Anadolu'da Roma dönemi Atriumlu evler
Roman period houses with Atrium in Anatolia
- Tez No: 1017257
- Danışmanlar: PROF. DR. AYTAÇ COŞKUN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Antik çağların sosyal ve kültürel yaşamını anlamada temel bir rol oynayan konut mimarisi, kronolojik bir devamlılık içerisinde sürekli bir evrim geçirerek basit formlardan daha kompleks yapılara dönüşmüştür. Bu ilerlemenin dönüm noktalarından biri olan Roma Dönemi, mimariye yalnızca işlevsel çözümler getirmekle kalmamış, aynı zamanda estetik kaygıları da bu çözümlerin merkezine yerleştirerek yeni bir tasarım anlayışını da beraberinde getirmiştir. Hellenistik Dönem'deki Yunan kentlerinde standart haline gelen peristylli evler, Roma'nın siyasi ve kültürel etkisiyle, merkezi bir avlu etrafında örgütlenen atriumlu konut tipine doğru kaymıştır. Ancak bu geçiş ani ve kesin olmamış, her iki plan şemasının karakteristik özelliklerini bir arada barındıran geçiş formları ortaya çıkmıştır. Söz konusu geçiş yapıların Anadolu coğrafyasındaki en çarpıcı örnekleri, günümüzün Güneydoğu Anadolu, Akdeniz, Ege ve İç Ege Bölgeleri'nde yoğunlaşmaktadır. Bu çalışma, bahsi geçen bölgelerde arkeolojik kazısı tamamlanmış ve bilimsel yayını yapılmış toplam 40 antik konutu mercek altına almaktadır. Söz konusu, konutların tercih edilmesinde kentlerin demografik yapıları, nüfus yoğunlukları ve zaman içerisinde konutların geçirdikleri inşa süreçlerinin gözlemlenebilmesi etkili olmuştur. Anadolu'daki yerel gelişimin daha iyi anlaşılabilmesi için, çalışmaya karşılaştırmalı bir boyut eklenmiştir. Bu kapsamda, Roma konut mimarisinin Vezüv Yanardağı patlaması sonrası korunmuş merkezleri olan ve nüfus yoğunluğu, stratejik önem ve zengin demografik yapıları nedeniyle seçilen Pompeii, Herculaneum ve Ostia kentlerinden 10 örnek konut incelenmiştir. Anadolu'daki atriumlu konutların evrim sürecinin ne ölçüde yerel, ne ölçüde Roma'dan adapte edildiğini anlamaya olanak tanıması amacıyla bu karşılaştırma yapılmıştır. Tezin metodolojik yaklaşımı, konut mimarisinin kökenleri ve Batı Anadolu, Yunanistan ile İtalya'daki gelişim çizgisinin izini sürerek konuyu tarihsel bir bağlama oturtmuştur. İncelenen yapılar, yayımlanmış plan şemaları ve arkeolojik fotoğraflarla desteklenerek görsel olarak da belgelenmiştir. Ayrıca, mimari formları şekillendiren temel etmenler olan iklim koşulları, toplumsal ihtiyaçlar ve coğrafi faktörler analize dâhil edilerek, konunun anlaşılmasına derinlik katılmış ve söz konusu konutların neden belirli bir şekilde inşa edildikleri sosyo-kültürel bağlamda yorumlanmıştır. Araştırmanın temel amacı, Anadolu'daki peristylli-atriumlu konutların tarihsel gelişimini sistematik bir şekilde ortaya koymaktır. Çalışma konusu için çeşitli tezler, dergiler, makaleler, kitaplar ve modern ya da antik kaynaklar kullanarak araştırma yapılmıştır.
Özet (Çeviri)
Residential architecture, which plays a fundamental role in understanding the social and cultural life of ancient times, has undergone continuous evolution within a chronological continuity, transforming from simple forms to more complex structures. The Roman Period, one of the turning points in this progression, not only introduced functional solutions to architecture but also brought a new design philosophy by placing aesthetic concerns at the center of these solutions. Peristyle houses, which became standard in Greek cities during the Hellenistic period, shifted towards the atrium-style housing type organized around a central courtyard under the political and cultural influence of Rome. However, this transition was not sudden or definitive, and“transitional forms”emerged that combined the characteristic features of both floor plans. The most striking examples of these transitional structures in Anatolia are concentrated in today's Southeast Anatolia, Mediterranean, Aegean, and Inner Aegean regions. This study examines a total of 40 ancient residences in the aforementioned regions for which archaeological excavations have been completed and scientific publications have been made. The demographic structures of cities, population densities, and the observable construction processes that dwellings underwent over time have been influential in the selection of these dwellings. To better understand local development in Anatolia, a comparative dimension has been added to the study. Within this scope, 10 sample residences were examined from the cities of Pompeii, Herculaneum, and Ostia, which are preserved centers of Roman residential architecture following the eruption of Mount Vesuvius and were selected due to their population density, strategic importance, and rich demographic structures. This comparison was made to understand the extent to which the evolution of atrium-style residences in Anatolia was local and to what extent it was adapted from Rome. The methodological approach of the thesis places the subject in a historical context by tracing the origins of residential architecture and its development in Western Anatolia, Greece, and Italy. The examined structures have been visually documented with published plan diagrams and archaeological photographs. Furthermore, the fundamental factors shaping architectural forms climatic conditions, social needs, and geographical factors have been included in the analysis, adding depth to the understanding of the subject and interpreting why these residences were built in a specific way within their socio-cultural context. The main objective of the research is to systematically reveal the historical development of peristyle-atrium houses in Anatolia. The research was conducted using various theses, journals, articles, books and modern or ancient sources relevant to the subject.
Benzer Tezler
- Arykanda Antik Kenti Doğu ve Batı Villaları mimarisi
Architecture of East and West Villas in Arykanda Ancient City
AYNUR MİRAY SERT
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sanat TarihiHacettepe ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VAHİT MACİT TEKİNALP
- Anadolu'da roma dönemi tapınaklarında görülen bezemeli frizler
Adornmental frieze braces in roman age in Anatolia
AYDIN ERÖN
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
ArkeolojiAdnan Menderes ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. SUAT ATEŞLİER
- Anadolu'da Roma Dönemi takları ve tak biçimli kent kapıları
Roman arches and arch formed city gates in Asia Minor
HÜSEYİN MURAT ÖZGEN
- Anadolu'da Roma Dönemi mozaik sanatında konu biçim anlayışı, bu anlayışı oluşturan kültürel etkiler ve bu etkilerin Erken Hıristiyanlık sanatına kadar ki evrimi
Roman mosaic art of subject format conception in Anatolia and related the concept of cultural creator effects and impacts of Early Christianity until the evolution of the art
MAHİR ŞİRİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiResim Ana Sanat Dalı
PROF. HÜSNÜ KOLDAŞ