Sinem Sal'ın, Aras Ören'in ve A.S. Byatt'ın seçili eserlerinde insan bedeni ve ömrü bağlamında yol-karşılaşma kronotopununkarşılaştırmalı incelemesi
A comparative examination of the road-encounter chronotope in the context of the human body and human life in selected works by Sinem Sal, Aras Ören and A.S. Byatt
- Tez No: 1015778
- Danışmanlar: PROF. DR. KAMİL CAN BULUT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Karşılaştırmalı Edebiyat, Felsefe, Comparative Literature, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aydın Adnan Menderes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Karşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mihail Bahtin'e göre kurmaca evrendeki zaman ve mekân, yalnızca olayların“ne zaman”ve“nerede”gerçekleştiğini imleyen mekanik unsurlar değildir. Bu bağlamda Bahtin'in kronotop kavramı, bu iki unsurun ayrılmaz bir bütün olarak işlediğini ve anlatının anlam üretiminde belirleyici rol oynadığını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda zaman ve mekân, metnin yalnızca dekoruna ait unsurlar değil, atmosferini, duygusal yoğunluğunu ve değerler bütününü de şekillendiren kurucu unsurlar hâline gelir. Kurmaca evrende yer alan her olay, karakter ve motif, zaman ve mekânın bütünlüklü yapısı içinde anlam kazanır. Dolayısıyla okur ve yazar, zamanı ve mekânı soyut biçimde ayrıştırmak yerine onları iç içe geçmiş bir deneyim alanı olarak algılar. Bu durum, edebî metnin mekanik bir kurgu olmaktan çıkarak duygu ve anlam katmanlarıyla örülü organik bir yapı kazanmasını sağlar. Bu çalışmada da Mihail Bahtin'in kronotop kuramı çerçevesinde geliştirdiği kronotop tipolojilerinden biri olan yol-karşılaşma kronotopu temel olarak ele alınmış ve söz konusu kronotopun insan bedeni ve ömrü bağlamında genişletilmesi ile söz konusu yeni tipolojinin farklı üç eser üzerinde karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bahtin'in tipolojisindeki yol, karakterler arasındaki karşılaşmaların ve anlatısal kırılmaların gerçekleştiği fiziksel bir hareket alanı olarak değerlendirilirken, bu çalışmada yol soyut bir düzleme taşınarak insan yaşamı ile ilişkilendirilmiştir. Bu doğrultuda insan yaşamı bir“yol”olarak, insan bedeni ise bu yolculuğun gerçekleştiği ve zamanın izlerini taşıyan bir“mekân”olarak ele alınmıştır. Böylece doğum, büyüme, yaşlanma ve ölüm gibi süreçlerin beden üzerinde somutlaşan zamansal göstergeler olduğu kabul edilmiş ve kronotop kavramının anlamsal sınırları genişletilerek“insan bedeni ve ömrü bağlamında yol-karşılaşma kronotopu”adıyla yeni bir tipoloji önerilmiştir. Çalışmanın yöntemi temel olarak Bahtin'in kronotop inceleme kuramına dayandırılmıştır. Bununla birlikte önerilen tipolojinin kuramsal çerçevesini genişletebilmek amacıyla farklı felsefi yaklaşımlardan da yararlanılarak disiplinlerarası bir izlek oluşturulmuştur. Önerilen tipolojinin işlevselliğini ortaya koymak amacıyla biçim, kültür ve dönem bakımından birbirinden farklı üç eser olan A.S. Byatt'ın Beden Sanatı, Sinem Sal'ın Ama Ben Süper Kahramandım, Aras Ören'in Atıfet / Atıfet Kendini Anlatıyor adlı eserleri karşılaştırmalı edebiyat disiplini kapsamında incelenmiştir. Yapılan karşılaştırmalı analizler sonucunda, söz konusu eserlerin farklılıklarına rağmen önerilen kronotop tipolojisi çerçevesinde fiziksel, psikolojik ve sosyal zamanın beden-mekân üzerinde somutlaşması, yaşamın bir yol olarak ele alınması ve karşılaşmaların zamansal göstergeleri ile ömür sürelerinin ne için harcandığını göstermesi bakımından büyük ölçüde benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular doğrultusunda geliştirilen kronotop tipolojisinin kuramsal açıdan işlevsel bir inceleme aracı sunduğu sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
According to Mikhail Bakhtin, time and space in a fictional universe are not merely mechanical elements indicating“when”and“where”events occur. In this context, Bakhtin's concept of chronotope reveals that these two elements function as an inseparable whole and play a decisive role in the narrative's production of meaning. Accordingly, time and space become not only elements belonging to the text's setting, but also constitutive elements shaping its atmosphere, emotional intensity, and overall values. Every event, character, and motif in a fictional universe gains meaning within the holistic structure of time and space. Therefore, instead of abstractly separating time and space, the reader and writer perceive them as an intertwined field of experience. This allows the literary text to move beyond being a mechanical construct and acquire an organic structure interwoven with layers of emotion and meaning. This study primarily focuses on the“road-encounter chronotope,”one of the chronotope typologies developed by Mikhail Bakhtin within the framework of his chronotope theory. It aims to expand this chronotope in the context of the human body and lifespan, and to compare this new typology across three different works. While Bakhtin's typology considers the road as a physical space of movement where encounters between characters and narrative ruptures occur, this study elevates the road to an abstract level, associating it with human life. Accordingly, human life is considered a“road,”and the human body a“space”where this journey takes place and which bears the traces of time. Thus, processes such as birth, growth, aging, and death are accepted as temporal indicators embodied in the body, and the semantic boundaries of the chronotope concept are expanded to propose a new typology called“the road-encounter chronotope in the context of the human body and lifespan.”The methodology of the study is fundamentally based on Bakhtin's chronotope analysis theory. However, in order to broaden the theoretical framework of the proposed typology, an interdisciplinary approach has been established by utilizing different philosophical perspectives. To demonstrate the functionality of the proposed typology, three works—A.S. Byatt's Body Art, Sinem Sal's Ama Ben Süper Kahramandım, and Aras Ören's Atıfet/Atıfet Kendini Anlatıyor —which differ in form, culture, and period, have been examined within the framework of comparative literature. As a result of the comparative analyses, it was determined that despite their differences, these works show a great deal of similarity within the framework of the proposed chronotope typology in terms of the concretization of physical, psychological, and social time through body-space, the treatment of life as a journey, and the temporal indicators of encounters and how life spans are spent. In line with these findings, it was concluded that the developed chronotope typology offers a functional theoretical analysis tool.
Benzer Tezler
- La Vie artistique litteraire culturelle et sociale l'Izmir en langue Française (du XVII'eme siecle a nos jours)
Fransızca'da İzmir'in sanatsal edebi kültürel ve toplumsal yaşamı (XVII'inci yüzyıldan günümüze)
HASAN ZORLUSOY
Doktora
Fransızca
1993
Fransız Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL KAYRA
- Kuru incirlerde küf florası ve aflatoksigenik küflerin saptanması
Başlık çevirisi yok
SİBEL BÜYÜKŞİRİN
- Patates çeşitlerinin dondurulmasında ön işleme teknikleri ve kaliteye etkileri
Başlık çevirisi yok
Y.BİROL SAYGI
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiGıda Teknolojisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SUZAN KINCAL
- Uydu yayın alıcısı
Başlık çevirisi yok
İSMAİL HAKKI ÇAVDAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiKaradeniz Teknik ÜniversitesiElektrik-Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN DİNÇER