Türkiye, Suriye ve Mısır'da kullanılmakta olan 9. sınıf din dersi kitaplarının olduğu hâliyle karşılaştırıldığı bu çalışma, karşılaştırmalı eğitim çalışması temelinde nitel bir araştırmadır. Nitel araştırmalar, gözlem, görüşme ve doküman analizi gibi nitel veri toplama tekniklerinden yararlanarak, sosyal olguları bütüncül bir perspektifle ve doğal bağlamı içerisinde derinlemesine incelemeyi amaçlayan araştırma türleridir. Buna göre, nitel araştırmalarda araştırmacı olay, olgu veya var olan durumları kendi çerçevesinde anlamlandırmak, yorumlamak ve analiz etmek için uğraş verir. Bu araştırmada, mevcut durumlar, araştırmacının herhangi bir müdahalesi olmadan ve hiçbir değişikliğe gidilmeden incelenmiştir. Karşılaştırmalı eğitim çalışmaları, gelişmiş toplulukların eğitim sistemlerinin birbirlerinden farklı yönlerini ve farklılaşma nedenlerini, eğitim sistemlerinin, içinde bulunulan sosyal ve kültürel dinamikler çerçevesinde nasıl biçimlendiğini, bu durumun öğretim programlarına, ders kitaplarına, öğretim materyallerine ve sınıf içi uygulamalara nasıl yansıdığını konu edinen çalışmalardır. Karşılaştırmalı eğitim araştırmalarında sıklıkla başvurulan yaklaşımlardan biri olan yatay yaklaşım, karşılaştırılacak ülkelerin eğitim sistemlerini aynı veya ayrı zaman dilimi içerisinde ele alarak bu sistemleri oluşturan unsurların benzerliklerini ve farklılıklarını bütüncül bir perspektifle ortaya koymayı amaçlar. Bu çalışmada, Türkiye, Suriye ve Mısır'da hâlihazırda kullanılmakta olan 9. sınıf din dersi kitapları karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve karşılaştırma sonucunda ulaşılan bulgulara aşağıda yer verilmiştir. Araştırma bulguları, her üç ülkede din eğitiminin ortak İslami temellere dayandığını; ancak pedagojik yaklaşım ve içerik açısından belirgin farklılıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Kur'an-ı Kerim öğretimi bağlamında, Türkiye'de ayetlerin anlamlandırılması, değer aktarımı ve Kur'an'ın rehberlik yönünün ön plana çıkarıldığı; Suriye ve Mısır'da ise ağırlıklı olarak teknik yeterlilik, tecvit ve ezber temelli bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Kur'an-ı Kerim'in ahlaki ve toplumsal dönüşümdeki merkezî rolü, üç ülkenin ders kitaplarında da ortak bir anlayış olarak dikkat çekmektedir. İnanç-ibadet konularının öğretimi bağlamında, Türkiye'de kavramsal, sistematik ve akademik bir yaklaşımın benimsendiği; Suriye'de pratik, toplumsal fayda ile ekonomi ve adalet odaklı bir yapının öne çıktığı; Mısır'da ise medeniyet, kültür ve bilim perspektifiyle bütüncül biçimde ele alındığı tespit edilmiştir. Bu durum, inanç-ibadet konularının öğretiminde ülkelerin tarihsel tecrübeleri ve toplumsal öncelikleri doğrultusunda farklı işlevlere öncelik verildiğini göstermektedir. Hadis–siyer konularının öğretimi bağlamında, Türkiye'de birey merkezli ve değerler eğitimi ağırlıklı bir yaklaşımın benimsendiği; Suriye'de toplumsal düzen, ahlaki disiplin ve davranış eğitiminin ön plana çıktığı; Mısır'da ise tarihsel bilinç ve medeniyet kurucu perspektifin ağırlık kazandığı görülmektedir. Bununla birlikte Hz. Peygamber'in örnekliği ve hadislerin ahlaki rehberlik işlevi, üç ülkenin müfredatında da ortak bir temel oluşturmaktadır. Kitaplardaki öğrenme hedefleri ve kazanımları ülkelerin eğitim anlayışlarına göre farklılık arz etmektedir. Türkiye'de hedeflerin kavramsal anlama, değer eğitimi ve bireysel ahlaki gelişim ekseninde yapılandırıldığı; Suriye'de öğrenme hedeflerinin daha çok toplumsal düzenin korunması, ahlaki disiplinin sağlanması ve sosyal dayanışmanın güçlendirilmesi üzerine yoğunlaşıldığı; Mısır'da ise Kur'an-ı Kerim merkezli, bilgi temelli ve metin odaklı bir anlayışın benimsendiği tespit edilmiştir. Öğrenme kazanımları açısından yapılan değerlendirmede ise farklılıkların daha belirgin hâle geldiği görülmektedir. Türkiye'de kazanımların tefekkür, eleştirel düşünme, sorgulama ve yorumlama becerilerini geliştirmeye yönelik olduğu; öğrencilerin dinî değerleri içselleştirerek bireysel ve toplumsal hayata yansıtmalarının amaçlandığı görülmektedir. Suriye ders kitaplarındaki kazanımların, ayet ve hadislerin doğru okunması, tecvit kurallarının uygulanması ve ahlaki değerlerin günlük hayata aktarılması üzerinde yoğunlaştığı belirlenmiştir. Mısır ders kitaplarındaki kazanımların kapsam ve ayrıntı bakımından daha geniş tutulduğu; Kur'an-ı Kerim merkezli ve ezber ağırlıklı yapının yanında bilim, kültür, ekonomi ve tarih bilinci kazandırmaya yönelik kazanımlara yer verildiği tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Religious education is a field that is continuously updated over time and implemented through different approaches and practices across countries. Extending from primary education to higher education, religious education plays a significant role in the development of individuals' character and in fostering a sense of social responsibility. This form of education is not limited merely to the transmission of religious knowledge; rather, it also makes important contributions to personal and social development. It generally shapes individuals' ways of perceiving the world and lays the groundwork for becoming more conscious and responsible members of society. This study, which comparatively examines the ninth-grade Religious Culture and Ethics textbooks currently used in Turkey, Syria, and Egypt, is qualitative research based on the principles of comparative education. Qualitative research aims to examine social phenomena in depth and within their natural contexts by employing qualitative data collection techniques such as observation, interviews, and document analysis. Accordingly, in qualitative research, the researcher seeks to understand, interpret, and analyze events, phenomena, or existing situations within their own framework. In this study, existing conditions were examined without any intervention by the researcher and without introducing any changes. Comparative education studies focus on identifying the differing aspects of education systems in various societies and the reasons for these differences, as well as how education systems are shaped within their social and cultural contexts. Such studies also examine how these dynamics are reflected in curricula, textbooks, instructional materials, and classroom practices. One of the commonly used approaches in comparative education research is the horizontal approach, which aims to present the similarities and differences among the elements of education systems by examining the systems of the countries being compared within the same or different time periods from a holistic perspective. In this study, the ninth-grade Religious Culture and Ethics textbooks currently in use in Turkey, Syria, and Egypt were comparatively analyzed. The findings obtained from the comparison are presented below. The research findings reveal that religious education in all three countries is based on common Islamic foundations; however, it exhibits notable differences in terms of pedagogical approaches and content. In the context of Qur'anic instruction, it is observed that in Turkey, emphasis is placed on interpreting verses, transmitting values, and highlighting the guiding role of the Qur'an, whereas in Syria and Egypt, instruction predominantly follows a structure centered on technical proficiency, Tajwīd rules, and memorization. Nevertheless, the central role of the Qur'an in moral and social transformation stands out as a shared understanding across the textbooks of all three countries. With regard to the teaching of Fiqh and belief-related topics, it has been identified that Turkey adopts a conceptual, systematic, and academic approach; Syria emphasizes a practical structure focused on social benefit as well as economic and justice-related issues; and Egypt addresses these topics in a holistic manner from the perspectives of civilization, culture, and science. This indicates that different functions are prioritized in the teaching of Fiqh and belief topics in accordance with each country's historical experiences and social priorities. In the teaching of hadith and Sīrah topics, Turkey adopts an individual-centered approach with a strong emphasis on values education; Syria foregrounds social order, moral discipline, and behavioral education; and Egypt places greater emphasis on historical consciousness and a civilization-building perspective. Nevertheless, the exemplary character of the Prophet Muhammad and the moral guidance function of hadith constitute a common foundation in the curricula of all three countries. The learning objectives and outcomes presented in the textbooks vary according to each country's educational philosophy. In Turkey, objectives are structured around conceptual understanding, values education, and individual moral development; in Syria, learning objectives focus primarily on preserving social order, ensuring moral discipline, and strengthening social solidarity; and in Egypt, a Qur'an-centered, knowledge-based, and text-oriented approach is adopted. The evaluation of learning outcomes reveals even more pronounced differences. In Turkey, outcomes are designed to develop skills such as reflection, critical thinking, inquiry, and interpretation, aiming for students to internalize religious values and reflect them in both individual and social life. In Syrian textbooks, learning outcomes concentrate on the accurate recitation of verses and hadiths, the application of Tajwīd rules, and the translation of moral values into daily life. In Egyptian textbooks, learning outcomes are broader and more detailed in scope; alongside a Qur'an-centered and memorization-based structure, they also include outcomes aimed at fostering awareness of science, culture, economy, and history.
Benzer Tezler
- İşçilik maliyetleri muhasebesi ve Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Ankara makina fabrikası uygulaması
Başlık çevirisi yok
GÖKHAN ÖZER
- Amerikan hegemonyasının devamı ve Ortadoğu'nun yeniden yapılandırılması arasındaki pozitif korelasyon
The positive correlation between the restructuring of Middle East and the continuation of the U. S. (American) hegemony
ALİ DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Uluslararası İlişkilerAtılım ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ULVİ KESER
- Interregional Relations: Perspectives on the Summit of South American-Arab Countries 'New' patterns of engagement
Bölgelerarasi ilişkiler: Güney Amerika - Arap Ülkeleri zirvesindeki“Yeni”angajman yapısı perspektifleri
MARSHA MARİE HALL
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiOrtadoğu Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELİHA BENLİ ALTUNIŞIK
DOÇ. DR. DERYA GÖÇER AKDER
- Ortadoğu krizleri ve Türkiye (1950-1958)
Middle east crisis and Turkey (1950-1958)
ARDA BAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
TarihAbant İzzet Baysal ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEHÇET KEMAL YEŞİLBURSA
- Orta Doğu Ülkelerinin ilkokul eğitim sistemlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Investigation of primary school education systems among Middle East countries
ÖMER HARAKİ
Doktora
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN KÜÇÜKOĞLU