Kapalı konut sitelerinde mahalle olgusunun sosyal ağ analizi yaklaşımıyla değerlendirilmesi: Silivri örneği
An evaluation of the neighborhood phenomenon in gated communities using a social network analysis approach: The case of Silivri
- Tez No: 1016843
- Danışmanlar: PROF. DR. NESLİHAN DOSTOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Kültür Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde, kentsel yerleşimlerde gözlemlenen en belirgin dönüşümlerden biri, geleneksel mahalle yerleşimlerinin yerini giderek kapalı konut sitelerine bırakıyor olmasıdır. Etrafını çevreleyen duvarlar ve güvenlik sistemi vasıtasıyla ay(ı)rışma teması üzerine kurgulanan bu yerleşim biçimleri, sağladığı fiziksel güvenliğin yanında sosyal yaşamın temelini oluşturan mahalle olgusunu da önemli ölçüde değişikliğe uğratmaktadır. Bu çalışma, yerleşim biçimlerinde görülen gözlemlenen sosyo-mekansal dönüşümün değişikliğinin sosyal boyutlarını ortaya koymak amacıyla, kapalı konut sitelerinin mahalle yaşamı kurgulama becerisini mahalleli, site sakinleri ve tasarım ofisleri üzerinden, sosyal ağ analizi yöntemiyle incelemektedir. Çalışma kapsamında, kentsel mekanlar ile kullanıcılar arasında gelişen sosyal ilişki ağlarını açıklamaya yönelik bir değerlendirme çerçevesi oluşturulmuştur. Sosyal çevrenin fiziksel çevreye bağlı olarak geliştiğini ve sosyal yaşama ilişkin verilerin fiziksel çevre üzerinden okunabileceği görüşü üzerine geliştirilen ''Sosyal Ağların Haritalanmasına Yönelik Bir Değerlendirme Çerçevesi'', yalnızca kuramsal bir yaklaşım sunmakla kalmayıp, aynı zamanda araştırmanın yöntemsel kurgusunu da şekillendirmektedir. Bu doğrultuda, çalışma alanının ve katılımcıların belirlenmesi, veri toplama araçlarının geliştirilmesi ve analiz sürecinin kurgulanmasına ilişkin yöntemsel prosedürler söz konusu çerçeve tarafından tanımlanmakta ve araştırmanın uygulama sürecine yön vermektedir. Alanda yürütülen çalışmalar da bu çerçevenin öngördüğü ilişkileri test etmeye ve açıklamaya yönelik olarak kurgulanmıştır. Araştırma, İstanbul'un Silivri ilçesinde geleneksel mahalle dokusunu temsilen Fatih Mahallesi ile kapalı konut sitelerinin yoğunlaştığı Yeni Mahalle üzerinde yürütülmüş ve iki yerleşim karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Nitel ve nicel araştırma yöntemlerini bir araya getiren karma metodoloji kapsamında saha gözlemleri, sorgu formu verileri, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve sosyal ağ haritalama tekniklerinden yararlanılmıştır. Ayrıca, Yeni Mahalle'de incelenen kapalı konut sitelerinin tasarım ofisleri ile gerçekleştirilen görüşmeler aracılığıyla tasarım kararlarının sosyal ağ yapıları üzerindeki etkileri değerlendirilmiş, farklı veri türlerinin bütünleştirilmesiyle çok katmanlı bir analiz ortaya konmuştur. Bu kapsamda, araştırma bulguları, geleneksel mahallelerde sosyal ilişkilerin spontane karşılaşmalardan beslenen yoğun, çok katmanlı ve organik bir yapıya sahip olduğunu; sunduğu tasarlanmış ve sınırlı mekan anlayışıyla kapalı konut sitelerinde ise ilişkilerin daha seyrek, parçalı ve kontrollü biçimde geliştiğini göstermektedir. Bu durum, mahalle yerleşimlerinin sosyal sürdürülebilirlik ekseninde şekillendiğini, kapalı konut sitelerinin ise ayrışma teması doğrultusunda yapılandığını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda kapalı konut siteleri, sahip olduğu sosyal etkileşime imkan tanıyan ortak kullanım alanları ve planlı açık alan düzenlemeleri aracılığıyla fiziksel bağlamda kısmen de olsa mahalle benzeri bir yapı sunmakta; ancak bu yapının sosyal etkileşim ve sürdürülebilirlik bağlamında eksik kaldığı bir tür ''mahalle simülasyonu'' olarak değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, çalışma kentsel mekanın sosyal yaşam üzerindeki belirleyici etkisini somut verilerle ortaya koymakta ve sosyal boyutu göz ardı eden tasarım kararları ve planlama yaklaşımlarının sınırlılıklarını vurgulamaktadır. Araştırma, kapalı konut sitelerinin yaygınlaşmasının kaçınılmaz olduğu günümüz koşullarında, tasarım ve planlama süreçlerine entegre edilen sosyal sürdürülebilirlik ilkeleri, ortak kullanım alanlarının çeşitlendirilmesi ve konut yakın çevre entegrasyonu sayesinde sosyal izolasyon ve ayrışmanın engellenebileceğini savunmakta; mahalle olgusunun geleceğine ilişkin tartışmaların, bireylerin sosyal gereksinimlerini ve toplumsal kaynaşmayı odağa alan bir perspektif gerektirdiğini vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
One of the most significant transformations observed in urban settlements today is that traditional neighborhood settlements are increasingly being replaced by gated communities. Designed around the theme of separation through surrounding walls and security systems, these settlement forms not only provide physical security but also significantly transform the concept of the neighborhood, which forms the foundation of social life. This study examines the social dimensions of the socio-spatial transformations observed in settlement forms by analyzing the ability of gated communities to shape neighborhood life through the perspectives of neighborhood residents, community residents, and design firms, using social network analysis methods. As part of this study, an evaluation framework was developed to explain the social networks that emerge between urban spaces and their users. Developed on the basis of the view that the social environment evolves in relation to the physical environment and that data regarding social life can be interpreted through the physical environment, the“Evaluation Framework for Mapping Social Networks”not only offers a theoretical approach but also shapes the methodological design of the research. In this context, the methodological procedures regarding the determination of the study area and participants, the development of data collection tools, and the design of the analysis process are defined by this framework and guide the implementation of the research. The fieldwork conducted was also designed to test and explain the relationships anticipated by this framework. The research was conducted in the Silivri district of Istanbul, focusing on Fatih Neighborhood—representing the traditional neighborhood fabric—and Yeni Mahalle, where gated residential complexes are concentrated, with the two settlements analyzed comparatively. Within a mixed-methods approach combining qualitative and quantitative research methods, the study utilized field observations, questionnaire data, semi-structured interviews, and social network mapping techniques. In addition, through interviews conducted with the design firms behind the gated residential complexes studied in Yeni Mahalle, the impact of design decisions on social network structures was assessed, and a multilayered analysis was presented by integrating different types of data. In this context, the research findings indicate that social relationships in traditional neighborhoods have an intense, multi-layered, and organic structure fueled by spontaneous encounters; whereas in gated communities, with their designed and limited spatial framework, relationships develop in a more sporadic, fragmented, and controlled manner. This situation reveals that neighborhood settlements are shaped around the axis of social sustainability, whereas gated communities are structured along the theme of segregation. In this regard, gated communities offer a structure somewhat resembling a neighborhood in the physical context through their shared common areas and planned open-space layouts that facilitate social interaction; however, this structure is evaluated as a kind of“neighborhood simulation”that falls short in terms of social interaction and sustainability. In conclusion, the study demonstrates the decisive impact of the urban environment on social life using concrete data and highlights the limitations of design decisions and planning approaches that overlook the social dimension. The research argues that, under current conditions where the proliferation of gated communities is inevitable, social isolation and segregation can be prevented through the integration of social sustainability principles into design and planning processes, the diversification of shared spaces, and the integration of housing with its immediate surroundings; and emphasizes that discussions regarding the future of the neighborhood concept require a perspective that prioritizes individuals' social needs and social cohesion.
Benzer Tezler
- Kentsel mekanın değişimi ve konut dokusunda katmanlaşma: Feneryolu Mahallesi örneği
Transformation of the urban space and stratification in the housing stock: The case of Feneryolu Neighborhood
BURCU ARIKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLÇİN PULAT GÖKMEN
- Kapalı site fiziksel çevresinin, çocukların mekan algısına etkisi: Maltepe Adalife ve White city örneği
The effect of gated communities physical environment on the children's perception of space: Examples Adalife and White city from maltepe
BURAK KOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ELMİRA AYŞE GÜR
- Kentsel konut alanlarının ekolojik planlama açısından değerlendirilmesi: Konya Meram ilçesi örneği
Evaluation of urban residental areas with the ecological planning framework: The case of Meram district in Konya
HAYRİYE EYLÜL KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Şehircilik ve Bölge PlanlamaKonya Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ARZU TAYLAN SUSAN
- Public service presentation and preferences in gated communities: Case of Zekeriyakoy, Istanbul
Kapalı sitelerde kamusal hizmet sunumu ve tercihleri: Zekeriyaköy, İstanbul örneği
MELİKE KARACA
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİYE AHU AKGÜN
- Diyarbakır'da Cumhuriyet'ten günümüze konut dokusu değişiminin üç mahalle üzerinden incelenmesi: Yenişehir, Muradiye ve Fırat Mahalleleri
An examination of the transformation of residential pattern from the Republic era to the present in Diyarbakir through three districts: Yenişehi̇r, Muradiye, and Fırat Neighborhoods
MUZAFFER BARAN GÜLSÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALE GÖNÜL