Sağlıklı okul çağı çocuklarında demir, çinko düzeylerinin taranması ve eksikliğe neden olan faktörlerin değerlendirilmesi
Screening of iron and zinc levels in healthy school-age children and evaluation of factors contributing to deficiency
- Tez No: 1016059
- Danışmanlar: PROF. DR. SUAR ÇAKI KILIÇ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: Okul çağı, demir eksikliği anemisi, çinko eksikliği, prevalans, beslenme, School-age, iron deficiency anemia, zinc deficiency, prevalence, nutrition
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş ve Amaç: Türkiye'de okul çağı çocuklarında demir eksikliği ve demir eksikliği anemisi prevalansının bölgeye ve sosyoekonomik düzeye göre %5–40 arasında değişebildiğini, çinko eksikliği prevalansının ise bazı bölgelerde %10–30 düzeylerine ulaşabildiğini gösteren çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmada, İstanbul ili Ümraniye ilçesinde öğrenim gören ve klinik olarak herhangi bir hastalık bulgusu göstermeyen sağlıklı okul çağı çocuklarında demir ve çinko düzeylerinin değerlendirilmesi, demir ve çinko eksikliği prevalansının belirlenmesi ve bu eksikliklerin gelişimine katkıda bulunabilecek risk faktörlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, İstanbul ili Ümraniye ilçesinde yürütülen prospektif ve kesitsel bir araştırma olarak tasarlanmıştır. İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından izin verilen 54 okul arasından rastgele seçilen 39 okuldan (10 lise, 18 ortaokul ve 11 ilkokul) yaşları 6–17 yıl arasında değişen 402 gönüllü sağlıklı öğrenci (242 kız, 160 erkek) çalışmaya dahil edilmiştir. Gerekli yazılı gönüllü onam formlarının alınmasının ardından katılımcıların sosyodemografik özellikleri ve beslenme alışkanlıklarına ilişkin veriler anketler aracılığıyla toplanmıştır. Boy ve kilo ölçümleri ile fizik muayenenin ardından alınan kan örneklerinden tam kan sayımı, serum ferritin ve serum çinko düzeyleri analiz edilmiştir. Tam kan sayımı parametreleri Lanzkowsky's Manual of Pediatric Hematology and Oncology (2021), serum çinko düzeyleri IZiNCG (2007) ve ferritin düzeyleri DSÖ (2020) rehberlerine göre değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmada 6–17 yaş grubunda anemi prevalansı %30,1, demir eksikliği (DE) prevalansı %41,0 ve demir eksikliği anemisi (DEA) prevalansı %12,4 olarak saptanmıştır. Çinko eksikliği prevalansı ise %11,4 olarak belirlenmiştir. DEA prevalansı, 12–14,9 yaş grubunda %27,6 ile en yüksek düzeyde bulunmuş; kız çocuklarında (%15,7) erkek çocuklarına kıyasla daha yüksek olduğu saptanmıştır. Buna karşılık, çinko eksikliği erkek çocuklarda (%15,6) anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur. Demir eksikliği ile çinko eksikliği arasında anlamlı bir ilişki saptanmamış olup, her iki eksikliğin birliktelik prevalansı %5,2 olarak belirlenmiştir. Sosyoekonomik ve sosyodemografik faktörler ile demir veya çinko eksikliği arasında anlamlı bir ilişki gösterilememiştir. Konjonktival solukluk, hem demir eksikliği hem de çinko eksikliği ile istatistiksel olarak ilişkili ortak fizik muayene bulgusu olmuştur. Ayrıca, ferritin ve hemoglobin düzeyleri normal sınırlarda olsa dahi çinko eksikliği bulunan çocuklarda hematokrit (HCT) ve ortalama eritrosit hacmi (MCV) değerlerinin anlamlı derecede düşük olduğu saptanmıştır. Sonuç: İzole demir eksikliğinin (%28,6), demir eksikliği anemisinden (%12,4) yaklaşık 2,3 kat daha sık görülmesi, subklinik dönemin klinik anemiden daha yaygın olduğunu ve yalnızca hemoglobin temelli tarama yaklaşımlarının yetersiz kalabileceğini düşündürmektedir. Ayrıca, çinkonun eritropoez üzerinde düzenleyici bir role sahip olduğu ve hematolojik parametreleri etkileyebildiği gösterilmiştir. Bu nedenle, okul çağı çocuklarında sağlıklı büyüme ve gelişmenin desteklenmesi amacıyla yalnızca hemoglobin düzeyine odaklanmayan, demir ve çinko durumunu da değerlendiren bütüncül tarama programları uygulanmalıdır.
Özet (Çeviri)
Introduction and Objective: Numerous studies have reported that the prevalence of iron deficiency (ID) and iron deficiency anemia (IDA) among school-aged children in Türkiye varies between 5% and 40%, depending on the region and socioeconomic status, while the prevalence of zinc deficiency may reach 10–30% in certain populations. This study aimed to evaluate iron and zinc status, determine the prevalence of iron and zinc deficiencies, and investigate potential risk factors contributing to these deficiencies among healthy school-aged children attending schools in the Ümraniye district of Istanbul, Türkiye. Materials and Methods: This prospective cross-sectional study was conducted in the Ümraniye district of Istanbul. A total of 402 healthy volunteer students aged 6–17 years (242 girls and 160 boys) were recruited from 39 randomly selected schools (10 high schools, 18 middle schools, and 11 primary schools) among 54 schools authorized by the Provincial Directorate of National Education. Following the acquisition of written informed consent, data regarding sociodemographic characteristics and nutrition patterns were collected using structured questionnaires. After anthropometric measurements and physical examination, blood samples were obtained for complete blood count, serum ferritin, and serum zinc analyses. Hematological parameters were evaluated according to Lanzkowsky's Manual of Pediatric Hematology and Oncology (2021), serum zinc levels according to the IZiNCG guidelines (2007), and ferritin levels according to the World Health Organization (WHO) guidelines (2020). Results: Among children aged 6–17 years, the prevalence of anemia, iron deficiency (ID), and iron deficiency anemia (IDA) was 30.1%, 41.0%, and 12.4%, respectively. The prevalence of zinc deficiency was 11.4%. IDA was the most prevalent in the 12–14.9-year age group (27.6%) and was observed more frequently in girls (15.7%) than in boys. In contrast, zinc deficiency was significantly more common among boys (15.6%). No significant association was found between iron deficiency and zinc deficiency; however, the prevalence of concurrent iron and zinc deficiency was 5.2%. Furthermore, no significant relationships were identified between iron or zinc deficiency and sociodemographic or socioeconomic factors. Conjunctival pallor was the only physical examination finding significantly which associated with both iron and zinc deficiencies. In addition, hematocrit (HCT) and mean corpuscular volume (MCV) values were significantly lower in children with zinc deficiency, even when serum ferritin and hemoglobin levels were within normal ranges. Conclusion: The finding that isolated iron deficiency (28.6%) was approximately 2.3 times more prevalent than iron deficiency anemia (12.4%) suggests that the subclinical stage of iron deficiency is considerably more common than overt anemia and that screening strategies based solely on hemoglobin measurements may be insufficient. Furthermore, zinc appears to play a regulatory role in erythropoiesis and may influence hematological parameters independently of iron status. Therefore, comprehensive screening programs that assess both iron and zinc status, rather than focusing exclusively on hemoglobin levels, should be implemented to support healthy growth and development in school-aged children.
Benzer Tezler
- Manisa yöresinde demir eksikliği anemi prevalansı ve demir eksikliği anemisinde tarama testi olarak rutin hemogram, RDW ve ferritinin kullanımı
The prevalance of iron deficieny anemia in Manisa and using of hemogram, RDW and ferritin for searcing of iron deficiency anemia
VİLDAN ÜRK TAŞYENEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2006
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıCelal Bayar ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF.DR. ALİ ONAĞ
- Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ne başvuran okul çağı çocuklarında vitamin B12, folat, homosistein, demir eksikliği prevalansının değerlendirilmesi
The evaluation of the prevalence of vitamin b12, folate, homocysteine and iron deficiency in school age children admitted to Zonguldak Bülent Ecevit University Medical School Hospital
MELİKE KEFELİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZÜHAL ÖRNEK
- Zonguldak ili 6-14 yaş arasındaki çocuklarda anemi prevalansı
Zonguldak province for children between the ages of 6 and 14prevalence of anemia
NESLİHAN DİNÇER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZMİYE YÜKSEK
- Okul çağı çocuklarda büyüme ve obezite durumunun saptanması, etkileyen etmenlerin değerlendirilmesi
Determination of growth and obesity in school-age children, evaluation of the efecting factors
NURCAN YABANCI
Doktora
Türkçe
2004
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF.DR. GÜLDEN PEKCAN
- Erzurum il merkezinde 6-17 yaş grubu çocuklarda çölyak hastalığı prevalansı
Başlık çevirisi yok
VİLDAN ERTEKİN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2005
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAtatürk ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. AYŞE SELİMOĞLU