Yapay zekânın iş sağlığı ve güvenliği denetimlerinde kullanılması
Using of artificial intelligence in occupational health and safety inspections
- Tez No: 1014913
- Danışmanlar: PROF. DR. BÜLENT EKİCİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mühendislik Bilimleri, Engineering Sciences
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İş Güvenliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İş Güvenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
YAPAY ZEKÂNIN İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DENETİMLERİNDE KULLANILMASI İş sağlığı ve güvenliği (İSG), çalışanların ruhsal ve fiziksel iyilik halinin korunması açısından çalışma hayatının en temel alanlarından birini oluşturmaktadır. Ancak üretim süreçlerinin karmaşıklaşması, çalışma ortamlarının çeşitlenmesi ve risk unsurlarının daha dinamik bir hale gelmesi, geleneksel denetim ve izleme yöntemlerinin tek başına yeterli olmasını giderek güçleştirmektedir. Son yıllarda dijitalleşme ile birlikte gelişen yapay zekâ uygulamaları, bu noktada iş sağlığı ve güvenliği alanı için dikkat çekici bir dönüşüm potansiyeli ortaya koymuştur. Özellikle saha denetimlerinde tehlikelerin daha hızlı tespit edilmesi, riskli davranışların izlenmesi, veri odaklı değerlendirme yapılabilmesi ve önleyici yaklaşımın güçlendirilmesi bakımından yapay zekâ destekli sistemler yeni fırsatlar sunmaktadır. Bu çalışma, iş sağlığı ve güvenliği saha denetimlerinde yapay zekâ kullanımını çok yönlü biçimde incelemek ve bu teknolojilerin uygulamadaki yerini, katkılarını, sınırlılıklarını ve kullanıcı deneyimlerini ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır. Araştırmada karma bir yaklaşım benimsenmiş; çalışma hem kuramsal hem de uygulamalı bir çerçevede ele alınmıştır. Öncelikle literatür taraması yapılarak iş sağlığı ve güvenliği genel kavramları, tarihsel süreci, denetim süreçleri, mevcut durumu ile yapay zekâ teknolojileri ve bu teknolojilerin kullanıldığı sektörler ve en nihayetinde de İSG süreçlerinde yapay zekânın kullanılması incelenmiştir. Çalışmanın uygulama bölümünde ise Türkiye genelinde sektör ayrımı gözetilmeksizin faaliyet gösteren işletmelerden anket yöntemiyle veri toplanıştır. Elde edilen veriler, hem nicel hem de nitel açıdan değerlendirilmiş; katılımcıların yalnızca uygulamaya ilişkin görüşleri değil, aynı zamanda yaşadıkları deneyimler, karşılaştıkları güçlükler ve beklentileri de dikkate alınmıştır. Bu çalışmada, işletmelerde yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin İSG süreçlerindeki kullanım düzeyi, kullanım alanları ve bu kullanımın güvenlik performansı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırma verileri, 25 firmadan elde edilen anket sonuçlarının SPSS 25 programı ile analiz edilmesiyle değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde tanımlayıcı istatistikler, çapraz tablolar ve korelasyon analizi kullanılmış, açık uçlu sorular tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma bulguları, yapay zekâ uygulamalarının ağırlıklı olarak çalışan davranışlarının takibi, denetim ve raporlama ile kaza önleme süreçlerinde yoğunlaştığı belirlenmiştir. Teknolojik açıdan görüntü işleme temelli sistemlerin öne çıktığı ve uygulamaların büyük ölçüde saha odaklı yürütüldüğü görülmüştür. YZ kullanımının çalışan verimliliği üzerinde yüksek düzeyde olumlu etkiler yarattığı (%95) ve raporlama süreçlerini hızlandırdığı tespit edilmiştir. İş kazalarının azaltılmasına ilişkin olarak firmaların bir kısmı (%55) olumlu etki bildirmiş, bir kısmı ise henüz değerlendirme yapmamıştır. Bununla birlikte, YZ benimsenme düzeyi ile güvenlik performansı arasındaki ilişkinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir (p>0.05). Elde edilen bulgular doğrultusunda, YZ uygulamalarının İSG süreçlerinde ağırlıklı olarak operasyonel düzeyde kullanıldığı ve Türkiye'de bu teknolojilerin gelişim aşamasında olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, yapay zekâ uygulamalarının etkisinin zamanla daha belirgin hale geldiği ve yaygınlaşma sürecinde maliyet, adaptasyon ve eğitim gibi faktörlerin önemli olduğu değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
USING OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY INSPECTIONS Occupational health and safety (OHS) constitutes one of the most fundamental areas of working life in terms of protecting the physical and mental well-being of employees. However, the increasing complexity of production processes, the diversification of working environments and the dynamic nature of risk factors have made it increasingly difficult for traditional inspection and monitoring methods to be sufficient on their own. In recent years, artificial intelligence (AI) applications, which have developed alongside digitalization, have revealed a remarkable transformation potential for the field of occupational health and safety. In particular, AI-supported systems offer new opportunities in terms of faster identification of hazards in field inspections, monitoring of risky behaviors, enabling data-driven evaluations, and strengthening preventive approaches. This study was conducted to examine the use of artificial intelligence in occupational health and safety field inspections from multiple perspectives and to reveal the practical role, contributions, limitations, and user experiences of these technologies. A mixed-method approach was adopted in the research, and the study was addressed within both theoretical and practical frameworks. First, a literature review was conducted to examine general OHS concepts, its historical development, inspection processes, the current state of OHS, artificial intelligence technologies, the sectors in which these technologies are used, and finally the use of AI in OHS processes. In the practical phase of the study, data were collected through a questionnaire administered to enterprises operating in various sectors throughout Türkiye, without any sectoral distinction. The obtained data were evaluated both quantitatively and qualitatively, taking into account not only the participants' views on applications but also their experiences, the challenges they face, and their expectations. In this study, the level of use of artificial intelligence technologies in occupational health and safety processes, their application areas, and their effects on safety performance were examined. The research data were analyzed using SPSS 25 based on survey responses obtained from 25 firms. Descriptive statistics, cross-tabulations, and correlation analyses were employed, while open-ended questions were analyzed using thematic analysis. The findings indicate that AI applications are predominantly used in monitoring employee behaviors, inspection and reporting processes, and accident prevention. From a technological perspective, computer vision-based systems stand out, and applications are largely implemented in a field-oriented manner. It was determined that the use of AI has a strong positive impact on employee productivity (95%) and accelerates reporting processes. Regarding the reduction of occupational accidents, some firms (55%) reported positive effects, while others have not yet evaluated the impact. However, no statistically significant relationship was found between the level of AI adoption and safety performance (p>0.05). Based on the findings, it was concluded that AI applications are predominantly used at the operational level in OHS processes and that these technologies are currently in the development stage in Türkiye. Furthermore, it was evaluated that the effects of AI applications become more evident over time and that factors such as cost, adaptation, and training play a significant role in the dissemination process.
Benzer Tezler
- Yapay zekânın iş sağlığı ve güvenliği hukukuna etkileri
Impacts of artificial intelligence on occupational health and safety law
BENSU UĞURLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HukukTobb Ekonomi ve Teknoloji ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORHAN ERSUN CİVAN
- İş sağlığı ve güvenliği eğitiminde yapay zekanın kullanımının araştırılması: İnternet tabanlı nitel sektörel araştırma
Investigating the use of artificial intelligence in occupational health and safety education: Internet-based qualitative sectoral research
İSMET ARSLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Yönetim Bilişim SistemleriUfuk ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH SAĞLAM
- İş sağlığı ve güvenliğinde yapay zeka entegrasyonu; İSG profesyonellerin yapay zeka uygulamalarına bakış açısının irdelenmesi
Integration of artificial intelligence in occupational health and safety: Exploring OHS professionals' perspectives on AI applications
SERKAN BAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bilim ve TeknolojiBingöl Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH TUNÇ
- Tarım makinaları imalathanelerinde iş güvenliği denetimi amaçlı yapay zeka destekli otomatik baret tespit sistemi
Artificial intelligence-based automatic helmet detection system for occupational safety inspection in agricultural machinery factories
SİMGE ÖZÜAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
ZiraatKırşehir Ahi Evran Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER ERTUĞRUL
- İnşaat projelerinde makine öğrenmesi algoritmaları ile risk kontrolü
Risk control with machine learning algorithms in construction projects
AHMET HAKYEMEZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Esenyurt Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CAHİT KARAKUŞ