Gobustan Kültürel Peyzaj Koruma Alanı'nda sürdürülebilir ekoturizm, jeoturizm ve arkeoturizm potansiyelinin değerlendirilmesi
Evaluation of sustainable ecotourism, geotourism, and archaeotourism potential in the Gobustan Cultural Landscape Reserve
- Tez No: 1017211
- Danışmanlar: DOÇ. DR. NEZİHE TURHAN TURAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Turizm, Tourism
- Anahtar Kelimeler: Dağ turizmi, Mountain tourism
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Ekoturizm Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez kapsamında, Azerbaycan'ın UNESCO Dünya Mirası alanı olan Gobustan Kültürel Peyzaj Koruma Alanı'nda sürdürülebilir ekoturizm potansiyelini, özellikle jeoturizm ve arkeoturizm perspektifleri üzerinden değerlendirmeyi ve alanın jeokültürel mirasının (petroglifler ve çamur volkanları) korunması ile turizm kullanımı arasındaki dengenin nasıl optimize edilebileceğini araştırmayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma paradigmasına dayalı bütüncül tek durum çalışması deseni ile kurgulanmıştır. Veri toplama sürecinde yöntemsel üçgenleme ilkesi benimsenerek sistematik literatür taraması (akademik kaynaklar, gri literatür, politika belgeleri), yapılandırılmış alan gözlemi ve SWOT analizi teknikleri kullanılmıştır. Toplanan nitel veriler tematik analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırma, Gobustan'da üç temel yapısal sorun olduğunu ortaya koymuştur: (1) UNESCO statüsü gibi uluslararası taahhütler ile sahada gözlemlenen operasyonel koruma uygulamaları arasında kritik bir açık bulunmaktadır. (2) Kültürel miras (petroglifler) ile doğal miras (çamur volkanları) arasında fiziksel ulaşım, anlatsal bütünlük ve yönetimsel entegrasyon eksikliği mevcuttur. (3) Jeoturizm ve arkeoturizm ilkeleri açısından, çamur volkanlarında erişim, güvenlik ve yorumlama altyapısı eksikliği, petroglif alanlarında ise taşıma kapasitesi aşımı ve kontrolsüz ziyaretçi baskısı gözlemlenmiştir. Mevcut parçalı yönetim anlayışının Gobustan'ın potansiyelini gerçekleştirmekte yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. Bu sorunları aşmak için“Bütünleşik Jeokültürel Miras Yönetim Modeli”önerilmiştir. Model, koruma-temelli ziyaretçi yönetimi (bilimsel taşıma kapasitesi, AR/VR teknolojileri), anlamlı entegre rota tasarımı (tematik döngüler, fiziksel bağlantı ağları) ve katılımcı yönetişim stratejilerini (çok paydaşlı konsey, kapasite geliştirme programları) içermektedir. Üç aşamalı (reaktif koruma, altyapı dönüşümü ve küresel liderlik) bir uygulama planı ile sunulan modelin, Gobustan'ı sürdürülebilir kalkınma, bilimsel keşif ve kültürlerarası diyalog için dinamik bir yaşayan peyzaj haline getireceği değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to evaluate the sustainable ecotourism potential of the Gobustan Cultural Landscape Reserve, a UNESCO World Heritage site in Azerbaijan, with a specific focus on geotourism and archaeotourism perspectives. It investigates how to optimize the balance between the conservation of the site's geocultural heritage (petroglyphs and mud volcanoes) and its tourism utilization. The research is designed as a holistic single case study based on a qualitative research paradigm. Methodological triangulation was employed in the data collection process, utilizing systematic literature review (academic sources, grey literature, policy documents), structured field observation, and SWOT analysis techniques. The collected qualitative data were analyzed using thematic analysis. The research revealed three fundamental structural problems in Gobustan: (1) A critical gap exists between international commitments, such as its UNESCO status, and the operational conservation practices observed on-site. (2) There is a lack of physical connectivity, narrative coherence, and managerial integration between the cultural heritage (petroglyphs) and natural heritage (mud volcanoes). (3) In terms of geotourism and archaeotourism principles, mud volcano areas suffer from deficiencies in access, safety, and interpretation infrastructure, while petroglyph sites experience carrying capacity overload and uncontrolled visitor pressure. The current fragmented management approach has been found inadequate for realizing Gobustan's full potential. To address these challenges, an“Integrated Geocultural Heritage Management Model”is proposed. The model encompasses conservation-based visitor management (scientific carrying capacity determination, AR/VR technologies), meaningful integrated route design (thematic circuits, physical connection networks), and participatory governance strategies (multi-stakeholder council, capacity-building programs). Presented with a three-phase implementation plan (reactive conservation → infrastructural transformation → global leadership), the model is expected to transform Gobustan into a dynamic, living landscape for sustainable development, scientific discovery, and intercultural dialogue.
Benzer Tezler
- Gobustan Kaya Resimlerine Göre Tarih Öncesi Çağlarda İnsanların Geçim Kaynakları Ve Yaşam Biçimleri
The Livelihoods and Lifestyles of Prehistoric Humans According to Gobustan Rock Art
Nurtac Süleymanlı
- Gobustan'daki kaya çizimlerinin görsel dili
The visual language of the rock drawings in Gobustan
ELSHAD ALİRZAYEV
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sanat TarihiTrakya ÜniversitesiGörsel Kültür Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENGİN BEKSAÇ
- Eski Türk simgelerinin çağdaş Azerbaycan sanatına etkisi
The effect of ancient Turkish symbols to modern Azerbaijani art
TURAN MURADOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
El SanatlarıTrakya ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ Ö. GÖKHAN TEMİZEL
- Şamahı-Gobustan bölgesinde Pirsaatçay havzasının jeolojisi ve plaser maden oluşumları/Azerbaycan
Geology and placer mi̇neral formati̇ons of the Pi̇rsaatçay basi̇n i̇n the Shamakhi̇-Gobustan regi̇on/Azerbai̇jan
ABHUSEYN RZAZADE
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Jeoloji MühendisliğiKonya Teknik ÜniversitesiJeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ADNAN DÖYEN