Geri Dön

Müteahhir dönem belâgat düşüncesinde muktezâ-yı hâl kavramı

The concept of muqtadā al-ḥāl in post-classical balāgha thought

PDF İndir

  1. Tez No: 1014912
  2. Yazar: TUNCAY AZAR
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. ALİ BENLİ
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Marmara Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu tez, Sekkâkî sonrası belâgat düşüncesinde muktezâ-yı hâl kavramının teorik işlevini ve meânî, beyân ve bedî' ilimleriyle ilişkisini incelemektedir. Çalışmanın temel problemi, Abdulkâhir Cürcânî sonrasında şekillenen nazm merkezli belâgat anlayışının müteahhir dönemde muktezâ-yı hâl kavramı etrafında nasıl sistemleştirildiği ve bu kavramın kavramsal sınırlarının hangi ölçütlerle belirlendiğidir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, muktezâ-yı hâlin klasik belâgat içindeki konumunu ve diğer temel kavramlarla ilişkisini sistematik biçimde ortaya koymaktır. Araştırmada Sekkâkî ve sonrasındaki şarihlerin başlıca belâgat metinleri mukayeseli ve kavramsal analiz yöntemiyle incelenmiş; muktezâ, hâl/makâm, garaz ve i'tibâr-i münâsib terimlerinin kullanım biçimleri değerlendirilmiştir. Bulgular, muktezâ-yı hâlin meânî ilminde teorik bir çerçeveye kavuşturulduğunu; buna karşılık beyân ve bedî' ilimleriyle ilişkisinin çoğunlukla sınırlı ve söylem düzeyinde kaldığını göstermektedir. Ayrıca kavramın, beliğ kişinin ifade tercihleri ile sözün kuruluşunu açıklayan teorik ilkeler arasındaki ilişkiyi düzenleyen merkezi bir işlev gördüğü ve bu çerçevede makâma uygun konuşmanın teorik temellerinden birini oluşturduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, muktezâ-yı hâlin Sekkâkî sonrası dönemde teknik ve belirleyici bir kavram haline geldiği, bu nedenle Cürcânî öncesi edeb ve belâgat literatürüne doğrudan teşmil edilmesinin kavramsal bazı güçlükler doğurduğu ortaya konulmuştur.

Özet (Çeviri)

This thesis examines the theoretical function of the concept of muqtadâ al-hâl in post-Sakkâkî balâgha thought and its relationship with the sciences of maʿânî, bayân, and badîʿ. The main problem of the study concerns how the nazm-centered understanding of balâgha that took shape after ʿAbd al-Qâhir al-Jurjânî was systematized around the concept of muqtadâ al-hâl in the later period, and according to which criteria the conceptual boundaries of this notion were determined. Accordingly, the aim of the study is to systematically present the position of muqtadâ al-hâl within classical balâgha and its relationship with other fundamental concepts. In the research, the principal balâgha texts of al-Sakkâkî and subsequent commentators were examined through comparative and conceptual analysis, and the usages of the terms muqtadâ, hâl/maqām, gharad, and iʿtibâr al-munâsib were evaluated. The findings indicate that muqtadâ al-hâl was provided with a theoretical framework within the science of maʿânî, whereas its relationship with bayân and badîʿ remained largely limited and at the level of discourse. Furthermore, it has been established that the concept functions as a central principle regulating the relationship between the expressive preferences of the eloquent speaker (balîgh) and the theoretical principles that explain the construction of discourse, and that within this framework it constitutes one of the theoretical foundations of speech appropriate to the maqâm. In conclusion, the study demonstrates that muqtadâ al-hâl became a technical and determinative concept in the post-Sakkâkî period and that its direct extension to the pre-Jurjânî adab and balâgha literature gives rise to certain conceptual difficulties.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    985411

    Muhammed Tahir bin Aşûr ile dört mezhep imamlarının bazı görüşlerinin ve içtihatlarının uygulamadaki karşılaştırması

    Muhammad al-Tahir Ibn Ashur and the four imams a comparative analysis of selected jurisprudential views and the implications of his legal reasoning

    MUHAMMED SALİH

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2025

    DinMardin Artuklu Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ATA DENİZ

  2. Tez No

    994946

    Halil es-Safedî ve el-Ğaysu'l-museccem fî şerhi Lâmiyyeti'l-acem adlı eserinin Arap edebiyatındaki yeri

    Khalīl al-Ṣafadī and the position of his work al-Ghayth al-Musajjam fī Sharḥ Lāmiyyat al-ʿAjam in Arabic literature

    REMZİ AYDAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    DilbilimSelçuk Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ YUSUF SAMİ SAMANCI

  3. Tez No

    966906

    Meâni ve usûl-i fıkıh ilminde emir-nehiy

    Command and prohibition in the science of meaning and usul-i fiqh

    İHSAN GÜZEL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Dinİzmir Katip Çelebi Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ ADEM ÇALAR

  4. Tez No

    742422

    Sadruşşerîa'da varlık ve ulûhiyyet

    Existence and divinity in Sadr al-Shariah's thought

    GÜVENÇ ŞENSOY

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    DinMarmara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. HATİCE KELPETİN ARPAGUŞ

  5. Tez No

    459645

    مصطلحات علم البديع في“الكليات”لأبي البقاءالكفوي -جمع ودراسة-

    Ebu'l-Bekâ'el-Kefevî ve el-Kulliyât adlı eseri

    BRYAR SAADI IMMAM IMMAM

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2016

    Doğu Dilleri ve EdebiyatıYüzüncü Yıl Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. ABDULHADİ TİMURTAŞ

Geri Dön