Assure öğretim tasarim modeli ile gerçekleştirilen yapayzekâ destekli uygulamalarin öğrencilerin yazılı istembecerilerine etkisi: Karma bir çalışma
The impact of AI-supported applications implemented through the assure instructional design model on students' prompt writing skills: A mixed-methods study
- Tez No: 1016211
- Danışmanlar: PROF. DR. SEYFİ KENAN, PROF. DR. SİBEL CENGİZHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ, insan davranışlarını ve düşünme biçimlerini taklit etmeyi amaçlayan bilgisayar biliminin önemli çalışma alanlarından biri olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, etki alanı giderek genişleyen bu teknolojinin son yıllarda birçok sektörde kalıcı dönüşümlere yol açtığı görülmektedir. Hızlı gelişimi sayesinde yapay zekânın, eğitim alanında da diğer disiplinlerde olduğu gibi, önemli değişimlere zemin hazırlayabileceği düşünülmektedir. Yapay zekâ türlerinden biri olan doğal dil işleme temelli araçların öğrencilerin bilgiye erişim, öğrenme ve iletişim süreçlerini yeniden şekillendirebileceği öngörülmektedir. Bu araçların temel çalışma prensiplerinin insan zekâsına özgü tanıma, algılama, analiz etme, öğrenme, taklit etme, yorumlama ve düşünme gibi bilişsel süreçleri modellemeyi hedeflediği kabul edilmektedir. Özellikle büyük dil modelleri, kullanıcıyla yazılı etkileşim kurabilme özellikleri sayesinde eğitim ortamlarında yeni öğrenme fırsatları sunabilmektedir. Bu teknolojilerin en dikkat çekici yönlerinden biri, bireylere hızlı ve etkileşimli bilgi sunabilen bir öğrenme asistanı işlevi görebilmeleridir. Bu araçların yalnızca bilgiye erişimi kolaylaştırmakla kalmayıp aynı zamanda öğrencilerin yazılı ifade, problem çözme, eleştirel düşünme ve dijital iletişim becerilerini geliştirebileceği de ileri sürülmektedir. Ancak bu noktada önemli bir soru ortaya çıkmaktadır: Yapay zekâ araçları eğitim ortamlarında gerçekten bu tür öğrenme kazanımlarını destekleyebilmekte midir? Bu bağlamda yapay zekânın eğitimde hangi öğretim tasarımı yaklaşımlarıyla ve nasıl bir pedagojik çerçeve içinde etkili biçimde kullanılabileceği günümüzde en çok tartışılan konulardan biri hâline gelmiştir. Bu tez çalışmasında ASSURE öğretim tasarım modelinin sistematik yapısından yararlanılarak öğrencilerin dil tabanlı yapay zekâ araçlarıyla etkili ve bilinçli iletişim kurma becerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu yönüyle çalışmanın hem ulusal hem de uluslararası literatüre özgün bir katkı sunabileceği düşünülmektedir. Çalışmada, öğrencilerin doğal dil işleme temelli yapay zekâ araçlarını sorumlu biçimde kullanmalarını ve etkili istem (prompt) yazma becerilerini geliştirmelerini destekleyen bir öğretim sürecinin etkililiğinin incelenmesi hedeflenmiştir. ASSURE öğretim tasarımı modelinin basamaklarına göre tasarlanan öğretim uygulamaları aracılığıyla öğrencilerin yapay zekâ ile ix etkileşim kurarak yazılı iletişim becerilerini geliştirebilecekleri öngörülmüştür. Bu doğrultuda, açık kaynaklı ve erişilebilir bir dil tabanlı yapay zekâ aracı olan ChatGPT-3.5 kullanılmıştır. Araştırma sürecinde öğrencilerin yapay zekâ ile etkileşim kurma, uygun istem yazma ve elde edilen yanıtları değerlendirme becerilerindeki gelişim incelenmiştir. Araştırmanın özgün değerinin, yapay zekâyı yalnızca bilgi sunan bir araç olarak değil, öğrencilerin doğru istem (prompt) yazma, görev tanımlama, iletişim dili geliştirme ve çıktı doğrulama becerilerini destekleyen pedagojik bir öğrenme aracı olarak ele alması olduğu düşünülmektedir. Araştırmada karma yöntem kullanılmıştır. Nicel boyutta zayıf deneysel desen kullanılarak ön test-son test uygulamaları gerçekleştirilmiş; nitel boyutta ise öğrencilerin deneyimlerini daha derinlemesine incelemek amacıyla tekli durum çalışması yaklaşımıyla günlükler ve yarı yapılandırılmış görüşmelerden yararlanılmıştır. Çalışma, bir özel okul ve bir devlet okulunda öğrenim gören 6. sınıf öğrencileri ile yürütülmüştür. Araştırma bulguları, öğrencilerin başlangıçta yapay zekâ ile yazılı iletişim kurarken kendilerini yeterince açık ve yapılandırılmış biçimde ifade edemediklerini göstermiştir. ASSURE öğretim tasarımı modeli doğrultusunda planlanan dersler ve geliştirilen analitik rubrik aracılığıyla öğrencilerin görev tanımlama, rol atama, çıktı beklentisini ifade etme ve uygun istem (prompt) yazma becerilerinde anlamlı gelişimler gözlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin yapay zekâdan elde edilen yanıtları değerlendirme ve gerektiğinde yeniden düzenleme gibi eleştirel doğrulama davranışları geliştirmeye başladıkları belirlenmiştir. Nitel bulgular, öğrencilerin yapay zekâ ile yaşadıkları öğrenme deneyiminin genel olarak ilgi çekici, motive edici ve merak uyandırıcı olarak değerlendirildiğini göstermektedir. Çalışmanın bulgularının öğretmenlere yapay zekâ destekli öğretim tasarımlarının planlanmasında yol gösterici olması; öğrencilerin etkili soru sorma, yazılı ifade ve dijital iletişim becerilerini geliştirmelerine katkı sağlaması beklenmektedir. Bu yönüyle çalışmanın yapay zekâ destekli öğrenme ortamlarının pedagojik, ölçme-değerlendirme ve dijital okuryazarlık boyutlarını bütüncül biçimde ele alan bir yaklaşım sunarak alana bilimsel ve uygulamaya dönük katkılar sağlayabileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Artificial intelligence (AI) is considered an important field of computer science that aims to imitate human behavior and ways of thinking. However, the influence of this technology has expanded rapidly in recent years, leading to significant and lasting transformations across many sectors. Given its rapid development, it is believed that artificial intelligence may also bring substantial changes to education, as it has in other disciplines. Natural language processing (NLP)-based tools, which represent one category of artificial intelligence technologies, are expected to reshape students' access to information, learning processes, and communication practices. The fundamental operating principles of these tools aim to model cognitive processes associated with human intelligence, such as recognition, perception, analysis, learning, imitation, interpretation, and reasoning. In particular, large language models (LLMs) can provide new learning opportunities in educational settings by interacting with users via written communication. One of the most notable characteristics of these technologies is their potential to serve as learning assistants, providing fast, interactive information. Beyond facilitating access to information, these tools may also support the development of students' written expression, problem-solving, critical thinking, and digital communication skills. However, an important question arises: Can artificial intelligence tools truly support such learning outcomes in educational environments? Within this context, determining how artificial intelligence can be effectively integrated into education and how instructional design models can be used to structure it pedagogically has become one of the most widely discussed topics in recent years. In this dissertation, the ASSURE instructional design model was used as a systematic framework to support students in developing effective, conscious communication skills when using language-based artificial intelligence tools. In this respect, the study is expected to contribute original insights to both national and international literature. xii The study aimed to examine the effectiveness of an instructional process designed to support students in consciously using natural language processing-based AI tools and developing effective prompt-writing skills. Through instructional activities aligned with the stages of the ASSURE instructional design model, it was anticipated that students would improve their written communication skills through interaction with artificial intelligence. For this purpose, ChatGPT-3.5, an accessible and open-source language-based artificial intelligence tool, was used. The study investigated students' development in interacting with artificial intelligence, constructing appropriate prompts, and evaluating the system's responses. The originality of the research lies in approaching artificial intelligence not merely as a tool that provides information, but as a pedagogical tool that supports students in prompt writing, task definition, language development for communication, and output verification. In addition, the“Analytical Rubric for Writing Prompts to Language-Based Artificial Intelligence,”developed within the scope of this study, provides a concrete measurement tool for evaluating students' written interactions with artificial intelligence and contributes to the existing literature. A mixed-methods approach was employed in the study. In the quantitative dimension, a weak experimental design was used, and pre-test and post-test applications were conducted. In the qualitative dimension, student diaries and semi-structured interviews were utilized within a single case study approach to examine students' experiences in greater depth. The study was carried out with sixth-grade students enrolled in one private school and one public school. The findings indicated that at the beginning of the study, students had difficulty expressing themselves clearly and in a structured manner when communicating with artificial intelligence. Through lessons designed using the ASSURE instructional design model and the analytical rubric developed in the study, students demonstrated significant improvements in task definition, role assignment, specification of expected outputs, and writing appropriate prompts. Furthermore, students began to develop critical verification behaviors, such as evaluating responses generated by artificial intelligence and revising their prompts as needed. Qualitative findings also showed that students perceived their experience with artificial intelligence as engaging, motivating, and curiosity-enhancing. xiii The findings of this study are expected to guide teachers in designing artificial intelligence–supported instructional practices and to contribute to students' development of effective questioning, written expression, and digital communication skills. In this respect, the study provides both theoretical and practical contributions by presenting a comprehensive approach that integrates pedagogy, assessment, and digital literacy within artificial intelligence– supported learning environments.
Benzer Tezler
- ASSURE öğretim tasarımı modeline göre gerçekleştirilen 7. sınıf kuvvet ve enerji ünitesi öğretiminin öğrencilerin akademik başarıları ile bilgi ve teknoloji okuryazarlıklarına etkisi
The effect of teaching the 7th grade force and energy unit according to the ASSURE instructional design model on students' academic achievement and information and technology literacy
RAMAZAN AYCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimSüleyman Demirel ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL TURGUT
- Yedinci sınıf oran ve orantı konusunun assure öğretim tasarımı uygulamaları ile öğretiminin öğrencilerin akademik başarısına ve tutumuna etkisi
The effect of teaching the topic of ratio and proportion withassure instructional design applications on the academicsuccess and attitude of students in 7th grade
FATMA NUR ARIKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MatematikAkdeniz ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYÇA AKIN
DOÇ. DR. SEVDA SEZER
DOÇ. DR. RAMAZAN KARATAŞ
- Sanal dünyalarda düzenlenen İngilizce iletişim kurma etkinliklerinin öğretmen adaylarının öz yeterlik inancına ve sosyal bulunuşluklarına etkisi
The effects of communicative English activities performed in virtual worlds on teacher candidates self efficacy beliefs and social presence
CANAN ÇOLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimKaradeniz Teknik ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ESRA KELEŞ
- ASSURE Öğretim Tasarım Modeli ile hazırlanmış proje geliştirme eğitiminin özel yetenekli öğrencilerin bilimsel süreç becerilerine, epistemolojik inançlarına ve proje geliştirme yeterliklerine etkisi
The impact of project development training prepared with the ASSURE Instructional Design Model on the scientific process skills, epistemological beliefs, and project development competencies of specially talented students
ÖZGE GÖKTÜRK
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimMersin ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜN BİNZET